Lipidologia

Na kongresie Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) w Madrycie ogłoszono nowe wytyczne dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych – pierwszą aktualizację od sześciu lat. Choć oczekiwano rewolucyjnych zmian, dokument okazał się jedynie uzupełnieniem zaleceń z 2019 roku, pozostawiając wiele pytań bez odpowiedzi. O tym, co w nowych rekomendacjach jest krokiem naprzód, a co źródłem rozczarowania, mówi prof. Maciej Banach, który zapowiada, że przygotowywane polskie wytyczne będą bezpośrednio nawiązywały do ostatnich wyników najważniejszych badań i zdecydowanie lepiej odpowiedzą na realia codziennej praktyki klinicznej.

W kolejnym odcinku wideopodcastu „Rozmowy Pulsu Medycyny” eksperci dyskutowali o największych wyzwaniach w diagnostyce i leczeniu zaburzeń lipidowych w praktyce lekarzy rodzinnych.

Postęp medycyny umożliwia dziś skuteczne zapobieganie powikłaniom miażdżycy wielopoziomowej, jednak bariery systemowe sprawiają, że nowoczesne leczenie jest dostępne tylko dla nielicznych pacjentów. Dlatego eksperci sześciu polskich towarzystw naukowych apelują o pilne zmiany w programie lekowym B.101. Stawką jest zdrowie i życie pacjentów.

O istnieniu lipoproteiny(a) naukowcy wiedzą od 62 lat, jednak dopiero rozwój skutecznych leków i zrozumienie jej roli w miażdżycy sprawiły, że stała się ona ważnym elementem diagnostyki profilaktycznej. Jakie jeszcze elementy mogą mieć wpływ na prewencję zaburzeń lipidowych?

Eksperci twierdzą, że w Polsce poprawy wymaga dostęp do intensywnego leczenia zaburzeń lipidowych nie tylko dla pacjentów po zawale serca, udarze mózgu czy z chorobą tętnic obwodowych. Połączenie statyn z ezetymibem jest leczeniem dostępnym i skutecznym w obniżaniu poziomu cholesterolu LDL, zmniejszając ryzyko zgonu o 20 proc. w ciągu trzech lat. Jednak nadal 40-50 proc. pacjentów nie osiąga celu terapeutycznego, jakim jest LDL poniżej 55 mg/dl.

W ostatnich latach Polska stała się liderem interdyscyplinarnej współpracy w diagnostyce i leczeniu zaburzeń lipidowych oraz miażdżycy. Kluczem jest wspólny przekaz wielu towarzystw naukowych dotyczący najczęstszego czynnika ryzyka chorób sercowo-naczyniowych - zaburzeń lipidowych, dotykających 21 milionów Polaków. O tym, jaka droga prowadziła do tego porozumienia oraz co jeszcze powinno się zmienić, aby usprawnić działania na rzecz pacjentów z zaburzeniami lipidowymi - mówią w wideopodcaście „Rozmowy Pulsu Medycyny” prof. Maciej Banach oraz prof. Robert Gil.

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu wraz z konsorcjantami (Uniwersytet Opolski, Polskie Towarzystwo Lipidologiczne, ogólnopolska Fundacja „To się Leczy”) rozpoczynają projekt badawczy, którego wyniki pozwolą na opracowanie rekomendacji dla lekarzy różnych specjalizacji w celu zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym u Polaków i zgonom z ich powodu.

Lipoproteiny to cząsteczki zbudowane z białek i tłuszczów, które odpowiadają za transport cholesterolu w krwioobiegu. Lipoproteina(a) jest szczególną frakcją cholesterolu, która odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych, prowadząc do ich zwężenia, a w konsekwencji – do groźnych chorób układu krążenia, takich jak miażdżyca, choroba tętnic obwodowych, a w konsekwencji do zawału mięśnia sercowego. 

W porównaniu z innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego, zaburzenia lipidowe są często pomijane, ponieważ długo nie dają widocznych objawów. Dopiero zaawansowany proces miażdżycy i incydenty sercowo-naczyniowe zwracają uwagę na ten problem. O tym dlaczego warto wcześnie diagnozować dyslipidemię, w tym poziom lipoproteiny(a), oraz wdrażać odpowiednie leczenie nawet już u 20- czy 30-latków mówi prof. Maciej Banach.

Polskie Towarzystwo Lipidologiczne (PTL) powołało Sekcję Młodych Lipidologów, zrzeszającą aktywnych naukowo młodych specjalistów z osiągnięciami w badaniach nad miażdżycą. O tym, jakie są jej cele mówi przed kamerą „Pulsu Medycyny” dr hab. Joanna Popiołek-Kalisz, przewodnicząca nowej struktury, podczas spotkania z okazji 15-lecia PTL.

Profil lipidowy, czyli zestaw badań laboratoryjnych oceniających stan gospodarki lipidowej organizmu, choć powszechnie znany, jest wciąż wykonywany zbyt rzadko. Jednocześnie w ostatnim czasie zmieniło się podejście do jego diagnostycznego wykorzystania. Prof. Bogdan Solnica wyjaśnia przed kamerą „Pulsu Medycyny”, o czym należy pamiętać analizując wyniki pacjenta.

Choroby sercowo-naczyniowe nadal są główną przyczyną zgonów w Polsce. „Wierzę, że skutecznie lecząc zaburzenia lipidowe, będziemy w stanie istotnie zmniejszyć liczbę zawałów i udarów oraz zgonów sercowo-naczyniowych. Obecnie w Polsce efektywną terapią jest objętych tylko 5 mln z ponad 21 mln osób z różnymi postaciami tych zaburzeń” - zaznaczył prof. Maciej Banach podczas debaty inaugurującej obchody 15-lecia Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, zorganizowanej przez redakcję „Pulsu Medycyny”.

Pitawastatyna jest obiecującym lekiem do personalizacji leczenia zaburzeń lipidowych i metabolicznych, a także dla osób z dużym ryzykiem wystąpienia niepożądanych działań postatynowych. Dlaczego? Jak tłumaczy ekspert, wyróżnia się ona brakiem interakcji lekowych, niską częstością działań niepożądanych oraz brakiem zwiększonego ryzyka cukrzycy.

Prof. Maciej Banach, przewodniczący PTL, zauważa, że leczenie skojarzone u nawet 85 proc. pacjentów zwiększa szansę na osiągnięcie cel terapeutycznego, zapewniając skuteczniejsze obniżenie poziomu cholesterolu LDL, lepszą adherencję do terapii i mniej działań niepożądanych.

Święty Graal lipidologii to wczesna diagnoza i szybka interwencja w przypadku wykrycia zaburzeń lipidowych, niekoniecznie od razu farmakologiczna. Jestem przekonany, że na wczesnym etapie odpowiednio dobrana dieta, aktywność fizyczna i edukacja zdrowotna pozwolą utrzymać dużą część pacjentów w celu terapeutycznym, a tym samym znacząco zmniejszyć u nich ryzyko sercowo-naczyniowe - wskazuje prof. Maciej Banach, który w rankingu Lista Stu został uznany za drugą najbardziej wpływową osobę w polskiej medycynie w 2024 r.

Edukacja pacjentów i kadry medycznej oraz większa dostępność do innowacyjnych terapii - to główne wyzwania dla lipidologii na kolejne lata, jak stwierdzili zgodnie eksperci, którzy wzięli udział w debacie inaugurującej obchody 15-lecia Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, zorganizowanej przez "Puls Medycyny" wspólnie z prof. Maciejem Banachem.

Profesor Maciej Banach oraz "Puls Medycyny" zapraszają na debatę ekspertów związaną z obchodami 15-lecia Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego. Wydarzenie pt. "Okrągły stół ekspertów - diagnostyka zaburzeń lipidowych" odbędzie się 11 lutego 2025 r. w Centralnym Domu Technologii przy ul. Kruczej 50 w Warszawie.

Wychodząc naprzeciw obawom specjalistów, którzy niechętnie zalecają swoim pacjentom stosowanie wysokich dawek statyn, w najnowszych - opublikowanych w tym roku - wytycznych Międzynarodowego Panelu Ekspertów Lipidowych mówimy o natychmiastowej terapii skojarzonej wysokimi dawkami statyn i ezetymibie u pacjentów wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego - tłumaczy prof. Maciej Banach w rozmowie z "Pulsem Medycyny" na temat wyzwań w lipidologii.

"Puls Medycyny” oraz profesor Maciej Banach zapraszają na debatę ekspertów związaną z obchodami 15-lecia Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego. Wydarzenie pt. "Okrągły stół ekspertów - diagnostyka i leczenie zaburzeń lipidowych" odbędzie się 11 lutego 2025 r. w Centralnym Domu Technologii przy ul. Kruczej 50 w Warszawie.

Lipoproteina(a) to niedawno odkryty, bardzo silny marker zdarzeń sercowo-naczyniowych. Coraz więcej o nim wiadomo. Okazuje się, że - mimo iż w dużym stopniu jego poziom jest uwarunkowany genetycznie - to dzięki odpowiedniemu stylowi życia można zmodyfikować niekorzystny profil lipidowy i ograniczyć ryzyko powikłań.

W gronie polskich ekspertów uznaliśmy, że już 30-50 mg/dl lipoproteiny(a) stwarza umiarkowane ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Duże ryzyko obejmuje wartości od 50 do 180 mg/dl, a bardzo duże - powyżej 180 mg/dl. Przełomowe w naszych wytycznych było również wskazanie, aby rozważyć jej oznaczanie już u osób poniżej 18. roku życia. Nikt tego wcześniej na świecie nie sugerował, ale uważam, że jest to uzasadnione - tłumaczy prof. Maciej Banach, przedstawiając najważniejsze rekomendacje Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, które powstały w 2024 r.

Myślę, że najlepszym rozwiązaniem, które mogłoby spowodować, że inhibitory PCSK9 byłyby jeszcze szerzej dostępne i trafiły naprawdę do wszystkich pacjentów, którzy tego potrzebują, byłoby przesunięcie ich dostępności z programu lekowego do otwartej refundacji - uważa prof. Marek Gierlotka, prezes elekt PTK.

Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca, aby każda osoba prowadząca prozdrowotny styl życia podejmowała 150 minut umiarkowanego wysiłku fizycznego tygodniowo. Okazuje się jednak, że to nie wystarczy, aby utrzymać i poprawić profil lipidowy. O tym, jakie ćwiczenia w tym celu są zalecane, mówi kardiolog prof. Marek Postuła.

Jednym z ważniejszych filarów zdrowia jest odpowiednie odżywianie. Należy jednak pamiętać, aby modele żywieniowe, np. dietę wegetariańską czy wegańską, stosować odpowiedzialnie, by nie narazić się na niedobory składników odżywczych. Niezwykle ważny jest także odpowiedni bilans kaloryczny – mówi dr hab. Daniel Śliż, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia.

Regularna aktywność fizyczna to nie tylko poprawa profilu lipidowego, mniejsza podatność blaszek miażdżycowych na pęknięcia i ograniczenie ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych, a przede wszystkim dłuższe, lepszej jakości życie - przekonuje kardiolog sportowy prof. Łukasz Małek.

Alkohol w każdej postaci i w każdej ilości jest szkodliwy dla zdrowia - podkreśla prof. Piotr Jankowski. - Obecnie bardzo mocno walczymy z poglądem, że wino chroni przed chorobami układu krążenia. Trzeba jasno powiedzieć, że nie ma poważnych dowodów naukowych potwierdzających tę tezę - dodaje.

Od kilku lat zabiegamy o wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej. Mam bardzo dobrą wiadomość – 18 listopada Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała pozytywną opinię w tej sprawie. Teraz tylko czekamy na podpis minister zdrowia. Mam nadzieję, że będzie to kwestia tygodnia - przekazała prof. Małgorzata Myśliwiec "Pulsowi Medycyny".

Podwyższone stężenie triglicerydów jest częstym problemem w praktyce lekarskiej. Kluczowe w terapii może być postępowanie pozafarmakologiczne, przede wszystkim modyfikacja stylu życia. W tym celu w opiekę nad pacjentem powinien być zaangażowany nie tylko lekarz, ale również dietetyk kliniczny.

Coraz więcej młodych osób mierzy się problemami zdrowotnymi, które jeszcze niedawno były domeną starszych pokoleń. Miażdżyca, zazwyczaj kojarzona z niezdrowym stylem życia, dotyczy także aktywnych młodych ludzi. Przyczyny mogą być złożone – od skłonności genetycznych, po przewlekły stres czy rzadkie choroby metaboliczne, które często nie są brane pod uwagę przy diagnozie na wczesnym etapie.