Alergologia

Nadmierna podaż kalorii, żywność wysokoprzetworzona, niska aktywność fizyczna, zwiększona ilość tkanki tłuszczowej, a także przewlekły stres mogą zaburzać mechanizmy immunoregulacyjne i sprzyjać przewlekłej aktywacji zapalnej. Prof. Marcin Moniuszko podkreśla, że zaburzenia zapalno-metaboliczne mogą rozwijać się na długo przed ujawnieniem się ich konsekwencji klinicznych. Ekspert zwraca uwagę m.in. na dwukierunkową zależność między otyłością a astmą oraz możliwe następstwa przewlekłej aktywacji układu immunologicznego dla układu sercowo-naczyniowego.

Samo wystawienie recepty w chorobach przewlekłych to za mało, a odsyłanie pacjenta między gabinetami wydłuża jego drogę do zdrowia i obciąża system ochrony zdrowia. – W opiece koordynowanej pacjent wraca do lekarza POZ i na tym kończy się rola specjalisty, a to za mało – wskazuje prof. dr hab. n. med. Bolesław Samoliński. Ekspert wyjaśnia, dlaczego polska alergologia potrzebuje przejścia na model zintegrowany.

Otyłość, nadciśnienie, cukrzyca czy choroby układu krążenia coraz częściej współistnieją z astmą. Nie są jednak tylko dodatkowymi rozpoznaniami. Mogą nasilać proces zapalny i wpływać na odpowiedź pacjenta na leczenie. Jak podkreśla prof. Marcin Kurowski, ma to znaczenie przy wyborze terapii, szczególnie biologicznej. A takich pacjentów będzie przybywać.

Szkolenie specjalistyczne alergologów w Polsce stoi na wysokim poziomie, jednak kluczem do skutecznego leczenia pacjentów pozostają solidne podstawy z chorób wewnętrznych. Prof. Radosław Gawlik zwraca uwagę na interdyscyplinarny charakter dziedziny oraz proponuje ściślejszą weryfikację wiedzy internistycznej przed rozpoczęciem dalszych etapów specjalizacji.

Dietę eliminacyjną u dziecka należy wprowadzać wyłącznie wtedy, gdy istnieje pewność, że konkretny produkt rzeczywiście wywołuje objawy alergii. - Niepotrzebne ograniczanie jadłospisu może utrudniać dostarczenie składników niezbędnych do prawidłowego rozwoju – podkreśla prof. Adam Sybilski w rozmowie dla "Pulsu Medycyny".

Choć objawy sugerujące alergię pokarmową występują u co piątego dziecka, rzeczywiste rozpoznanie potwierdza się znacznie rzadziej. Prof. Marek Kulus zwraca uwagę na narastający problem nadrozpoznawalności w pediatrii i wyjaśnia, u których pacjentów pozorne ustąpienie dolegliwości może zwiastować początek marszu alergicznego.

Alergie nie powinny być traktowane jako sezonowa dolegliwość, lecz jako przewlekłe choroby zapalne o poważnych skutkach populacyjnych - przekonuje prof. Piotr Kuna. Jak wskazuje, dotyczą ok. 18 mln osób w Polsce, a ich konsekwencje obejmują nie tylko objawy ze strony dróg oddechowych, lecz także absencję zawodową, utratę produktywności i większe ryzyko współchorobowości.

„Kluczowe jest stosowanie leczenia długoterminowego o działaniu przeciwzapalnym, a nie tylko usuwanie doraźnych dolegliwości” – to przesłanie prof. Marcina Kurowskiego doskonale oddaje wyzwania, przed którymi stoją dziś polscy lekarze. Choroby alergiczne obniżają jakość życia milionów pacjentów, a ich skutki mają charakter przewlekły. Podczas debaty Polskiego Towarzystwa Alergologicznego eksperci podkreślali, że kluczem do zmiany tej sytuacji są: szybsza diagnostyka, szerszy dostęp do immunoterapii, systemowa edukacja oraz lepsza koordynacja opieki.

Dostęp do specjalistów leczenia chorób alergicznych pozostaje nierównomierny. Najtrudniejsza sytuacja dotyczy mniejszych miejscowości - wskazuje konsultant krajowa prof. Karina Jahnz-Różyk.

Osoby na starcie kariery w alergologii mogą korzystać m.in. z inicjatyw edukacyjnych, integracyjnych oraz grantów naukowo-badawczych Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. - To ważne już na wczesnym etapie rozwoju zawodowego, bo dzisiejsi młodzi klinicyści i badacze będą współtworzyć medycynę kolejnych lat - podkreśla prof. Marcin Moniuszko.

Polskie Towarzystwo Alergologiczne apeluje do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, szpitalnych oddziałów ratunkowych i gastroenterologów, aby u osób zgłaszających się z nawracającymi, silnymi bólami brzucha o nieznanej przyczynie lub nawracającymi obrzękami rozważyć diagnostykę w kierunku wrodzonego obrzęku naczynioruchowego, szczególnie gdy pacjenci nie odpowiadają na standardowe leki przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy – mówi dr n.med. Tomasz Matuszewski, przewodniczący Sekcji „Wrodzonego obrzęku naczynioruchowego” PTA, podkreślając, że należy zwiększać świadomość tych specjalistów na temat rzadkiej choroby, jaką jest HAE.

Współczesna medycyna definiuje powierzchnię oka jako aktywne mikrośrodowisko immunologiczne. O przebiegu chorób alergicznych współdecydują dziś bariera nabłonkowa, film łzowy oraz mikrobiom, a ich zaburzenie może drastycznie nasilać stan zapalny, sprzyjać przewlekłości objawów i zmieniać odpowiedź na standardową terapię. „Jeżeli mówimy o alergii ocznej, to nie skupiamy się wyłącznie na reakcji na pyłki, ale coraz częściej próbujemy chronić i odbudować całe mikrośrodowisko powierzchni oka” – podkreśla dr n. med. Monika Jędrzejczak-Czechowicz z Kliniki Immunologii i Alergii UM w Łodzi.

Atopowe zapalenie skóry nie jest wyłącznie problemem dermatologicznym. To przewlekła choroba zapalna, która może zaburzać sen, obniżać nastrój i głęboko ingerować w życie chorego oraz jego bliskich. O roli bariery naskórkowej, znaczeniu leczenia miejscowego i momentach, w których konieczna jest eskalacja terapii, mówi „Pulsowi Medycyny” prof. Roman Nowicki.

40 proc. Polaków ma alergię, to najczęstsza przewlekła choroba wieku dziecięcego. Problem narasta, warto więc rozważyć populacyjne badania przesiewowe pod kątem alergii, zaś opiekę nad chorymi zorganizować w modelu Krajowej Sieci Alergologicznej, na wzór takich sieci tworzonych w obszarze kardiologii i onkologii – uważa prof. Bolesław Samoliński, specjalista zdrowia publicznego, alergolog, otolaryngolog, kierownik Katedry Zdrowia Publicznego i Środowiskowego, Zakładu Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Kalendarz pylenia w Polsce stopniowo się zmienia. Wydłużające się sezony pylenia, większa ilość pyłku w powietrzu oraz pojawianie się nowych roślin o wysokim potencjale alergizującym to jedne ze skutków ocieplenia klimatu. - Szczególne obawy budzi ambrozja, uznawana za jeden z najbardziej alergizujących gatunków roślin na świecie - mówi dr. hab. Filip Raciborski.

Alergie krzyżowe mogą odpowiadać za objawy, które pacjenci i lekarze nie zawsze wiążą z chorobą alergiczną. Reakcje między pyłkami roślin, pokarmami czy alergenami zwierząt coraz częściej są rozpoznawane dzięki diagnostyce molekularnej. Jak podkreśla prof. Radosław Gawlik, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, dodatni wynik testu wcale nie musi oznaczać alergii, bo kluczowe znaczenie mają objawy kliniczne.

Alergie przez lata kojarzono przede wszystkim z dziećmi i młodymi dorosłymi. Tymczasem u pacjentów po 50. roku życia objawy rzekomoalergiczne często okazują się jedynie „maską” innych chorób. - W wieku senioralnym mamy do czynienia z naturalnym procesem immunosenescencji, czyli starzenia się układu immunologicznego – mówi prof. Marcin Kurowski.

W ramach Światowego Tygodnia Alergii 2026 Polskie Towarzystwo Alergologiczne i "Puls Medycyny" zapraszają na debatę ekspercką poświęconą aktualnym wyzwaniom w opiece nad pacjentami z chorobami alergicznymi. Dyskusja zatytułowana „Wytyczne a polska rzeczywistość. Nowe perspektywy w diagnostyce, profilaktyce i leczeniu chorób alergicznych w Polsce” odbędzie się 23 czerwca 2026 r. o godz. 11.00 w Workin przy ul. Senatorskiej 2 w Warszawie.

Nowe wytyczne ARIA przynoszą zmianę w podejściu do alergicznego nieżytu nosa. Eksperci coraz częściej sięgają nie tylko po wyniki badań klinicznych, ale także po dane pokazujące, jak pacjenci rzeczywiście stosują leki i kontrolują objawy. – To krok w stronę bardziej spersonalizowanego leczenia – mówi prof. Bolesław Samoliński.

Coraz dłuższe sezony pylenia, ekspansja ambrozji i większa aktywność kleszczy to tylko część skutków ocieplenia klimatu obserwowanych przez alergologów. Jak podkreśla dr hab. n. med. i n. o zdr. Filip Raciborski z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, zmiany zachodzące w środowisku już dziś wpływają na występowanie i przebieg chorób alergicznych.

Astma należy do najczęstszych chorób przewlekłych. Na jej przebieg mają wpływ: zanieczyszczenie powietrza, alergeny, infekcje, choroby współistniejące oraz nierówny dostęp do diagnostyki i terapii. Z tych względów staje się ona jednym z istotnych wyzwań cywilizacyjnych współczesnej medycyny. Z okazji Światowego Dnia Astmy zorganizowaliśmy, pod patronatem Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, debatę poświęconą miejscu tej choroby w systemie ochrony zdrowia – od edukacji i profilaktyki po nowoczesne standardy leczenia w programie B.44.

Choć liczba ciężkich reakcji alergicznych w Europie stale rośnie, wciąż wiele osób nie potrafi rozpoznać wstrząsu anafilaktycznego lub obawia się podania adrenaliny. Tymczasem podstawą skutecznej interwencji jest szybkie wdrożenie algorytmu postępowania ratunkowego. Prof. dr hab. n. med. Marek Niedoszytko przedstawia zasady diagnostyki różnicowej, uzasadnia priorytetową rolę adrenaliny oraz wskazuje dalszą opiekę nad pacjentem po przebytym epizodzie wstrząsu.

Opieka koordynowana w ścieżce alergologiczno-pulmonologicznej miała poprawić wykrywalność i leczenie pacjentów z astmą oraz przewlekłymi chorobami układu oddechowego. W praktyce program rozwija się jednak znacznie wolniej, niż zakładano. – Tylko jedna trzecia placówek POZ realizuje dziś opiekę koordynowaną w ścieżce alergologiczno-pulmonologicznej – mówi dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki i zaznacza, że nawet połowa pacjentów z astmą wciąż nie ma rozpoznania. Problemem pozostają nie tylko ograniczenia systemowe, ale także brak edukacji personelu oraz zbyt późne kierowanie chorych do specjalistów.

Pacjenci często mają „przypiętą etykietę” nadwrażliwości na leki, tzn. uważa się, że są uczuleni na dany lek, podczas gdy w rzeczywistości nigdy nie przeszli odpowiedniej diagnostyki ostatecznie weryfikującej rozpoznanie. Niestety, ogranicza to wybór leków, które można podać pacjentowi wtedy, kiedy tego potrzebuje. Jeśli więc w wywiadzie pojawi się nadwrażliwość na leki, która została rozpoznana wiele lat temu, warto sprawdzić, czy obecnie ten problem rzeczywiście występuje u pacjenta – mówi prof. Joanna Glück.

Nawet 30-40 proc. dzieci dotykają choroby alergiczne, które przestały być problemem jednostkowym, a stały się jednym z najczęstszych schorzeń przewlekłych wieku rozwojowego. Wszystko wskazuje na to, że ten trend się będzie utrzymywał – mówi „Pulsowi Medycyny” dr hab. Marta Rachel, profesor Uniwersytetu Rzeszowskiego i kierownik Kliniki Alergologii i Mukowiscydozy w Klinicznym Szpitalu Wojewódzkim nr 2 im. Św. Jadwigi Królowej w Rzeszowie i podkarpacka konsultant wojewódzka w dziedzinie alergologii.

W chorobach alergicznych skóry przesuszony naskórek może uruchamiać kaskadę problemów: od łatwiejszego przenikania alergenów, przez stan zapalny i świąd, po bezsenność, przewlekły stres oraz poważne konsekwencje psychiczne. Jak podkreśla prof. Roman Nowicki, diagnostyka powinna zaczynać się od oceny dermatologicznej, a leczenie - od przywracania skórze jej funkcji ochronnej i właściwie prowadzonej terapii miejscowej. Dopiero w dalszej kolejności należy rozważyć leczenie systemowe.

Pacjent zgłasza bóle brzucha, wzdęcia lub biegunki po jedzeniu, ale przyczyna problemu wcale nie musi być oczywista. Takie objawy mogą sugerować IBS, nietolerancje pokarmowe, celiakię albo pełnoobjawową alergię grożącą anafilaksją. Diagnoza bywa trudna. – Kluczowy jest szczegółowy wywiad i ocena czasu pojawienia się objawów po spożyciu pokarmu – mówi prof. Natalia Ukleja-Sokołowska z Katedry i Kliniki Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Alergologia należy dziś do tych dziedzin medycyny, w których szczególnie wyraźnie widać tempo zachodzących zmian – zarówno w obszarze diagnostyki i terapii, jak i w sposobie myślenia o potrzebach pacjenta oraz wyzwaniach współczesnej praktyki klinicznej. Niniejsza publikacja, przygotowana we współpracy z Polskim Towarzystwem Alergologicznym, stanowi merytoryczne uzupełnienie 18. Konferencji Szkoleniowej PTA.

Nawracające „zapalenia oskrzeli”, kolejne antybiotykoterapie, lęk przed steroidem wziewnym oraz pacjent, który odstawia leczenie, gdy tylko mijają kaszel i duszność - to wciąż codzienność w astmie. Prof. Marcin Moniuszko i dr hab. Piotr Dąbrowiecki przed kamerą „Pulsu Medycyny” rozmawiają o tym, dlaczego u części chorych rozpoznanie pojawia się zbyt późno, a leczenie bywa prowadzone od zaostrzenia do zaostrzenia.

Polskie Towarzystwo Alergologiczne opublikowało ujednolicone schematy postępowania w anafilaksji, stanowiące praktyczne wsparcie dla lekarzy, pielęgniarek oraz zespołów ratownictwa medycznego. Opracowanie odpowiada na jedno z kluczowych wyzwań medycyny ratunkowej: szybkie rozpoznanie reakcji anafilaktycznej i natychmiastowe wdrożenie leczenia.