Lipidologia

Polska zaczęła szukać dzieci z hipercholesterolemią rodzinną, co pomaga wychwytywać także dorosłych z ich rodzin. System nie odpowiedział jeszcze na pytanie: co dalej? - Brakuje jasno opisanej ścieżki pacjenta. Potrzebne jest włączenie diagnostyki i leczenia do systemu świadczeń gwarantowanych, wyznaczenie ośrodków eksperckich oraz określenie, kto powinien być kierowany na badania genetyczne - mówi prof. Krzysztof Chlebus.

Dwie długo oczekiwane próby kliniczne przyniosły wyniki, które komplikują dotychczasowe myślenie o ryzyku rezydualnym. Wyraźne efekty biologiczne obu interwencji nie przełożyły się na redukcję zdarzeń sercowo-naczyniowych. Prof. Maciej Banach tłumaczy, co te dane mówią o przyszłości terapii przeciwzapalnych i leczenia ukierunkowanego na Lp(a).

Miażdżyca przez lata może rozwijać się bezobjawowo, by w pewnym momencie doprowadzić do zawału serca lub udaru mózgu. Stąd ważna jest prewencja pierwotna, a także dyscyplina w leczeniu - wyjaśnia prof. Agnieszka Tycińska, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Jednak poważnym problemem jest niestosowanie się pacjentów do zaleceń terapeutycznych.

Pacjentów z wyłącznie izolowanym nadciśnieniem tętniczym prawie nie mamy. Zazwyczaj są to osoby z wielochorobowością, u których bardzo często współistnieją zaburzenia lipidowe – podkreśla prof. Maciej Banach. Ekspert wyjaśnia, dlaczego skuteczna prewencja sercowo-naczyniowa wymaga jednoczesnej kontroli ciśnienia, cholesterolu i pozostałych czynników ryzyka.

Podwyższone stężenie cholesterolu LDL jest związane z niemal co piątym zgonem z powodu chorób sercowo-naczyniowych na świecie. Najnowsza publikacja w „JAMA” pokazuje, że choć dysponujemy terapiami pozwalającymi obniżyć LDL-C nawet o 85-90 proc., skala problemu nadal rośnie. – Z jednej strony mamy ogromne możliwości diagnostyczne i terapeutyczne, a z drugiej przybywa osób z nieprawidłowymi wynikami. Naprawdę jest o co walczyć – podkreśla prof. Maciej Banach, prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego oraz Przewodniczący Międzynarodowego Panelu Ekspertów Lipidowych.

Stężenie apolipoproteiny B (apoB) we krwi mówi więcej o ryzyku naczyniowym, niż testowany powszechnie poziom cholesterolu – potwierdzili w badaniu z 2026 r. amerykańscy naukowcy z Northwestern University w Evanston. Standardowe określanie stężenia apoB w surowicy pozwoliłoby zapobiec większej liczbie zawałów serca i udarów, niż obecna praktyka – wskazują.

Współczesna kardiologia odchodzi od zachowawczego modelu leczenia na rzecz wczesnej interwencji. Najnowsze doniesienia z kongresu American College of Cardiology w Nowym Orleanie, w tym wyniki przełomowych badań Ez-PAVE oraz VESALIUS, potwierdzają, że walka o niższe stężenia cholesterolu LDL przekłada się na realne korzyści kliniczne. - Szybkie osiągnięcie i konsekwentne utrzymanie celu terapeutycznego nie powinno być dziś wyjątkiem, lecz standardem – przekonuje prof. Maciej Banach, analizując kluczowe trendy, które zmieniają oblicze prewencji sercowo-naczyniowej.

Prawie 4 miliony zgonów rocznie z powodu chorób sercowo-naczyniowych zależnych od cholesterolu LDL wymaga od lekarzy stosowania wszystkich skutecznych narzędzi terapeutycznych. Prof. Maciej Banach analizuje skuteczność m.in. berberyny, monakoliny K i kwasów omega-3 w kontekście najnowszych danych oraz zmian w wytycznych Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego 2026.

Polskie Towarzystwo Lipidologiczne (PTL) stawia w nowych wytycznych na intensyfikację postępowania – od diagnostyki po wcześniejsze, skuteczniejsze leczenie. Jak podkreśla prof. Maciej Banach, przełomem jest uznanie trzech równorzędnych celów terapeutycznych (LDL-C, non-HDL-C i apoB), większy nacisk na cholesterol remnantowy oraz odejście od „czekania na incydent” w podejmowaniu decyzji o wczesnym włączeniu leków hipolipemizujących.

Osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi często słyszą proste zalecenie: „proszę ograniczyć tłuszcze”. To skrót myślowy, który bywa pomocny na starcie, ale długoterminowo może prowadzić do błędów żywieniowych — zwłaszcza gdy jest rozumiany jako konieczność bardzo rygorystycznego zmniejszenia udziału tłuszczu w diecie. Jak więc w praktyce wybierać produkty, by rzeczywiście działały na korzyść układu krążenia?

Słabo nasilony stan zapalny coraz wyraźniej wpisuje się w obraz miażdżycy - od wczesnych zmian w śródbłonku po destabilizację blaszki i ostre incydenty. Prof. Michał Hawranek wskazuje, że podwyższone hs-CRP może pomóc zidentyfikować pacjentów zagrożonych chorobami sercowo-naczyniowymi, nawet jeżeli nie mają oni klasycznych obciążeń. Parametr ten uwzględniono w zaktualizowanych europejskich zaleceniach dotyczących dyslipidemii jako czynnik, który może zmienić ocenę ryzyka i wpłynąć na decyzje terapeutyczne.

Badania RWE coraz częściej uzupełniają klasyczne dane z randomizowanych badań klinicznych, pokazując, jak w codziennej praktyce wygląda diagnostyka, leczenie i kontrola kluczowych czynników wpływających na zdrowie sercowo-naczyniowe. W obszarze zaburzeń lipidowych szczególnie warto śledzić polskie projekty – pozwalają one ocenić zarówno skuteczność terapii, jak i „wąskie gardła” profilaktyki. O tym, czym są badania RWE i jakie wnioski płyną z najnowszych polskich analiz, mówi prof. Monika Burzyńska.

Statyny są podstawą zdrowia serca, ale ból mięśni i osłabienie sprawiają, że wielu pacjentów rezygnuje z ich przyjmowania. Naukowcy zidentyfikowali teraz precyzyjny molekularny czynnik wyzwalający te skutki uboczne. Odkrycie to może doprowadzić do opracowania bezpieczniejszych leków na obniżenie cholesterolu.

Wiele terapii onkologicznych może istotnie wpływać na profil lipidowy i przyspieszać rozwój zmian w tętnicach. Do tej pory brakowało uporządkowanego podejścia do monitorowania lipidogramu u takich pacjentów. Teraz to się zmienia — jako pierwsi na świecie odpowiednie wytyczne opracowali polscy eksperci. Prof. Sebastian Szmit podkreśla, że dokument porządkuje praktyczne zasady kontroli profilu lipidowego, wskazuje grupy szczególnego ryzyka oraz wzmacnia rolę współpracy między onkologiem, kardiologiem, internistą i lekarzem POZ.

W gabinecie lekarza rodzinnego dyslipidemia jest dziś codziennością – i to w skali, która nie pozwala traktować jej jako „dodatku” do innych problemów zdrowotnych. Z jednej strony POZ w Polsce ma realne narzędzia, by skutecznie wychwytywać i prowadzić pacjentów z nieprawidłowym lipidogramem. Z drugiej – wciąż zbyt często brakuje właściwej reakcji na rozpoznanie oraz konsekwentnej edukacji, bez której wyniki badań pozostają tylko liczbami w systemie.

Przez lata były fundamentem diagnostyki lipidowej, dziś ich rola znacząco się zmieniła. Cholesterol całkowity i HDL nie są już wykorzystywane ani do rozpoznawania dyslipidemii, ani do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego czy monitorowania leczenia. - Są jednak bardzo potrzebne – mówi prof. Bogdan Solnica, kierownik Katedry Biochemii Klinicznej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jaką więc pełnią dziś funkcję?

Rok 2025 w lipidologii postrzegam jako czas, w którym z jednej strony wreszcie pękł „szklany sufit”, jeśli chodzi o dostęp do nowoczesnego leczenia, a z drugiej – jako rok poważnych napięć finansowych, które mogą ten sukces w jakiś sposób zniweczyć - mówi prof. Maciej Banach.

Mijający rok 2025 w kardiologii zapamiętam jako czas, w którym po okresie stagnacji wreszcie „coś drgnęło” – choć nie zawsze tak, jak oczekiwaliśmy. Z jednej strony mamy konkretne sukcesy w obszarze terapii, zwłaszcza lipidowych. Z drugiej – bolesne przykłady, jak bardzo rozmija się to, co jest zapisane w programach, z tym, co realnie dostaje pacjent - stwierdza prof. Robert Gil.

Podczas XV Kongresu Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego redakcja „Pulsu Medycyny” otrzymała dwa wyjątkowe laury. Nagroda QuoLipid trafiła w ręce redaktor naczelnej Katarzyny Matusewicz, a wyróżnienie odebrała redaktor Katarzyna Lisowska. To podwójne docenienie za zaangażowanie w edukację zdrowotną, popularyzację wiedzy o zaburzeniach lipidowych i miażdżycy oraz konsekwentną walkę z dezinformacją.

Nie wyobrażam sobie sytuacji, że każdy lekarz będzie wysyłał pacjenta z podejrzeniem hipercholesterolemii do genetyka. Żaden system tego finansowo nie wytrzyma. Sposobem, który sprawdził się w Krajowym Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej w Gdańsku, jest stworzenie oddzielnej ścieżki diagnostycznej dla tych pacjentów - wskazuje dr hab. n. med. Krzysztof Chlebus.

W kampanię promującą program profilaktyczny "Moje Zdrowie" powinniśmy zaangażować ludzi młodych albo tych, którzy mieli incydenty sercowo-naczyniowe w młodym wieku - uważa kardiolog dr hab. Marta Kałużna. - To organizacje pacjenckie najlepiej mogą przekonać: masz 20-30 lat, ale dzięki możliwości wykonywania badań biochemicznych w ramach programu i całościowej ocenie twojego zdrowia możemy u ciebie wykryć chorobę, której się nawet nie spodziewałaś, a która uwidoczniłaby dopiero w wieku 40-50 lat - zgadza się prof. Maciej Banach.

Naszym obowiązkiem jako kardiologów interwencyjnych wobec pacjenta, który nam zaufał, który cieszy się, że ratujemy mu życie, jest całościowe podejście do chorego. Jesteśmy lekarzami i musimy pacjenta leczyć - podkreśla prof. Stanisław Bartuś, wskazując na potrzebę wyczulenia na przyczyny zawałów np. pod kątem hipercholesterolemii rodzinnej.

Dlaczego pacjenci wciąż bagatelizują zaburzenia lipidowe, choć ich konsekwencje bywają równie groźne jak w przypadku otyłości, nadciśnienia tętniczego czy cukrzycy? Czemu wiedza o cholesterolu nie przebija się do świadomości społecznej? Prof. Maciej Banach i prof. Piotr Buszman rozmawiają o potrzebie edukacji, błędach systemu i proponują dalsze zmiany modelu opieki nad pacjentem.

Choć kwasy omega-3 od lat uchodzą za sprzymierzeńców serca i naczyń, nauka nie daje prostych odpowiedzi. Korzyści wynikają przede wszystkim ze zbilansowanej diety bogatej w naturalne źródła EPA i DHA, a nie z profilaktycznego „łykania kapsułek”. Jak przypomina dr hab. Joanna Popiołek-Kalisz, suplementacja ma sens jedynie u wybranych pacjentów, np. z hipertriglicerydemią, i powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza.

Nowe zasady programu lekowego B.101 to – jak mówią eksperci – nie tyle kolejna liberalizacja, ile realna rewolucja, która zbliża praktykę do wytycznych, tym samym ma szansę przełożyć się na mniej zawałów serca i niższą śmiertelność. Prof. Przemysław Mitkowski i prof. Maciej Banach opowiadają o drodze do zmian, bieżących barierach, potrzebie nowego modelu refundacji oraz o przyszłości leczenia – z perspektywą doustnych inhibitorów PCSK9 i terapii skojarzonych, które mogą okazać się game changerem.

Prof. Maciej Banach i prof. Robert Gil wskazują trzy wektory zmian: domknięcie refundacji nowoczesnych terapii w hipercholesterolemii, systemowe podejście do choroby tętnic obwodowych z włączeniem prostego badania ABI oraz standaryzację diagnostyki genetycznej w kardiologii. - Decyzje organizacyjne powinny być ważniejsze niż kolejne deklaracje - podkreślają.

Jeżeli mamy dziś przekonywać rządzących, na co wydać pieniądze, to odpowiedź brzmi: na prewencję. Musimy jednak działać wielokierunkowo. Z jednej strony kształtować świadomość od najmłodszych lat, z drugiej - zachęcać dorosłych do profilaktyki, a z trzeciej - stworzyć infrastrukturę, która udźwignie sytuację, gdy 80–100 proc. społeczeństwa będzie chciało skorzystać z badań - mówi prof. Marek Gierlotka.

Zaburzenia lipidowe pozostają jednym z kluczowych, a wciąż niedostatecznie kontrolowanych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Wyzwaniem jest wciąż zbyt mały nacisk na prewencję pierwotną i wtórną: system częściej reaguje na skutki - zawał serca, udary mózgu, niewydolność mięśnia sercowego - niż na ich przyczyny. Jakie są najpilniejsze bolączki i co zrobić, by skuteczniej zapobiegać, zamiast leczyć konsekwencje?

Podczas ostatniego kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) ogłoszono aktualizację wytycznych dotyczących leczenia zaburzeń lipidowych. Choć dokument jest określany jedynie jako „update”, prof. Maciej Banach zaznacza, że niektóre zawarte w nim rekomendacje mają istotne znaczenie kliniczne.

Czy nowe wytyczne ESC zrewolucjonizują podejście do hipercholesterolemii i otyłości? Jakie miejsce zajmie lipoproteina(a) w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego? O tym i o wielu innych aspektach nowych rekomendacji dyskutowali eksperci podczas debaty zorganizowanej przez „Puls Medycyny”, Polskie Towarzystwo Lipidologiczne oraz Koalicję „Liga Walki z Cholesterolem”.