Kardiologia

Niewydolność serca może być dla ludzkiego organizmu jak tsunami - mówi prof. Karol Kamiński, kardiolog z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Choć postęp w leczeniu w ostatnich latach jest ogromny – od nowych klas leków po coraz skuteczniejsze strategie diagnostyczne - to wyzwaniem pozostaje zapewnienie pacjentom ciągłej, zintegrowanej opieki, w której kluczową rolę odgrywają lekarz rodzinny i współpraca interdyscyplinarna.

Mimo że udar mózgu wciąż pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów i inwalidztwa w Polsce, istnieją skuteczne narzędzia pozwalające na poprawę rokowań pacjentów. Program KOS-Udar to przykład koordynowanej opieki obejmującej diagnostykę, terapię, rehabilitację i wsparcie długoterminowe. O jego znaczeniu rozmawiamy z prof. Piotrem Jankowskim.

Rosnące obciążenie systemu, niedobór specjalistów i brak równowagi między wymaganiami klinicznymi a możliwościami finansowania to kluczowe problemy polskiej kardiologii. „System finansowania nie nadąża za standardami leczenia, rekomendowanymi przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne. Kardiolog często musi wybierać między tym, co optymalne dla pacjenta, a tym, co możliwe do zrefundowania” – mówi prof. Waldemar Banasiak, konsultant krajowy w dziedzinie kardiologii. W jego ocenie, rozwiązaniem mogą być długofalowe programy, takie jak Krajowa Sieć Kardiologiczna i Narodowy Program Chorób Układu Krążenia.

Choroby serca u kobiet mają inny przebieg niż u mężczyzn — pojawiają się później, ale po menopauzie proces miażdżycowy dynamicznie narasta. Ryzyko sercowo-naczyniowe znacząco zwiększają choroby autoimmunologiczne. Prof. Piotr Dobrowolski i prof. Aleksander Prejbisz z Narodowego Instytutu Kardiologii tłumaczą, jak te czynniki wpływają na obraz kliniczny schorzeń, dlaczego objawy u kobiet są mniej typowe i jak powinna wyglądać profilaktyka.

Nadciśnienie tętnicze to jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku – w Polsce dotyka niemal 13 mln dorosłych. Kluczem do skutecznego pokonywania tej choroby są: wczesna diagnostyka, konsekwentne leczenie i edukacja pacjentów. - Regularny pomiar ciśnienia powinien stać się nawykiem zarówno lekarzy, jak i pacjentów – podkreśla prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, kardiolog i hipertensjolog.

Wieloletnie, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze pozostaje jedną z głównych przyczyn powikłań sercowo-naczyniowych, mimo szerokiego dostępu do skutecznych terapii. Jak podkreśla prof. Andrzej Januszewicz, fundamentalne znaczenie ma dziś nie tylko obniżenie wartości ciśnienia, lecz także właściwa strategia leczenia – oparta na wczesnym stosowaniu leków złożonych, indywidualizacji celów terapeutycznych i uwzględnieniu wieku oraz chorób współistniejących pacjenta. Nowe europejskie wytyczne porządkują postępowanie, ale jednocześnie wymagają od lekarzy świadomego i krytycznego podejścia w codziennej praktyce.

Dieta ketogeniczna wciąż budzi kontrowersje w kontekście prewencji sercowo-naczyniowej, jednak – jak podkreśla dr Katarzyna Łokieć – w ściśle określonych sytuacjach klinicznych i przy krótkotrwałym stosowaniu może przynieść wymierne korzyści metaboliczne u pacjentów z otyłością, cukrzycą typu 2 i dyslipidemią. Kluczowe pozostają indywidualizacja postępowania, nadzór specjalistów oraz jakość stosowanych tłuszczów.

Najistotniejszym wydarzeniem w hipertensjologii w 2025 r. było opublikowanie zaleceń diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego. Zostały one przygotowane przez dwa towarzystwa: Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (PTNT) i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne (PTK) - tłumaczy prof. Mieczysław Litwin.

W ostatnich 10 latach w województwie śląskim hospitalizowano ponad 211 tys. pacjentów z niewydolnością serca. 2/3 to chorzy po dekompensacji serca. Śmiertelność pacjentów z tej grupy w ciągu roku po wypisie sięga 30 proc. Objęcie chorych kompleksową opieką w ramach oddziału dziennego niewydolności serca pozwala zredukować śmiertelność aż o 20 proc. – poinformował podczas czwartkowej konferencji prasowej prof. Mariusz Gąsior kierujący III Katedrą i Kliniką Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu.

Trwa proces administracyjny zmierzający do objęcia refundacją technologii kamizelki defibrylującej (ang. wearable cardioverter-defibrillator, WCD).

Braki leków, będące realnym zagrożeniem w regionie, uświadomiły rządzącym krytyczną potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa lekowego w Europie i Polsce. Kluczowe stało się uniezależnienie od globalnych łańcuchów dostaw, zwłaszcza w segmencie substancji czynnych. W Polsce, gdzie choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną zgonów, należy inwestować w rozwój krajowej produkcji generycznych leków kardiometabolicznych, aby zwiększyć dostęp pacjentów do nowoczesnych i przystępnych cenowo terapii oraz wzmocnić bezpieczeństwo zdrowotne kraju.

Uciskający, gniotący ból w klatce piersiowej, duszność – niby dławica piersiowa, ale pacjent nie ma zmian w tętnicach wieńcowych. Dokuczają mu bóle i duszność, chodzi od lekarza do lekarza. – To nie wymysły, ale rzeczywiste problemy sporej grupy chorych o nietypowym przebiegu choroby, którym można pomóc – mówi w rozmowie z „Pulsem Medycyny” prof. Paweł Gąsior, kierownik Zakładu Kardiologii Inwazyjnej w Górnośląskim Centrum Medycznym im. Prof. Leszka Gieca Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Mijający rok 2025 w kardiologii zapamiętam jako czas, w którym po okresie stagnacji wreszcie „coś drgnęło” – choć nie zawsze tak, jak oczekiwaliśmy. Z jednej strony mamy konkretne sukcesy w obszarze terapii, zwłaszcza lipidowych. Z drugiej – bolesne przykłady, jak bardzo rozmija się to, co jest zapisane w programach, z tym, co realnie dostaje pacjent - stwierdza prof. Robert Gil.

Wprowadzenie flozyn do praktyki klinicznej zmieniło paradygmat leczenia niewydolności serca. Jak podkreśla prof. Piotr Rozentryt, w tej terapii decydujący jest czas. - Wczesne włączenie flozyn stabilizuje chorego, ogranicza progresję choroby i zmniejsza ryzyko rehospitalizacji nawet o 40 procent - wyjaśnił.

Koronarografia jako badanie czynnościowe, angio-TK wieńcowe w pierwszej linii, konieczność wczesnego rozpoznania pacjentów z całkowitym zamknięciem tętnicy, nowe strategie skracania DAPT i odchodzenia od schematu „aspiryna na całe życie” – prof. Andrzej Budaj opowiada, jak w ciągu 45 lat zmieniło się leczenie ostrych zespołów wieńcowych i dlaczego przyszłość polskiej kardiologii zależy dziś równie mocno od kolejnych innowacji technologicznych, jak i od organizacji systemu.

Pierwszy w Polsce zabieg jednoczasowej ablacji migotania przedsionków z wykorzystaniem energii RF oraz zamknięcia uszka lewego przedsionka u pacjentki po przebytym udarze mózgu przeprowadzili lekarze w Górnośląskim Centrum Medycznym im. Prof. Leszka Gieca Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach – poinformowała w środę ta placówka. Procedura ma zmniejszyć ryzyko kolejnego udaru.

2 grudnia odbyło się pierwsze spotkanie dziennikarzy z nowym Zarządem Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, podczas którego przedstawione zostały priorytety na najbliższą kadencję, zebrane w dokumencie „10 dla Polskiej Kardiologii”. "To nie jest lista życzeń, lecz konkretna propozycja zmian, oparta na wiedzy ekspertów i doświadczeniu klinicystów z całego kraju" - podkreśla PTK.

Aż 60 proc. pacjentów z województwa śląskiego po zawale serca, leczonych w programie KOS-zawał, osiągnęło docelowe wartości LDL – poinformował we wtorek, 2 grudnia, prof. Mariusz Gąsior, kierownik III Katedry i Kliniki Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, działającej w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu, a zarazem jeden z głównych twórców programu KOS-zawał.

Debata „Od recepty do efektu – wyzwania codziennej terapii”, zorganizowana pod patronatem „Pulsu Medycyny” podczas konferencji „Kardiologia Prewencyjna”, była spotkaniem wszystkich stron procesu leczenia: klinicystów, ekspertów zdrowia publicznego, przedstawicieli Biura Rzecznika Praw Pacjenta, Senatu RP, Centrum e-Zdrowia oraz organizacji pacjenckich. Rozmowa pokazała, że o powodzeniu terapii decydują nie tylko nowoczesne leki, ale też zaufanie, język rozmowy z chorym, dostęp do świadczeń, wsparcie cyfrowe i konsekwentna edukacja – od szkoły po gabinet specjalisty.

Nawet 75 proc. pacjentów kardiologicznych nie przestrzega zaleceń terapeutycznych – wynika z badań i obserwacji klinicznych. Problem dotyczy zwłaszcza osób starszych, obciążonych wieloma chorobami, ale też pacjentów z bezobjawowymi schorzeniami, takimi jak nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemia. – To zjawisko wielowymiarowe, w którym rola lekarza i systemu jest równie ważna jak samego pacjenta – podkreśla prof. Miłosz Jaguszewski, kardiolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Naszym obowiązkiem jako kardiologów interwencyjnych wobec pacjenta, który nam zaufał, który cieszy się, że ratujemy mu życie, jest całościowe podejście do chorego. Jesteśmy lekarzami i musimy pacjenta leczyć - podkreśla prof. Stanisław Bartuś, wskazując na potrzebę wyczulenia na przyczyny zawałów np. pod kątem hipercholesterolemii rodzinnej.

Pacjenci z obawy przed krwawieniami mogą samodzielnie odstawić leki, które lekarz przepisał, aby nie dopuścić do udaru mózgu czy zakrzepicy w stencie – mówi kardiolog prof. Mariusz Tomaniak. W rozmowie tłumaczy, jak w realnych sytuacjach klinicznych ważyć korzyści z antykoagulacji: dlaczego obecnie najczęściej wybiera się DOAC, kiedy wciąż trzeba sięgnąć po VKA, jak długo prowadzić terapię potrójną po przezskórnej interwencji wieńcowej i w jaki sposób konsekwentna edukacja zwiększa adherencję i bezpieczeństwo leczenia.

Po kilkuletnim pilotażu Krajowa Sieć Kardiologiczna (KSK) jest wdrażana w całym kraju. Powołującą ją ustawa weszła w życie 2 lipca 2025 r. Główne kierunki zmian, wprowadzanych przez tę reformę, to standaryzacja postępowania diagnostyczno-leczniczego, koordynacja opieki i monitorowanie jakości. Założenia KSK, wyniki pilotażu i zasady kwalifikacji ośrodków do sieci oraz zaawansowanie poszczególnych etapów przedstawia prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii w Warszawie.

Wysokie stężenie lipoproteiny(a) to czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego, którego nie można zmienić, ale da się skutecznie ograniczyć jego wpływ poprzez odpowiednią profilaktykę i kontrolę pozostałych parametrów. Wczesne oznaczenie tego wskaźnika pozwala wyłonić osoby najbardziej zagrożone chorobami układu krążenia i podjąć działania, zanim pojawią się niebezpieczne objawy. O znaczeniu lipoproteiny(a) w praktyce klinicznej, roli stylu życia i edukacji pacjentów mówią prof. Piotr Dobrowolski i prof. Aleksander Prejbisz z Narodowego Instytutu Kardiologii.

W większości krajów OECD wskaźniki umieralności z powodu zawału serca spadły. Niechlubnym wyjątkiem jest m.in. Polska, gdzie odnotowano wzrost o ponad 30 proc., co jest częściowo związane z rosnącą liczbą przypadków otyłości i cukrzycy w naszym kraju - wynika z najnowszego raportu "Health at a Glance".

Zapraszamy na największe w Polsce wydarzenie poświęcone profilaktyce chorób serca i naczyń, jakim jest XVIII Konferencja Sekcji Prewencji i Epidemiologii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego – „Kardiologia Prewencyjna 2025 – wytyczne, wątpliwości, gorące tematy”. Konferencja odbędzie się w Krakowie w dniach 21–22 listopada 2025 r.

Choroby układu krążenia wciąż są główną przyczyną zgonów w Polsce. Choć liczba zawałów serca pozostaje od wielu lat na podobnym poziomie, to rośnie odsetek osób z niewydolnością serca i chorobami jego zastawek. Co więcej, Polacy chorują częściej niż mieszkańcy Europy Zachodniej, m.in. z powodu słabej kontroli nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii, palenia i otyłości. Odpowiedzią na tę sytuację ma być holistyczna, interdyscyplinarna opieka, wsparta narzędziami cyfrowymi – to priorytet nowego prezesa PTK prof. Marka Gierlotki.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat leczenie osób z dyslipidemią przeszło prawdziwą rewolucję. Dzięki nowym terapiom nie tylko skuteczniej można obniżyć stężenie cholesterolu, ale przede wszystkim realnie zredukować ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i śmiertelność pacjentów.

Choć kwasy omega-3 od lat uchodzą za sprzymierzeńców serca i naczyń, nauka nie daje prostych odpowiedzi. Korzyści wynikają przede wszystkim ze zbilansowanej diety bogatej w naturalne źródła EPA i DHA, a nie z profilaktycznego „łykania kapsułek”. Jak przypomina dr hab. Joanna Popiołek-Kalisz, suplementacja ma sens jedynie u wybranych pacjentów, np. z hipertriglicerydemią, i powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza.

Nowe zasady programu lekowego B.101 to – jak mówią eksperci – nie tyle kolejna liberalizacja, ile realna rewolucja, która zbliża praktykę do wytycznych, tym samym ma szansę przełożyć się na mniej zawałów serca i niższą śmiertelność. Prof. Przemysław Mitkowski i prof. Maciej Banach opowiadają o drodze do zmian, bieżących barierach, potrzebie nowego modelu refundacji oraz o przyszłości leczenia – z perspektywą doustnych inhibitorów PCSK9 i terapii skojarzonych, które mogą okazać się game changerem.