Niewydolność serca

Nowe wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczące niewydolności serca porządkują to, czego nauczyliśmy się w ostatnich latach i bardzo wyraźnie zmieniają sposób, w jaki powinniśmy patrzeć na pacjenta z niewydolnością serca – od profilaktyki, poprzez wczesne rozpoznanie i leczenie, aż po moment kierowania chorego do ośrodka zajmującego się zaawansowaną niewydolnością serca - komentuje prof. Agnieszka Pawlak z Kliniki Kardiologii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA, była przewodnicząca Asocjacji Niewydolności Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Nieskuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego w Polsce napędza epidemię niewydolności serca, a problem braku kontroli ciśnienia dotyczy aż dwóch trzecich pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. – Nowoczesne leczenie zgodne z wytycznymi, w formie preparatu złożonego, przekłada się na wyższą adherencję, lepszą kontrolę ciśnienia tętniczego i mniejszą liczbę powikłań, w tym niewydolności serca – podkreśla prof. Piotr Jankowski.

Dobór leków przy współistniejącym nadciśnieniu i niewydolności serca zależy od frakcji wyrzutowej lewej komory. W przypadku obniżonej frakcji priorytetem jest ochrona serca za pomocą tzw. czterech filarów terapii, natomiast przy zachowanej frakcji nacisk kładzie się na kontrolę ciśnienia - wskazuje prof. Agnieszka Kapłon-Cieślicka, omawiając wytyczne postępowania.

Algorytmy sztucznej inteligencji potrafią wyselekcjonować z populacji ogólnej pacjentów zagrożonych niewydolnością serca, u których objawy są nietypowe lub mało nasilone. Z kolei na etapie leczenia tej choroby i nadzoru kluczową rolę odgrywają platformy wspierania decyzji klinicznych. AI i rozwiązania telemedyczne są także pomocne na etapie monitoringu chorych. - Celem zastosowania sztucznej inteligencji i rozwiązań cyfrowych jest to, aby pacjent był szybciej diagnozowany, lepiej leczony i lepiej zaopiekowany - wskazuje dr n. med. Anna Drohomirecka.

Współwystępowanie niewydolności serca oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc to jedno z największych wyzwań w codziennej praktyce klinicznej. Dr hab. Radosław Kręcki wyjaśnia, na czym powinna polegać współpraca kardiologów i pulmonologów w procesie opieki nad wspólnymi pacjentami oraz jak zmniejszyć ryzyko hospitalizacji w wyniku zaostrzenia tych chorób przewlekłych.

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu stworzy Centrum Doskonałości RAPTOR-HF – europejski ośrodek badań nad niewydolnością serca. Projekt, realizowany we współpracy z Charité – Universitätsmedizin Berlin oraz University of Oxford, otrzyma łącznie 30 mln euro finansowania. To jeden z trzech polskich projektów nagrodzonych w ostatnim konkursie „Teaming for Excellence” programu Horyzont Europa.

Przez lata medycyna traktowała otyłość i niewydolność serca jako osobne jednostki chorobowe. Dziś wiemy, że łączą je pewne mechanizmy, a nowoczesne terapie poprawiają rokowanie pacjentów. O wyzwaniach diagnostycznych, „pułapce” biomarkerów oraz o tym, dlaczego w kardiologii każdy kilogram ma dziś znaczenie, mówi prof. dr hab. n. med. Małgorzata Lelonek.

Zamiast leczenia wyłącznie objawowego – próba uderzenia w molekularne przyczyny choroby. Wyniki badania MUSIC-HFpEF, przedstawione na kongresie AHA 2025, rzucają nowe światło na potencjał terapii genowej w grupie pacjentów z zachowaną frakcją wyrzutową. Prof. Michał Hawranek analizuje, w jaki sposób modyfikacja białka SERCA2a może otworzyć drogę do skuteczniejszej poprawy relaksacji mięśnia sercowego i dlaczego kluczowa jest precyzyjna diagnostyka hemodynamiczna.

Restrykcja sodu w ostrej niewydolności serca przez dekady stanowiła kanon postępowania terapeutycznego. Badanie SOLVRED-AHF, prowadzone przez dr. hab. n. med. Jana Biegusa, prof. UMW, pokazuje jednak, że współczesne spojrzenie na zwalczanie zastoju i gospodarkę wodno-elektrolitową może wymagać większej indywidualizacji.

Wyniki badań przedklinicznych sugerują, że stosowana m.in. w leczeniu niewydolności serca empagliflozyna może chronić mięsień sercowy przed uszkodzeniem wywołanym przez chemioterapię. Finansowane przez ABM badanie kliniczne EMPACT ma odpowiedzieć na pytanie, czy taki efekt można potwierdzić także u pacjentów onkologicznych, leczonych chemioterapią opartą na antracyklinach.

Choroba otyłościowa nie jest wyłącznie problemem metabolicznym. Zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, przewlekłego stanu zapalnego i niewydolności serca, a jej konsekwencje w największym stopniu uderzają w układ sercowo-naczyniowy – podkreśla prof. Agata Bielecka-Dąbrowa.

Rozwój narzędzi opartych na analizie głosu może w przyszłości umożliwić wczesne wykrywanie zaostrzeń niewydolności serca, zdalne monitorowanie pacjentów oraz bardziej spersonalizowaną opiekę kardiologiczną. Badania nad tzw. biomarkerami głosowymi rozwijają się intensywnie także w Polsce.

Niewydolność serca może być dla ludzkiego organizmu jak tsunami - mówi prof. Karol Kamiński, kardiolog z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Choć postęp w leczeniu w ostatnich latach jest ogromny – od nowych klas leków po coraz skuteczniejsze strategie diagnostyczne - to wyzwaniem pozostaje zapewnienie pacjentom ciągłej, zintegrowanej opieki, w której kluczową rolę odgrywają lekarz rodzinny i współpraca interdyscyplinarna.

W ostatnich 10 latach w województwie śląskim hospitalizowano ponad 211 tys. pacjentów z niewydolnością serca. 2/3 to chorzy po dekompensacji serca. Śmiertelność pacjentów z tej grupy w ciągu roku po wypisie sięga 30 proc. Objęcie chorych kompleksową opieką w ramach oddziału dziennego niewydolności serca pozwala zredukować śmiertelność aż o 20 proc. – poinformował podczas czwartkowej konferencji prasowej prof. Mariusz Gąsior kierujący III Katedrą i Kliniką Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu.

Wprowadzenie flozyn do praktyki klinicznej zmieniło paradygmat leczenia niewydolności serca. Jak podkreśla prof. Piotr Rozentryt, w tej terapii decydujący jest czas. - Wczesne włączenie flozyn stabilizuje chorego, ogranicza progresję choroby i zmniejsza ryzyko rehospitalizacji nawet o 40 procent - wyjaśnił.

Nawet 75 proc. pacjentów kardiologicznych nie przestrzega zaleceń terapeutycznych – wynika z badań i obserwacji klinicznych. Problem dotyczy zwłaszcza osób starszych, obciążonych wieloma chorobami, ale też pacjentów z bezobjawowymi schorzeniami, takimi jak nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemia. – To zjawisko wielowymiarowe, w którym rola lekarza i systemu jest równie ważna jak samego pacjenta – podkreśla prof. Miłosz Jaguszewski, kardiolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Nowe zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) podkreślają konieczność rutynowego przesiewu zaburzeń snu, lęku i depresji u pacjentów kardiologicznych - zwłaszcza z niewydolnością serca, gdzie problem dotyczy ok. 30-70 proc. chorych. Wstępna ocena opiera się na prostych pytaniach. Pozytywna odpowiedź powinna skłaniać nas do podjęcia dalszych interwencji. Szczegółowe informacje o diagnostyce, testach i działaniach terapeutycznych można znaleźć również w polskim stanowisku ekspertów opracowanym przez Asocjację Niewydolności Serca PTK i Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, z których warto korzystać - tłumaczy prof. Agnieszka Pawlak.

„Choroby towarzyszące mogą maskować obraz niewydolności serca i wpływać na utrudnienie diagnostyki. Mają też znaczenie w zakresie compliance i adherencji. Kluczem do sukcesu terapeutycznego jest równoczesne, skuteczne leczenie wszystkich współistniejących schorzeń” — wskazuje dr hab. n. med. Marta Kałużna-Oleksy, kardiolog.

Utrzymanie euwolemii, czyli prawidłowego stanu nawodnienia, decyduje o rokowaniu nie tylko w niewydolności serca, ale także w innych schorzeniach kardiologicznych. Obecnie, zgodnie z wytycznymi ESC, u stabilnych chorych odchodzi się od sztywnych restrykcji płynowych na rzecz podejścia bardziej indywidualnego „zgodnie z odczuwanym pragnieniem”. Z kolei w monitorowaniu stanu pacjentów coraz większą rolę odgrywają szybkie narzędzia przyłóżkowe i parametry, takie jak stężenie sodu w moczu - tłumaczy kardiolożka prof. Agata Bielecka-Dąbrowa.

W warunkach ambulatoryjnych musimy skupić się na pacjentach bezobjawowych z czynnikami ryzyka, żeby nie rozwinęła się u nich niewydolność serca. Konieczne jest więc oznaczenie stężenia NT-proBNP u szerokiej populacji pacjentów. Lekarze rodzinni powinni wykorzystywać to badanie nie tylko do wykluczania i monitorowania stanu chorego, ale też do rozpoznawania niewydolności serca - podkreśla kardiolog prof. Jadwiga Nessler.

Pacjentką jest często kobieta w starszym wieku, powyżej 75 lat, objawowa, w klasie III NYHA, mająca niewydolność serca o etiologii nie-niedokrwiennej, obciążona różnymi chorobami współistniejącymi — informuje prof. Małgorzata Lelonek, kardiolog.

Ministerstwo Zdrowia w najnowszym projekcie lipcowej listy refundacyjnej zawarło długo oczekiwane poszerzenie wskazań do flozyn . - Z rozszerzenia wskazań refundacyjnych terapii nieonkologicznych dostępnych w aptece skorzystają m.in. pacjenci z cukrzycą typu 2, przewlekłą niewydolnością serca i przewlekłą chorobą nerek. To ważne zmiany nie tylko dla setek tysięcy, ale może już nawet miliona osób – mówił podczas konferencji prasowej resortu zdrowia, wiceminister Marek Kos.

W dniach 5-11 maja 2025 r. w całej Europie trwają Dni Świadomości Niewydolności Serca, zainicjowane przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne. W Polsce kampanię od lat realizuje Asocjacja Niewydolności Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Tegoroczne obchody koncentrują się na pokazaniu pozytywnego wymiaru życia z niewydolnością serca.

Nowe możliwości, nowe wyzwania w diagnozowaniu i leczeniu chorych z niewydolnością serca – już 30 i 31 maja 2025 r. w Warszawie odbędzie się konferencja Asocjacji Niewydolności Serca PTK.

Według NFZ, w 2024 r. liczba pacjentów, którym udzielono świadczeń z tytułu niewydolności serca, osiągnęła rekordowe 660 tys. Łącznie w systemie jest już ponad 1,4 miliona osób z tym rozpoznaniem. – To dane jeszcze bardziej dramatyczne, niż sądziliśmy - komentuje prof. Agnieszka Pawlak, przewodnicząca Asocjacji Niewydolności Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Co roku umiera ponad 140 tysięcy chorych z niewydolnością serca osób, pomimo ogromnego postępu w medycynie oraz dostępnych, skutecznych terapii. Dlaczego?

W Polsce z powodu niewydolności serca notuje się blisko 150 tys. zgonów rocznie. To najczęstsza przyczyna śmierci z powodów sercowo-naczyniowych w naszym kraju. – Ze względu na powszechność występowania, którą szacuje się na poziomie około 2,5 proc. całej populacji Polski oraz poważne rokowanie i wysoką kosztochłonność systemu opieki, niewydolność serca stanowi istotne wyzwanie społeczno-ekonomiczne. Potrzebne są zmiany w systemie, które pozwolą odwracać niekorzystne trendy – uważa kardiolożka prof. Małgorzata Lelonek.

Ministerstwo Zdrowia przypomina, że refundacja leków z rywaroksabanem i dabigatranem przysługuje pacjentom, którzy spełniali kryteria w momencie rozpoczęcia leczenia. W przypadku przewlekłych chorób pacjenci mogą kontynuować refundowaną terapię, nawet jeśli ich stan zdrowia uległ poprawie.

Kardiochirurdzy z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie podjęli się wyjątkowo trudnej operacji u pacjenta z ostrą niewydolnością serca. Zdecydowali się na połączenie klasycznej kardiochirurgii z otwarciem klatki z zabiegiem małoinwazyjnym.

Walsartan, lek szeroko stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca, zmniejsza ryzyko uszkodzenia serca podczas chemioterapii antracyklinowej – poinformowano na konferencji American Heart Association w Chicago.

Chciałabym bardzo zachęcić do tego, żeby pomagać pacjentom z już postawionym rozpoznaniem niewydolności serca w zrozumieniu swojej choroby. Taką pomocą w edukacji jest "Kardiolinia", gdzie porad udzielają dedykowane pielęgniarki niewydolności serca - mówi dr hab. n. med. Agnieszka Kapłon-Cieślicka z I Katedry i Kliniki Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.