Katarzyna Lisowska

Posłowie w końcu rozpoczęli procedowanie pakietu ustaw reformujących ochronę zdrowia. Pierwsze propozycje oceniają już dyrektorzy szpitali. W minionym tygodniu dużo uwagi poświęciliśmy także zdrowiu psychicznemu, nowoczesnemu leczeniu psychiatrycznemu i dostępności pomocy dla pacjentów. To szczególnie ważne tematy w obliczu aktów przemocy w szkołach, które budzą niepokój o bezpieczeństwo młodych ludzi.

Otyłość wciąż jest zbyt rzadko rozpoznawana jako choroba, choć lekarze mają dziś do dyspozycji dobrze zbadane i skuteczne metody jej leczenia. Jak powinna wyglądać ścieżka pacjenta z otyłością i kiedy sięgać po farmakoterapię, a kiedy po metody endoskopowe czy chirurgię bariatryczną? O tym mówi prof. Piotr Major ze Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

Nie każdy ośrodek kardiologiczny włączony do Krajowej Sieci Kardiologicznej będzie musiał mieć własną izbę przyjęć lub SOR. Ministerstwo Zdrowia dostrzegło ryzyko, że obecne wymogi mogą ograniczyć dostępność świadczeń, dlatego przygotowuje zmianę przepisów. Projekt nowelizacji ma trafić do konsultacji do końca 2026 roku.

Propozycja Ministerstwa Zdrowia, by zastąpić stały, wynoszący 0,3 proc. odpis z przychodów NFZ ze składki zdrowotnej na finansowanie Agencji Badań Medycznych mechanizmem „do 0,3 proc.”, ustalanym na każdy rok budżetowy, zaniepokoiła klinicystów i organizacje pacjenckie. Przewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia Marta Golbik zgłosiła poprawkę, która ma zmienić ten zapis i określić wysokość finansowania ABM w kolejnych latach.

Ten sam genom znajduje się w każdej komórce naszego organizmu, a mimo to komórki mózgu, mięśni czy wątroby pełnią zupełnie różne funkcje. O tym, które geny zostaną „włączone”, a które pozostaną wyciszone, decydują mechanizmy epigenetyczne. - To właśnie one mogą zmienić sposób, w jaki rozpoznajemy i leczymy choroby nowotworowe - mówi prof. Tomasz Wojdacz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Mikrokrążenie odpowiada za dostarczanie tlenu i składników odżywczych do tkanek, a jego dysfunkcja może mieć znaczenie m.in. dla regulacji ciśnienia tętniczego. Dlaczego małe naczynia powinny być ważnym elementem oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i jak wspierać ich funkcję? W rozmowie z "Pulsem Medycyny" wyjaśnia prof. Agnieszka Olszanecka.

Czy ograniczenie czasu pracy i wynagrodzeń personelu medycznego poprawi bezpieczeństwo pacjentów, czy może pogorszyć dostępność świadczeń? Podczas pierwszego czytania projektu ustawy posłowie i przedstawiciele strony społecznej ostrzegali, że nowe regulacje mogą doprowadzić do powstania „pustyń medycznych”. Pytali m.in. o przyszłość szpitali powiatowych, POZ, diagnostyki obrazowej i opieki hospicyjnej. Ministerstwo Zdrowia przekonywało, że celem zmian jest przede wszystkim bezpieczeństwo pracy medyków, a NFZ zapewniał, że nie rozszerzą one zasadniczo uprawnień jego kontrolerów.

Waży się los zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości. Projekt jest po drugim czytaniu, a Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) już zapowiada, że o zmiany dotyczące producentów wina będzie walczyć także w Senacie. Posłanka Joanna Wicha (Lewica), współautorka projektu, przekonuje, że nie ma potrzeby tworzenia szczególnych regulacji dla tej branży. - Zaufajcie ich przedsiębiorczości i zaradności - apeluje.

Do końca września uruchomiono 60 proc. inwestycji szpitalnych finansowanych z Krajowego Planu Odbudowy. Na dokończenie i rozliczenie pozostałych projektów placówki mają czas tylko do końca października. Czy wszystkie inwestycje uda się zrealizować, co okazało się największym wyzwaniem i czy resort wykorzysta całą pulę blisko 18 mld zł dla ochrony zdrowia? O tym „Puls Medycyny” rozmawia z wiceminister zdrowia Katarzyną Kacperczyk.

Leczenie guzów mózgu u dzieci zmienia się. Neurochirurgia ustępuje miejsca coraz bardziej precyzyjnemu leczeniu onkologicznemu. Kiedy operacja jest konieczna, jej celem nie jest już samo usunięcie guza, ale także ochrona mózgu i przyszłej sprawności dziecka. - Czasami po operacji dziecko nie ma żadnych objawów. Ale jako neurochirurdzy musimy też wiedzieć, kiedy nie operować - mówi dr Mateusz Struś, neurochirurg.

To był tydzień, w którym sporo mówiliśmy o medycynie, i o tym, co sprawia, że dobre rozwiązania nie zawsze trafiają do pacjenta. Dużo było o onkologii, wyzwaniach, jakie wciąż przed nami stoją, i szansach na skuteczne terapie tam, gdzie rokowania pozostają najgorsze. Rozprawiliśmy się z mitami dotyczącymi suplementów, przyglądaliśmy się problemom systemu ochrony zdrowia i rozmawialiśmy o tych obszarach medycyny, o których wciąż mówi się zbyt mało.

Tropiki, wysokie góry, nurkowanie, wielogodzinny lot czy całodniowa podróż samochodem to dla zdrowego człowieka element udanego urlopu. W przypadku pacjenta z chorobą układu krążenia każdy z tych scenariuszy wymaga wcześniejszej oceny ryzyka. - Organizm osoby starszej albo obciążonej wieloma problemami zdrowotnymi ma mniejsze możliwości kompensacyjne. Silny bodziec, taki jak bardzo wysoka lub bardzo niska temperatura, duży wysiłek czy przebywanie na znacznej wysokości, może być dla niego dużym wyzwaniem - mówi prof. Piotr Jankowski.

Pacjent po zawale może mieć zaburzenia funkcji poznawczych, nawet jeśli na co dzień funkcjonuje bez wyraźnych problemów. Deficyty mogą występować nawet u ponad 30 proc. osób z ostrym zespołem wieńcowym, także w grupie młodszych pacjentów. Problem ten jest mało eksponowany, choć jego wykrycie może być proste i tanie.

Glejak wielopostaciowy pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej neuroonkologii. - Naciek glejaka wykracza poza to, co jesteśmy w stanie ocenić w rezonansie - zwraca uwagę prof. Maciej Harat z Centrum Onkologii w Bydgoszczy. Dlatego - jak ocenia - większe znaczenie może mieć precyzyjne obrazowanie FET-PET, które pozwala lepiej określić obszar aktywnej choroby i dokładniej zaplanować leczenie.

Odpowiedzialna suplementacja wymaga korekty, wymaga rozmowy i rady lekarza – mówi prof. Jacek Lewandowski. Jak przyznaje, pacjenci często sięgają po magnez, potas, witaminy czy preparaty ziołowe, przekonani, że skoro są dostępne bez recepty, nie mogą im zaszkodzić. Suplementy zaś mogą wchodzić w istotne interakcje z lekami, podnosić ciśnienie tętnicze, zaburzać gospodarkę elektrolitową, a nawet zmniejszać skuteczność leczenia. - Suplementacja jest uzupełnieniem niedoboru, a nie dawaniem "w ciemno" jakiegoś preparatu – podkreśla z kolei prof. Artur Mamcarz.

Jeżeli ktoś mówi, że dokładnie wie, kiedy nastąpi przełom, to nie wierzę w taką deklarację – stwierdza prof. Waldemar Priebe z MD Anderson Cancer Center, pytany o przyszłość leczenia raka trzustki. Jak przyznaje, ten nowotwór pozostaje jednym z najtrudniejszych wyzwań onkologii, m.in. ze względu na ograniczoną penetrację leków do guza. Jego zespół pracuje nad tym, by przełamać tę barierę i opracować nowe strategie leczenia.

Choroba Alzheimera była jednym z najważniejszych tematów tego tygodnia na łamach „Pulsu Medycyny”. Nowe strategie leczenia wykraczające poza amyloid, prace nad terapiami ukierunkowanymi na białko tau i neurozapalenie pokazują, jak szybko zmienia się podejście do niej. Pisaliśmy także o nowych wytycznych w kardio-nefrologii, leczeniu otyłości, hipercholesterolemii rodzinnej, wynikach badań dotyczących ryzyka sercowo-naczyniowego oraz ważnych zmianach w systemie ochrony zdrowia.

Otyłość jest chorobą przewlekłą z tendencją do nawrotów, dlatego jej leczenie nie powinno kończyć się wraz z osiągnięciem określonej masy ciała. Celem terapii nie jest też spektakularna utrata kilogramów, której często oczekują pacjenci, ale przede wszystkim poprawa zdrowia. - Już 5-procentowa redukcja masy ciała może przynieść istotne korzyści zdrowotne - mówi prof. Monika Szulińska.

Polska zaczęła szukać dzieci z hipercholesterolemią rodzinną, co pomaga wychwytywać także dorosłych z ich rodzin. System nie odpowiedział jeszcze na pytanie: co dalej? - Brakuje jasno opisanej ścieżki pacjenta. Potrzebne jest włączenie diagnostyki i leczenia do systemu świadczeń gwarantowanych, wyznaczenie ośrodków eksperckich oraz określenie, kto powinien być kierowany na badania genetyczne - mówi prof. Krzysztof Chlebus.

Rząd przyspiesza reformę zasad wynagradzania medyków. Podmioty lecznicze będą miały nie rok, jak wcześniej zapowiadano, lecz tylko sześć miesięcy na dostosowanie już obowiązujących kontraktów do nowych przepisów. Projekt ustawy przewiduje także limity wynagrodzeń, które obejmą zarówno umowy o pracę, jak i kontrakty B2B.

To dziś ma być jeden z tematów posiedzenia rządu. Projekt zmian dotyczących wynagrodzeń lekarzy trafia pod obrady Rady Ministrów, a premier Donald Tusk zapowiada szybkie skierowanie ustawy do Sejmu. Jeśli parlament ją uchwali, nowe przepisy mają zacząć obowiązywać miesiąc później. Na dostosowanie zawieranych już umów placówki mają dostać maksymalnie sześć miesięcy.

Seks to także wysiłek fizyczny, a dla osoby z cukrzycą wysiłek oznacza pytanie o ryzyko hipoglikemii. Czy podczas stosunku może dojść do groźnego spadku poziomu glukozy? Nowe badanie polskich naukowców przynosi odpowiedź na pytanie, które od dawna nurtowało lekarzy i pacjentów.

Leczenie choroby Alzheimera szybko się zmienia. Do stosowanych już terapii antyamyloidowych dołączają strategie ukierunkowane na inne mechanizmy choroby, m.in. białko tau i neurozapalenie. Naukowcy pracują także nad sposobami skuteczniejszego dostarczania leków do mózgu. Powód jest prosty: choroba Alzheimera jest znacznie bardziej złożona niż odkładanie się amyloidu. - Usunięcie amyloidu nie równa się leczeniu choroby Alzheimera - podkreśla dr Aleksandra Karbowniczek z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.

Im szybciej ją wdrożymy, tym lepiej. Pozwoli nam to ją przetestować, ale też zacząć zbierać dane – mówi Michał Chrobot, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia o Elektronicznej Karcie Opieki Kardiologicznej (e-KOK). Ma ona gromadzić w jednym miejscu informacje o diagnostyce i leczeniu pacjenta z chorobami serca oraz dane potrzebne do oceny jakości opieki.

Droga do odkrycia leku często zależała od przypadku, intuicji i lat badań. Sztuczna inteligencja może zmienić każdy z tych elementów. - AI pozwala prowadzić eksperymenty na niespotykaną dotąd skalę, szybciej znajdować obiecujące cząsteczki i odkrywać zależności, których człowiek nie jest w stanie dostrzec - mówi dr Piotr Byrski, założyciel Molecule.one. Czy dzięki nowym technologiom powstanie kolejny polski lek?

Chorobę Alzheimera można wykrywać na etapie, gdy człowiek nie ma jeszcze żadnych objawów. Rozwój biomarkerów z krwi zmienia podejście do diagnostyki, ale jednocześnie stawia lekarzy przed nowym problemem: co zrobić z osobą, u której wykryto biologiczne oznaki choroby, choć nadal jest w pełni sprawna?

Sytuacja kadrowa w polskiej ochronie zdrowia istotnie się poprawia. Polska nie musi już zabiegać o lekarzy z zagranicy, ale może wiele zyskać na powrotach własnych medyków. Jeśli zdecydują się wrócić, przywiozą ze sobą nie tylko doświadczenie kliniczne, lecz także wiedzę o tym, jak inaczej można organizować pracę i funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Tyle że dla części z nich rozpoczęcie praktyki w kraju oznacza „drogę przez mękę”.

Kariera naukowa nie jest dziś dla młodych lekarzy w Polsce wystarczająco atrakcyjna. Ci, którzy chcą prowadzić badania, często próbują łączyć je z pracą kliniczną i dydaktyką, wykonując obowiązki naukowe w wolnym czasie – mówi prof. Piotr Ponikowski, rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Jak ocenia, takie podejście nie pozwala budować silnej nauki klinicznej w kraju.

Choroba Duchenne’a wciąż pozostaje nieuleczalna, ale nowa terapia komórkowa opracowana z udziałem zespołu prof. Marii Siemionow może otworzyć nowy rozdział w jej leczeniu. Siedmiu chłopców otrzymało już zmodyfikowane komórki mające przywracać produkcję dystrofiny. Po niemal trzech latach obserwacji nie stwierdzono u nich poważnych działań niepożądanych, a u części pacjentów zaobserwowano poprawę funkcji mięśniowych i oddechowych. - To bardzo zachęcające wyniki - mówi "Pulsowi Medycyny" prof. Maria Siemionow.

Piąta uniwersalna definicja zawału mięśnia sercowego była jednym z ważniejszych tematów Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology, ESC) 2026 w Monachium. Dokument porządkuje klasyfikację, silniej wiąże diagnozę z mechanizmem zdarzenia i podkreśla, że wzrost stężenia troponiny nie wystarcza do stwierdzenia zawału. Co nowe zasady oznaczają dla codziennej praktyki?