Prof. Ponikowski: w Polsce nie mamy silnej nauki klinicznej. Nie można zajmować się badaniami „przy okazji”

Polska ma naukowców, którzy osiągają światową pozycję. Wiele przykładów karier pokazuje jednak, że sukces, którego początki sięgają polskich uczelni i ośrodków badawczych, często w pełni rozwija się dopiero poza granicami kraju. Czy to znaczy, że młodzi lekarze nie mają odpowiednich warunków i powodów, by wybierać karierę naukową w Polsce? To jedno z pytań, które „Puls Medycyny” zadaje prof. Piotrowi Ponikowskiemu, rektorowi Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.

Puls Medycyny: Czy polskie uczelnie medyczne tworzą dziś dobre środowisko dla lekarzy, którzy chcą później rozwijać karierę naukową? Czy mają do tego odpowiednie warunki i zaplecze?

Prof. Piotr Ponikowski: Jeśli chodzi o medycynę i lekarzy, ścieżka kariery naukowej w Polsce nie jest dziś wystarczająco atrakcyjna. Nie ma tego, co Anglosasi nazywają incentive, czyli odpowiedniej nagrody czy zachęty, która byłaby dla młodych osób dostateczną motywacją, żeby poświęcić się badaniom naukowym w obszarze medycyny klinicznej.

Pracujemy nad tym w Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu, rozwijając program, na który otrzymaliśmy wsparcie z Unii Europejskiej. Chcemy stworzyć centrum doskonałości, w którym ścieżka kariery naukowo-klinicznej będzie jedną z atrakcyjnych możliwości. Nie mówię, że najbardziej atrakcyjną, bo jeżeli ktoś chce być tylko lekarzem, będzie tylko lekarzem. Chcemy jednak stworzyć ofertę dla tych, którzy chcą zajmować się badaniami naukowymi i dać im możliwość rzeczywistego rozwoju.

Dla lekarza-naukowca najważniejszy jest dziś, moim zdaniem, tak zwany protected time, czyli chroniony czas na działalność naukową. Jeżeli ktoś zajmuje się nauką przy okazji, najpierw pracując w szpitalu i zajmując się pacjentami, bo to jest jego główne zajęcie, następnie pracując na uniwersytecie i ucząc studentów, a dopiero na końcu, w wolnym czasie, próbuje prowadzić badania, to się nie uda. Dlatego w Polsce nie mamy dziś prawdziwej, silnej nauki klinicznej.

Najpierw musimy kształcić młodych lekarzy i wyposażyć ich w odpowiednie armamentarium, czyli wiedzę i narzędzia potrzebne do prowadzenia badań. Potem trzeba pozwolić im zdecydować, czy chcą się tym zajmować.

Jeżeli chcemy rozwijać naukę i mamy do tego potencjał w postaci młodych ludzi, to trzeba wprowadzić właśnie protected time, czyli dać mu czas przeznaczony na pracę kliniczną i ten na pracę badawczą. Ta część poświęcona na naukę nie może odbywać się „przy okazji”, nie po południu czy wieczorem. Lekarz przychodzi do pracy i przez pół roku czy rok zajmuje się przede wszystkim nauką. Inaczej to się nie uda.

A może problemem jest to, że mamy świetnych lekarzy, znakomitych klinicystów, ale nie wszyscy są dobrymi dydaktykami? Czy to jest bolączka polskich uczelni?

Prof. Piotr Ponikowski: To nie jest bolączka wyłącznie polskich uczelni. Naiwne jest jednak myślenie, że przesuniemy dydaktykę i nauczanie studentów medycyny do szpitali, gdzie pracują dobrzy lekarze, ale którzy nigdy nie uczyli studentów.

Co się wtedy dzieje? Lekarz bierze studenta do gabinetu, zabiera go na salę operacyjną i pokazuje, jak jest dobrym lekarzem. Opowiada o przypadkach, które prowadził. Tymczasem nauczanie medycyny to znacznie bardziej złożony proces.

Potrzebne jest curriculum, czyli program nauczania, który prowadzi studenta od początku do końca. Od zebrania wywiadu i badania pacjenta, przez rozpoznanie, aż po konkretne decyzje dotyczące leczenia. To nie może polegać na tym, że lekarz mówi: „Zobaczcie, jakim jestem wspaniałym lekarzem i co robię”. To może być dobre raz, podczas konkretnego przypadku, ale nie zastąpi systematycznego nauczania.

Curriculum medyczne polega na przeprowadzeniu studenta przez cały program, od A do Z. Dlatego samo przeniesienie dydaktyki do szpitali tego problemu nie rozwiąże.

Czy dzisiaj uczelnie mają problem z zatrzymaniem dobrych dydaktyków? Wiadomo, że w szpitalach możliwości finansowe są często większe.

Tak, oczywiście, że mają. Dlatego pracujemy nad tym, żeby ścieżka kariery dydaktycznej również była atrakcyjna. To jest niesłychanie trudne, bo trzeba pogodzić różne oczekiwania i stworzyć warunki, w których dobry dydaktyk będzie chciał zostać na uczelni. Otwierając filię w Wałbrzychu i chcąc zapewnić najwyższy poziom nauczania, nie mieliśmy świadomości, jakie to jest trudne. Musimy mieć ludzi, którzy wiedzą, jak nauczać studentów medycyny. To, że jestem dobrym lekarzem i zaprowadzę studentów, żeby po raz dwudziesty pokazać im, jak wykonuję zabieg, nie ma nic wspólnego z realizacją curriculum, czyli z tym, czego wymagamy od naszych dydaktyków. To też trzeba zrozumieć i zaakceptować.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak zatrzymać młode talenty w Polsce? Prof. Banach: potrzebna jest jasna ścieżka rozwoju