Kardiologia

Mówiąc o postępie w kardiologii, mamy na myśli zwykle innowacyjne leki, nowe techniki zabiegowe i nowoczesne technologie. Rzadziej dostrzegamy, że jedną z najskuteczniejszych interwencji, jakimi dysponujemy, jest właściwie zorganizowany zespół ludzi. Tymczasem dowody naukowe są jednoznaczne: wynik leczenia pacjenta kardiologicznego zależy nie tylko od trafnej decyzji lekarskiej, ale w ogromnym stopniu od edukacji, monitorowania, rehabilitacji i codziennego wsparcia, a więc od obszarów, w których kluczową rolę odgrywają pielęgniarki, fizjoterapeuci, dietetycy i farmaceuci.

Liczba wykonanych koronarografii, zabiegów angioplastyki wieńcowej (PCI), zabiegów na zastawkach serca, implantacji urządzeń takich jak np. stymulatory serca, kardiowertery-defibrylatory, stymulatory resynchronizujące - a także sama liczba hospitalizacji to istotne informacje o aktywności ośrodka. Pozwala ocenić wykorzystanie zasobów, zapotrzebowanie na świadczenia i doświadczenie zespołu. Nie odpowiada jednak na najważniejsze pytanie: czy dzięki udzielonemu świadczeniu pacjenci żyją dłużej, rzadziej wracają do szpitala, mają mniej powikłań i lepszą jakość życia?

Nie każdy ośrodek kardiologiczny włączony do Krajowej Sieci Kardiologicznej będzie musiał mieć własną izbę przyjęć lub SOR. Ministerstwo Zdrowia dostrzegło ryzyko, że obecne wymogi mogą ograniczyć dostępność świadczeń, dlatego przygotowuje zmianę przepisów. Projekt nowelizacji ma trafić do konsultacji do końca 2026 roku.

Współczesna kardiologia pozwala coraz skuteczniej leczyć zarówno ostre zespoły wieńcowe, jak i przewlekłą chorobę wieńcową. Możemy szybko przywrócić przepływ w zamkniętej tętnicy, precyzyjniej ocenić znaczenie poszczególnych zwężeń, implantować stenty z bardzo dobrym wynikiem technicznym, intensywnie obniżać stężenie cholesterolu LDL oraz skutecznie kontrolować wiele klasycznych czynników ryzyka. Mimo to część pacjentów nadal doświadcza kolejnych zawałów serca, udarów mózgu, konieczności ponownej rewaskularyzacji lub innych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Mikrokrążenie odpowiada za dostarczanie tlenu i składników odżywczych do tkanek, a jego dysfunkcja może mieć znaczenie m.in. dla regulacji ciśnienia tętniczego. Dlaczego małe naczynia powinny być ważnym elementem oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i jak wspierać ich funkcję? W rozmowie z "Pulsem Medycyny" wyjaśnia prof. Agnieszka Olszanecka.

Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne opublikowało nowe wytyczne dotyczące rehabilitacji kardiologicznej, które przynoszą fundamentalną zmianę perspektywy i wprowadzają szereg modyfikacji. W jaki sposób nowe zalecenia wpłyną na codzienną praktykę kliniczną – wyjaśniają kardiolog dr hab. Jacek Niedziela oraz dietetyk i specjalista promocji zdrowia dr hab. Michał Czapla.

Opis badania TK i MR serca sporządzony przez kardiologa posiadającego potwierdzone kompetencje powinien stanowić ostateczny wynik badania w zakresie tych kompetencji - bez obligatoryjnej współautoryzacji przez specjalistę radiologii i diagnostyki obrazowej - uważa prof. Łukasz Małek, odnosząc się do projektu nowych umiejętności zawodowych lekarzy zaproponowanych przez Ministerstwo Zdrowia.

Pacjent po zawale może mieć zaburzenia funkcji poznawczych, nawet jeśli na co dzień funkcjonuje bez wyraźnych problemów. Deficyty mogą występować nawet u ponad 30 proc. osób z ostrym zespołem wieńcowym, także w grupie młodszych pacjentów. Problem ten jest mało eksponowany, choć jego wykrycie może być proste i tanie.

Standardowa ocena tradycyjnych wskaźników nie ujawnia pełnego obrazu zagrożeń w polskiej populacji. Najnowsze analizy epidemiologiczne wskazują, że miliony pacjentów prezentują istotne odchylenia w zakresie Lp(a), hs-CRP, NT-proBNP czy parametrów nerkowych. – Dane te pozwalają zobaczyć skalę zagrożeń, które nie zawsze są widoczne przy ocenie wyłącznie tradycyjnych czynników ryzyka – zaznacza prof. Piotr Dobrowolski.

Narodowy Fundusz Zdrowia uzależni system finansowania od jakości leczenia pacjentów kardiologicznych. Od 2027 roku szpitale będą premiowane za rehabilitację pacjentów po zawale. Z kolei szpitale z najsłabszymi wynikami stracą część finansowania.

Postęp w leczeniu stanów krytycznych pozwala dłużej podtrzymywać funkcje życiowe pacjentów, ale jednocześnie stawia lekarzy przed koniecznością oceny, kiedy kolejne interwencje przestają przynosić korzyść, a zaczynają jedynie zwiększać cierpienie. Zaktualizowane stanowisko dotyczące zapobiegania terapii daremnej ma wspierać zespoły medyczne w podejmowaniu takich decyzji. Dokument odnosi się do dorosłych pacjentów umierających w szpitalu, którzy nie są w stanie świadomie decydować o swoim leczeniu.

Dwie długo oczekiwane próby kliniczne przyniosły wyniki, które komplikują dotychczasowe myślenie o ryzyku rezydualnym. Wyraźne efekty biologiczne obu interwencji nie przełożyły się na redukcję zdarzeń sercowo-naczyniowych. Prof. Maciej Banach tłumaczy, co te dane mówią o przyszłości terapii przeciwzapalnych i leczenia ukierunkowanego na Lp(a).

Pierwsze w historii wspólne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Nefrologicznego (ERA) wyznaczają nowe standardy w codziennej praktyce klinicznej. Prof. Marta Kałużna-Oleksy i prof. Joanna Małyszko omawiają najważniejsze zapisy dokumentu: od algorytmu STAMP-CKD i rutynowego oznaczania UACR, przez wczesną kardio-nefroprotekcję, po bezpieczne kwalifikowanie pacjentów do badań z podaniem kontrastu.

Polska kardiologia bardzo dobrze radzi sobie z leczeniem zawałów serca, jednak liczba tych incydentów od lat pozostaje wysoka. Zdaniem prof. Marka Gierlotki, prezesa Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, potrzebne są rozwiązania, które mocniej zaangażują POZ w działania zapobiegawcze i odpowiednio je sfinansują. Ekspert wskazał też na zachęty dla pacjentów - w tym bonusy finansowe lub ulgi podatkowe za realizację planu profilaktycznego.

Mimo ogromnego postępu i sukcesów polskiej kardiologii w ciągu ostatnich 30 lat Polska pozostaje krajem wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Żyjemy krócej niż mieszkańcy wielu państw Unii Europejskiej, częściej chorujemy i nadal mamy zbyt wiele zawałów oraz udarów. Problemem są też ograniczenia systemowe – wskazują eksperci zgromadzeni na jubileuszowym, XXX Międzynarodowym Kongresie Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, który rozpoczął się 17 września w Poznaniu.

Piąta Uniwersalna Definicja Zawału Serca porządkuje nie tylko klasyfikację, ale też sposób myślenia o diagnostyce pacjentów z uszkodzeniem mięśnia sercowego. O najważniejszych zmianach, znaczeniu nowych kryteriów w praktyce klinicznej oraz kierunkach dalszego rozwoju mówi prof. Miłosz Jaguszewski.

Trzecia edycja badania WOBASZ3 pokazała rzetelne dane na temat czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w polskiej populacji. Jak te wyniki przełożą się na reorganizację profilaktyki oraz codzienną pracę lekarzy POZ i specjalistów? Wnioski z badania oraz wyzwania dla systemu opieki zdrowotnej komentują dla „Pulsu Medycyny”: prof. Krzysztof Chlebus, Michał Chrobot (MZ), prof. Piotr Dobrowolski, prof. Marek Gierlotka, prof. Aleksander Prejbisz.

Nowe wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczące niewydolności serca porządkują to, czego nauczyliśmy się w ostatnich latach i bardzo wyraźnie zmieniają sposób, w jaki powinniśmy patrzeć na pacjenta z niewydolnością serca – od profilaktyki, poprzez wczesne rozpoznanie i leczenie, aż po moment kierowania chorego do ośrodka zajmującego się zaawansowaną niewydolnością serca - komentuje prof. Agnieszka Pawlak z Kliniki Kardiologii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA, była przewodnicząca Asocjacji Niewydolności Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Kardiologia interwencyjna należy do tych dziedzin medycyny, w których rozwój technologiczny jest szczególnie szybki. W ciągu ostatnich kilkunastu lat możliwości pracowni hemodynamiki zmieniły się zasadniczo. Coraz dokładniej potrafimy oceniać znaczenie zwężeń, oglądać tętnicę od wewnątrz, charakteryzować blaszkę miażdżycową, modyfikować silne zwapnienia, leczyć coraz bardziej złożone bifurkacje i przewlekłe zamknięcia, a także bezpiecznie wykonywać angioplastykę u pacjentów, u których jeszcze niedawno możliwości leczenia przezskórnego były znacznie bardziej ograniczone.

Tłuszcz nasierdziowy – warstwa tkanki tłuszczowej, która odkłada się bezpośrednio na powierzchni serca, to zarazem rodzaj poduszki chroniącej ten kluczowy narząd i źródło energii, ale i potencjalne zagrożenie, jeśli jest go za dużo i dochodzi do jego patologicznej transformacji.

Piąta uniwersalna definicja zawału mięśnia sercowego była jednym z ważniejszych tematów Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology, ESC) 2026 w Monachium. Dokument porządkuje klasyfikację, silniej wiąże diagnozę z mechanizmem zdarzenia i podkreśla, że wzrost stężenia troponiny nie wystarcza do stwierdzenia zawału. Co nowe zasady oznaczają dla codziennej praktyki?

Moment wypisu ze szpitala po zawale serca jest jednym z najbardziej niebezpiecznych punktów całej ścieżki pacjenta. Chory opuszcza środowisko, w którym był monitorowany całodobowo, i trafia do domu z plikiem dokumentów, listą leków i ogólnym zaleceniem zgłoszenia się do poradni. Pierwsze tygodnie po incydencie to okres najwyższego ryzyka powikłań, dekompensacji i przerwania leczenia, a jednocześnie okres, w którym system opieki bywa najmniej obecny. Jeżeli chcemy realnie poprawić rokowanie, musimy zorganizować ten etap tak starannie, jak organizujemy dyżur hemodynamiczny.

Pacjent może mieć docelowe wartości cholesterolu LDL, właściwe ciśnienie tętnicze krwi, a jeżeli ma podwyższone hsCRP, to i tak jego ryzyko sercowo-naczyniowe jest większe – zaznacza prof. Maciej Banach. Stan zapalny staje się jednym z najważniejszych elementów oceny ryzyka rezydualnego. Dlaczego ocena wysokoczułego białka C-reaktywnego jest tak istotna i czym różni się od standardowego badania CRP?

Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym często sięgają po suplementy, licząc na dodatkowe wsparcie w kontroli wartości ciśnienia. Czy takie preparaty mogą mieć znaczenie w praktyce klinicznej i gdzie przebiega granica między uzupełnieniem terapii a jej zastępowaniem? O tym w rozmowie z „Pulsem Medycyny” mówi dr Aleksander Biesiada.

Nieskuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego w Polsce napędza epidemię niewydolności serca, a problem braku kontroli ciśnienia dotyczy aż dwóch trzecich pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. – Nowoczesne leczenie zgodne z wytycznymi, w formie preparatu złożonego, przekłada się na wyższą adherencję, lepszą kontrolę ciśnienia tętniczego i mniejszą liczbę powikłań, w tym niewydolności serca – podkreśla prof. Piotr Jankowski.

Miażdżyca przez lata może rozwijać się bezobjawowo, by w pewnym momencie doprowadzić do zawału serca lub udaru mózgu. Stąd ważna jest prewencja pierwotna, a także dyscyplina w leczeniu - wyjaśnia prof. Agnieszka Tycińska, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Jednak poważnym problemem jest niestosowanie się pacjentów do zaleceń terapeutycznych.

Choroby sercowo-naczyniowe pozostają najważniejszą przyczyną zgonów kobiet na świecie. Mimo to - zarówno w świadomości społecznej, jak i niekiedy w praktyce klinicznej - nadal są postrzegane przede wszystkim jako problem dotyczący mężczyzn. U kobiet ryzyko sercowo-naczyniowe bywa niedoszacowane, objawy nie zawsze są właściwie interpretowane, a rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia mogą następować z opóźnieniem.

Europa ma wspólne wytyczne kliniczne, ale nie jedną rzeczywistość, w której są one wdrażane. Pacjent z zawałem serca, przewlekłym zespołem wieńcowym, niewydolnością serca czy wadą zastawkową otrzymuje podobne rozpoznanie niezależnie od kraju, jednak jego dalsza droga może zależeć od organizacji systemu, dostępności specjalistów, sposobu finansowania świadczeń, funkcjonowania sieci szpitali oraz możliwości kontynuowania leczenia po zakończeniu hospitalizacji.

Piąta uniwersalna definicja zawału mięśnia sercowego będzie jednym z najważniejszych tematów Kongresu ESC 2026 w Monachium. Kilka dni po jej ogłoszeniu eksperci „Pulsu Medycyny” porozmawiają o tym, jakie znaczenie nowe ustalenia mogą mieć dla diagnostyki, klasyfikacji zawału i codziennych decyzji klinicznych.

O tym, jak intensywnej opieki będzie wymagała ciężarna z wrodzoną wadą serca, decydują przede wszystkim rodzaj i zaawansowanie choroby oraz wydolność układu krążenia. Istotnym elementem postępowania jest także diagnostyka prenatalna dziecka.