Anna Rogala

Blisko 29 proc. dorosłych Polaków codziennie używa wyrobów nikotynowych, a problem coraz mocniej dotyka dzieci i pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. – To mit, że papieros uspokaja. Zmniejsza tylko napięcie, które sam wcześniej wywołał – zaznacza prof. Dominika Dudek. Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego (10 października) rozmawiamy o założeniach Narodowej Strategii Kontroli Palenia Tytoniu.

Nie zajmujemy się wybiórczo leczeniem samej depresji czy bezsenności, lecz pacjenta, który zmaga się ze złożonym zespołem objawów. Nowoczesna psychiatria to psychiatria szyta na miarę – mówi prof. Marcin Siwek. Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego (10 października) ekspert wyjaśnia m.in., jak pomagać pacjentom przełamywać lęk przed stygmatyzacją, kiedy bezpiecznie leczyć w POZ, a kiedy odsyłać do specjalisty oraz jakie sygnały świadczą o wypaleniu zawodowym samego medyka.

Polska radioterapia stoi na europejskim poziomie, jednak w diagnostyce obrazowej brakuje specjalistów. Choć od fizyków medycznych wymaga się tyle samo co od lekarzy, za 3-letnią specjalizację muszą zapłacić 40 tys. zł. – Borykamy się z brakiem finansowania i koniecznością brania urlopu na obowiązkowe szkolenia – wskazuje prof. Paweł Kukołowicz, krajowy konsultant w dziedzinie fizyki medycznej.

Obecność mutacji BRAF V600E u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami to wyznacznik znacznej agresywności choroby i złego rokowania, szczególnie po niepowodzeniu leczenia pierwszej linii, która u tych chorych wykorzystuje jednocześnie większość aktywnych leków w tym rozpoznaniu. Od 1 października onkolodzy w Polsce otrzymują długo oczekiwaną możliwość korzystania z terapii celowanej. „Mamy wreszcie narzędzie, które daje szansę znamiennie wydłużyć przeżycie tych chorych, a w trudnych sytuacjach klinicznych istotnie zredukować objawy towarzyszące chorobie” – mówi prof. Piotr Wysocki.

Rekordowa sankcja UOKiK nałożona na hurtowych gigantów ujawniła mechanizmy, które przez ponad dekadę uderzały w finanse aptek i pacjentów. – Hurtownie synchronizowały cenniki i odbierały aptekom, a finalnie pacjentom, możliwość realnego wyboru tańszego leku – podkreśla Łukasz Salwarowski, apelując o natychmiastowe uszczelnienie nadzoru nad rynkiem farmaceutycznym.

Częstomocz, ujemne posiewy moczu, ból podczas stosunku i ciągłe nawroty infekcji – pacjentka z menopauzalnym zespołem moczowo-płciowym (GSM) często trafia od lekarza do lekarza, otrzymując kolejne recepty. – Nie wszystko, co wkładamy do pochwy, działa tak samo. Lubrykant działa chwilowo, preparaty nawilżające łagodzą objawy, ale dopiero miejscowy estrogen odbudowuje nabłonek i chroni kobietę m.in. przed nawracającymi zakażeniami układu moczowego i urosepsą – zaznacza prof. dr hab. n. med. Marzena Dębska.

Standardowa ocena tradycyjnych wskaźników nie ujawnia pełnego obrazu zagrożeń w polskiej populacji. Najnowsze analizy epidemiologiczne wskazują, że miliony pacjentów prezentują istotne odchylenia w zakresie Lp(a), hs-CRP, NT-proBNP czy parametrów nerkowych. – Dane te pozwalają zobaczyć skalę zagrożeń, które nie zawsze są widoczne przy ocenie wyłącznie tradycyjnych czynników ryzyka – zaznacza prof. Piotr Dobrowolski.

Najtwardsze dane kliniczne (EBM) dotyczą profilu lipidowego oraz ryzyka sercowo-naczyniowego. Metaanalizy jednoznacznie wskazują na wpływ lepkiego błonnika rozpuszczalnego na obniżenie stężenia LDL i spadek ryzyka incydentów wieńcowych – podkreśla dr Hanna Stolińska. Wyjaśnia również, czy błonnik rzeczywiście może działać jak „naturalny Ozempic” poprzez stymulację endogennego GLP-1.

Pierwsze w historii wspólne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Nefrologicznego (ERA) wyznaczają nowe standardy w codziennej praktyce klinicznej. Prof. Marta Kałużna-Oleksy i prof. Joanna Małyszko omawiają najważniejsze zapisy dokumentu: od algorytmu STAMP-CKD i rutynowego oznaczania UACR, przez wczesną kardio-nefroprotekcję, po bezpieczne kwalifikowanie pacjentów do badań z podaniem kontrastu.

Trzecia edycja badania WOBASZ3 pokazała rzetelne dane na temat czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w polskiej populacji. Jak te wyniki przełożą się na reorganizację profilaktyki oraz codzienną pracę lekarzy POZ i specjalistów? Wnioski z badania oraz wyzwania dla systemu opieki zdrowotnej komentują dla „Pulsu Medycyny”: prof. Krzysztof Chlebus, Michał Chrobot (MZ), prof. Piotr Dobrowolski, prof. Marek Gierlotka, prof. Aleksander Prejbisz.

Wszystkie operacje kardiochirurgiczne są zabiegami ratującymi życie. Dlatego będę zabiegał o to, aby świadczenia w kardiochirurgii były nielimitowane – wskazuje prof. Kazimierz Widenka, nowy konsultant krajowy w tej dziedzinie. W rozmowie z „Pulsem Medycyny” porusza również kwestie ośrodków transplantacyjnych, analizy jakości w rejestrze KROK i wyzwań kadrowych.

Chciałbym, żeby w przyszłym roku już nie trzeba było niczego „załatwiać” - mówił Stanisław Maćkowiak, prezes Federacji Pacjentów Polskich. Uczestnicy debaty „Pulsu Medycyny” wskazywali, że pojedyncze sukcesy w diagnostyce i leczeniu chorób rzadkich trzeba przełożyć na spójny model opieki dostępny niezależnie od miejsca zamieszkania pacjenta.

Pacjent może mieć docelowe wartości cholesterolu LDL, właściwe ciśnienie tętnicze krwi, a jeżeli ma podwyższone hsCRP, to i tak jego ryzyko sercowo-naczyniowe jest większe – zaznacza prof. Maciej Banach. Stan zapalny staje się jednym z najważniejszych elementów oceny ryzyka rezydualnego. Dlaczego ocena wysokoczułego białka C-reaktywnego jest tak istotna i czym różni się od standardowego badania CRP?

Indywidualne praktyki, nowe usługi, uprawnienia do wystawiania recept oraz zmiany dotyczące reklamy aptek. Czy model zawodu farmaceuty na naszych oczach przechodzi gruntowną rewolucję? – Nie możemy dawać farmaceutom kompetencji z XXI wieku, zostawiając im ograniczenia i finansowanie z poprzedniej epoki – zaznacza dr n. farm. Łukasz Fijałkowski.

Samodzielna kwalifikacja pacjenta z bólem kręgosłupa, kierowanie na badania, a po latach specjalizacji – także iniekcje czy ordynowanie leków. W Wielkiej Brytanii model First Contact Practitioner zdejmuje z lekarzy rodzinnych część obowiązków. Czy polski system jest gotowy na takie partnerstwo? - Nie chodzi o zabieranie kompetencji, ale o mądre rozłożenie zadań – przekonuje Dorota Piórkowska.

Intensywnie trenujący amatorzy coraz częściej doznają urazów typowych dla zawodowych sportowców. Ponieważ dolegliwości często pojawiają się wyłącznie podczas aktywności, klasyczne badanie w spoczynku bywa niewystarczające. – W takich przypadkach kluczowa staje się diagnostyka dynamiczna. W USG czy przy pionizacji pacjenta możemy na żywo ocenić zachowanie tkanek w ruchu i pod obciążeniem – wskazuje w rozmowie z "Pulsem Medycyny" lek. med. Wojciech Szewczyk.

Wstrząs kardiogenny oraz tętniaki i ektazje tętnic wieńcowych to stany, w których schematy postępowania nie zawsze się sprawdzają. – We wstrząsie kardiogennym nie ma czasu na sekwencyjne konsultacje. Pacjenta oceniamy wspólnie, by od razu ustalić plan działania – wskazuje dr hab. Sylwia Iwańczyk, laureatka 6. miejsca w konkursie „Supertalenty w Medycynie 2026”, przedstawiając zasady pracy Shock Teamu oraz wnioski z rejestru CARED-POL.

Po 12 latach pracy w niemieckich szpitalach, w tym w berlińskim Charité, wrócił do Polski. Zwraca uwagę, że różnice między polską a niemiecką ochroną zdrowia to nie tylko same warunki zatrudnienia. Ogromne znaczenie mają organizacja pracy, jasne standardy postępowania, ograniczenie obowiązków administracyjnych oraz sposób analizowania błędów i zdarzeń niepożądanych. – To buduje kulturę uczenia się na błędach, a nie poszukiwania winnych – podkreśla dr Jacek Chudzik.

Kryteria STRIVE-2 porządkują terminologię i rozszerzają zakres ocenianych biomarkerów, jednak opis badania nie powinien ograniczać się do wymienienia pojedynczych nieprawidłowości. Coraz większe znaczenie mają określenie fenotypu choroby, ocena jej całkowitego obciążenia oraz wskazanie cech mogących pomóc w prognozowaniu dalszego przebiegu. – Często to radiolog jako pierwszy rozpoznaje chorobę lub dostrzega zmiany, które mogą być jej następstwem – mówi prof. Katarzyna Karmelita-Katulska.

Choć dopasowanie leczenia u starszego, obciążonego wieloma chorobami pacjenta przynosi ogromne korzyści, wymaga od lekarza niezwykłej precyzji i ostrożności. - Największym wyzwaniem u seniorów nie jest samo wykrycie choroby, lecz wdrożenie terapii, która będzie jednocześnie skuteczna i bezpieczna – wskazuje prof. Piotr Jankowski.

Samo wystawienie recepty w chorobach przewlekłych to za mało, a odsyłanie pacjenta między gabinetami wydłuża jego drogę do zdrowia i obciąża system ochrony zdrowia. – W opiece koordynowanej pacjent wraca do lekarza POZ i na tym kończy się rola specjalisty, a to za mało – wskazuje prof. dr hab. n. med. Bolesław Samoliński. Ekspert wyjaśnia, dlaczego polska alergologia potrzebuje przejścia na model zintegrowany.

W opiece nad pacjentami z chorobami neuroimmunologicznymi wciąż pokutuje przekonanie, że fizjoterapia powinna być wdrażana dopiero w obliczu niepełnosprawności. Tymczasem medycyna oparta na dowodach (EBM) jednoznacznie wskazuje, że wczesna aktywizacja potrafi skutecznie spowolnić rozwój choroby, nawet w okresach między rzutami. – Rehabilitacja jest niezwykle ważna, aby jak najdłużej utrzymać sprawność pacjenta i poprawić jego jakość życia – podkreśla dr Jarosław Szczygieł.

Pacjentów z wyłącznie izolowanym nadciśnieniem tętniczym prawie nie mamy. Zazwyczaj są to osoby z wielochorobowością, u których bardzo często współistnieją zaburzenia lipidowe – podkreśla prof. Maciej Banach. Ekspert wyjaśnia, dlaczego skuteczna prewencja sercowo-naczyniowa wymaga jednoczesnej kontroli ciśnienia, cholesterolu i pozostałych czynników ryzyka.

Otyłość, nadciśnienie, cukrzyca czy choroby układu krążenia coraz częściej współistnieją z astmą. Nie są jednak tylko dodatkowymi rozpoznaniami. Mogą nasilać proces zapalny i wpływać na odpowiedź pacjenta na leczenie. Jak podkreśla prof. Marcin Kurowski, ma to znaczenie przy wyborze terapii, szczególnie biologicznej. A takich pacjentów będzie przybywać.

Najnowsze stanowisko Europejskiego Towarzystwa Endoskopii Przewodu Pokarmowego (ESGE) wprowadza nowe podejście do kształcenia lekarzy tamujących ostre krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. – Chodzi o to, aby lekarz nie tylko wykonał odpowiednią liczbę procedur, ale potrafił samodzielnie i skutecznie opanować krwawienie – podkreśla prof. Wojciech Marlicz, prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii.

Nowoczesne terapie biologiczne dają szansę na szybką i długotrwałą kontrolę objawów miastenii, pozwalając chorym na powrót do aktywności zawodowej i samodzielnego funkcjonowania. – To zasadnicza różnica w porównaniu z klasyczną immunosupresją, gdzie na pełny efekt czekaliśmy czasami od 6 do 12 miesięcy – zaznacza prof. Anna Kostera-Pruszczyk.

Bóle głowy, mrowienia, zaburzenia pamięci czy wczesne wybudzanie się nad ranem – to tylko niektóre z masek, jakie potrafi przybrać depresja. – Ta choroba nie ogranicza się do obniżonego nastroju. Wiąże się ze zmianami w strukturach mózgu oraz stanem zapalnym – zaznacza prof. dr hab. n. med. Agata Szulc.

Szkolenie specjalistyczne alergologów w Polsce stoi na wysokim poziomie, jednak kluczem do skutecznego leczenia pacjentów pozostają solidne podstawy z chorób wewnętrznych. Prof. Radosław Gawlik zwraca uwagę na interdyscyplinarny charakter dziedziny oraz proponuje ściślejszą weryfikację wiedzy internistycznej przed rozpoczęciem dalszych etapów specjalizacji.

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęstszych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, ale jego leczenie powinno być kompleksowe, nieoparte wyłącznie na tabletkach – podkreśla prof. Robert Gil. Kardiolog analizuje problem inercji terapeutycznej i wskazuje, jak skutecznie radzić sobie z pacjentem z nadciśnieniem prawdziwie opornym.

Podwyższone stężenie cholesterolu LDL jest związane z niemal co piątym zgonem z powodu chorób sercowo-naczyniowych na świecie. Najnowsza publikacja w „JAMA” pokazuje, że choć dysponujemy terapiami pozwalającymi obniżyć LDL-C nawet o 85-90 proc., skala problemu nadal rośnie. – Z jednej strony mamy ogromne możliwości diagnostyczne i terapeutyczne, a z drugiej przybywa osób z nieprawidłowymi wynikami. Naprawdę jest o co walczyć – podkreśla prof. Maciej Banach, prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego oraz Przewodniczący Międzynarodowego Panelu Ekspertów Lipidowych.