Psychologia i psychiatria

Październik jest miesiącem świadomości ADHD. Problemy z koncentracją, zapominanie, impulsywność czy trudności z organizacją sprawiają, że coraz więcej osób podejrzewa u siebie ADHD. Popularność internetowych testów i treści w mediach społecznościowych zwiększyła świadomość tego zaburzenia, ale jednocześnie stworzyła ryzyko zbyt pochopnego samorozpoznawania. Tymczasem kluczowe znaczenie ma nie tylko obecny obraz objawów, lecz przede wszystkim ich historia sięgająca dzieciństwa. O granicy między ADHD a skutkami współczesnego stylu życia, a także o neurobiologii zaburzenia, różnicach między kobietami i mężczyznami oraz możliwościach terapii mówi w rozmowie z „Pulsem Medycyny” prof. Anna Mosiołek.

Blisko 29 proc. dorosłych Polaków codziennie używa wyrobów nikotynowych, a problem coraz mocniej dotyka dzieci i pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. – To mit, że papieros uspokaja. Zmniejsza tylko napięcie, które sam wcześniej wywołał – zaznacza prof. Dominika Dudek. Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego (10 października) rozmawiamy o założeniach Narodowej Strategii Kontroli Palenia Tytoniu.

Nie zajmujemy się wybiórczo leczeniem samej depresji czy bezsenności, lecz pacjenta, który zmaga się ze złożonym zespołem objawów. Nowoczesna psychiatria to psychiatria szyta na miarę – mówi prof. Marcin Siwek. Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego (10 października) ekspert wyjaśnia m.in., jak pomagać pacjentom przełamywać lęk przed stygmatyzacją, kiedy bezpiecznie leczyć w POZ, a kiedy odsyłać do specjalisty oraz jakie sygnały świadczą o wypaleniu zawodowym samego medyka.

Liczba zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych wzrosła w ciągu trzech lat o ponad jedną trzecią, a liczba dni nieobecności w pracy zwiększyła się o 43 proc. Najczęstszymi przyczynami są reakcja na długotrwały stres i zaburzenia adaptacyjne oraz depresja. Osoby zagrożone utratą zdolności do pracy mogą skorzystać z bezpłatnej rehabilitacji leczniczej finansowanej przez ZUS.

Nawet 330 pacjentów przypadało na jednego lekarza podczas dyżuru w szpitalu psychiatrycznym przy ul. Aleksandrowskiej w Łodzi – wynika z kontroli, którą przeprowadziło Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Lista nieprawidłowości jest dłuższa i dotyczy także dyżurów na oddziałach dziecięcych lekarzy, którzy nawet nie rozpoczęli stażu, oraz sposobu szkolenia przyszłych psychiatrów. Wnioski z kontroli są jednoznaczne - jednostka nie spełnia wymogów akredytacyjnych.

Minister zdrowia zatwierdziła rekomendację prezesa AOTMiT dotyczącą zwiększenia ryczałtu dla centrów zdrowia psychicznego. Wyższa stawka będzie stosowana do rozliczania świadczeń udzielanych od 1 lipca 2026 r. - przewiduje projekt rozporządzenia przekazany właśnie do konsultacji.

Analogi GLP-1 mogą korzystnie wpływać na zdrowie psychiczne. Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową, którzy przez ok. 15 lat stosowali semaglutyd, rzadziej byli kierowani do szpitala psychiatrycznego. Ryzyko hospitalizacji było mniejsze o 21 proc. - w porównaniu z pacjentami, którzy nie przyjmowali tego leku. Artykuł na ten temat opublikowało czasopismo „Acta Psychiatrica Scandinavica”.

Wpłynęło blisko 900 uwag do projektu rozporządzenia w sprawie centrów zdrowia psychicznego. Szpitale wskazały na zbyt wysokie wymogi kadrowe, NFZ chce je jeszcze podnieść, a Grupa Robocza Kongresu Zdrowia Psychicznego wniosła o odrzucenie projektu w całości.

Szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie psychoterapii nie zostało uruchomione z powodu wstrzymania prac i niezatwierdzenia programu specjalizacji - poinformowało Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Prace wstrzymało Ministerstwo Zdrowia. Resort czeka na ustawę o zawodzie psychoterapeuty.

Z 220 do 102 spadła z roku na rok liczba gmin bez żadnego psychologa szkolnego - wynika z raportu przygotowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. - Jednak wciąż są widoczne wyraźne różnice regionalne, szczególnie między dużymi miastami a gminami w całym kraju - wskazał autor badania Dominik Kuc.

Ministerstwo Zdrowia przekazało do konsultacji projekt rozporządzenia określający szczegółowe kryteria, które posłużą NFZ do wyboru najkorzystniejszych ofert na prowadzenie centrów zdrowia psychicznego. Centra mają od 1 stycznia 2027 r. zapewnić kompleksową opiekę psychiatryczną obejmującą leczenie szpitalne, świadczenia dzienne oraz ambulatoryjne.

Odmowa podjęcia terapii onkologicznej to jedno z najtrudniejszych wyzwań w codziennej praktyce lekarskiej. Za decyzją o rezygnacji rzadko stoi jednak racjonalny wybór – najczęściej to efekt silnego lęku, mechanizmów wyparcia lub dezinformacji. – Jeżeli pacjent odmawia leczenia, najważniejsze jest stworzenie mu przestrzeni i uznanie tego, co czuje oraz myśli – podkreśla mgr Anna Ognik, psycholog i psychoonkolog.

Bóle głowy, mrowienia, zaburzenia pamięci czy wczesne wybudzanie się nad ranem – to tylko niektóre z masek, jakie potrafi przybrać depresja. – Ta choroba nie ogranicza się do obniżonego nastroju. Wiąże się ze zmianami w strukturach mózgu oraz stanem zapalnym – zaznacza prof. dr hab. n. med. Agata Szulc.

Resort zdrowia opublikował projekt rozporządzenia określający zasady wyboru szpitali, w których funkcjonować będą powiatowe centra zdrowia. Nowe punkty medyczne powstaną w powiatach, w których dojazd do najbliższej placówki przekracza 30 km.

Rzecznik Praw Obywatelskich postuluje doprecyzowanie wymagań wobec psychoonkologów, tak aby były w pełni zgodne z nową ustawą o zawodzie psychologa. "Rola psychoonkologa w praktyce klinicznej jest bardzo istotna, jednak nie ma definicji specjalistycznej pomocy psychologicznej" - przekonuje Ministerstwo Zdrowia, powołując się na opinię konsultanta krajowego.

Dane za pierwsze półrocze 2026 roku pokazują spadek liczby prób odebrania sobie życia przez dzieci i młodzież w województwie pomorskim – podał w środę Wojewódzki Szpital Psychiatryczny im. Prof. Tadeusza Bilikiewicza w Gdańsku.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą przez lata pozostawać nierozpoznane, bo pacjent zgłasza przede wszystkim obniżony nastrój, spowolnienie albo trudności w codziennym funkcjonowaniu. Tymczasem - jak podkreśla prof. Anna Mosiołek - kluczowe znaczenie ma dobrze zebrany wywiad, który pozwala dotrzeć do natrętnych myśli, rytuałów i mechanizmu podtrzymującego objawy.

Rada ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministerstwie Zdrowia po odejściu dziewięciorga ekspertów, w tym Marka Balickiego, zyskała nowych członków. Resort przekazał, że właśnie odbyło się posiedzenie Rady w nowym składzie.

Zaburzenia lękowe u dzieci nie zawsze wymagają od razu farmakoterapii, co więcej – nie należy zaczynać leczenia od preskrypcji leków. Kiedy są one konieczne i dlaczego decyzję o indywidualnym nauczaniu należy zawsze gruntownie przemyśleć, bo może przynieść więcej szkody niż pożytku, mówił podczas majowego 24. Kongresu Medycyny Rodzinnej w Krakowie specjalista psychiatrii ogólnej oraz dzieci i młodzieży dr hab. Maciej Pilecki z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Spektrum autyzmu nadal zbyt często bywa odczytywane przez otoczenie jako chłód emocjonalny, brak empatii albo obojętność. Dr hab. Anna Antosik podkreśla, że to jedno z najbardziej krzywdzących uproszczeń. W wideopodcaście „Pulsu Medycyny” wyjaśnia, dlaczego trudności w komunikowaniu emocji nie oznaczają ich braku, na co powinien zwrócić uwagę pediatra oraz jaką rolę w codziennym funkcjonowaniu dzieci ze spektrum odgrywa oś jelito–mózg.

Do rozpatrzenia w sejmowej Komisji Zdrowia została skierowana rządowa nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. We wtorek, 9 czerwca, w Sejmie odbyło się drugie czytanie projektu rozszerzającego leczenie substytucyjne.

Potrzeby pacjentów w zakresie opieki psychiatrycznej rosną, a system wciąż nie zawsze nadąża z dostępnością i ciągłością opieki. To się przekłada na większą liczbę kryzysów, wymagających pilnej interwencji – mówi w rozmowie z „Pulsem Medycyny” dr hab. n. med. Anna Mosiołek, specjalistka psychiatrii, wicedyrektor ds. klinicznych Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota, przewodnicząca Mazowieckiej Rady Zdrowia Psychicznego i członkini Rady Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia.

Wprowadzenie możliwości leczenia uzależnienia od opioidów na zwykłą receptę (ordynacja lekarska) zamiast dotychczasowych programów specjalistycznych – to najważniejsza zmiana rządowego projektu nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, który Sejm skierował do Komisji Zdrowia. Komisja opowiedziała się w środę za przyjęciem projektu z poprawkami Biura Legislacyjnego.

Ministerstwo Zdrowia planuje od stycznia 2027 r. wdrożyć nowy model opieki psychiatrycznej, testowany w pilotażu, jednak z kilkoma istotnymi modyfikacjami. Zmienić ma się m.in. sposób finansowania centrów zdrowia psychicznego - resort chce wprowadzić ryczałt trzyskładnikowy, w którym największa część będzie obliczana na podstawie aktywności centrum. - Nowy sposób wyliczania budżetu został stworzony na podstawie analiz AOTMiT, obejmujących zarówno CZP, jak i podobne systemy działające w pięciu krajach europejskich - przekonuje Maciej Karaszewski z MZ.

Od ponad trzech lat eksperci zabiegają o wprowadzenie badania przesiewowego w kierunku spektrum autyzmu do bilansu zdrowia dwulatka. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji już dwukrotnie wydała w tej sprawie negatywną opinię, jednak konsultant krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży dr n. med. Aleksandra Lewandowska nie składa broni i w rozmowie z „Pulsem Medycyny” zapowiada plan B.

Psychoonkologia powinna być traktowana nie jako dodatek do leczenia raka piersi, ale jako integralny element całego procesu terapeutycznego. Lęk, depresja i nasilony dystres wpływają nie tylko na jakość życia pacjentek, ale także na przestrzeganie zaleceń, tolerancję terapii i codzienne funkcjonowanie w chorobie. Prof. Rafał Matkowski podkreśla, że przy ograniczonym dostępie do specjalistów coraz większe znaczenie mogą mieć certyfikowane narzędzia cyfrowe, zapewniające pacjentkom wsparcie także poza gabinetem i szpitalem.

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) nadal bywa społecznie sprowadzana do zmienności nastroju albo mylona z zaburzeniami osobowości. Tymczasem - jak podkreśla dr hab. Małgorzata Urban-Kowalczyk - należy do najpoważniejszych schorzeń psychiatrycznych: wymaga długoterminowego leczenia, systematycznego monitorowania oraz współpracy psychiatry z pacjentem i jego bliskimi, a często także z lekarzem rodzinnym.

Rozwiązanie zastosowane i pomyślnie przetestowane z dobrym rezultatem podczas 8-letniego pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego to zupełnie inny model niż ten zaprezentowany właśnie przez Ministerstwo Zdrowia – ocenił Marek Balicki, goszczący w środę (20 maja) w Radiu dla Ciebie. Wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka przekonuje jednak, że nowy model CZP zachowuje kluczowe elementy pilotażu i został wypracowany z częścią członków Rady ds. Zdrowia Psychicznego.

Reforma psychiatrii jest zaprzepaszczana, a nasze odejście to krzyk protestu – mówią w rozmowie z PAP eksperci, którzy we wtorek zrezygnowali z uczestnictwa w liczącej ponad 40 osób Radzie ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministerstwie Zdrowia. Powodem są planowane przez resort zmiany w funkcjonowaniu centrów zdrowia psychicznego.