Profilaktyka

W Polsce brakuje instytucji odpowiedzialnej za egzekwowanie realizacji programów profilaktycznych. - Obecnie nikt nie ponosi konsekwencji za brak aktywności w tym zakresie, ani pacjenci, ani jednostki medyczne. Tymczasem w wielu krajach praktyki medyczne, które nie angażują się w działania profilaktyczne, tracą część finansowania lub nie otrzymują przedłużenia kontraktu. Nie chodzi o przymus, ale o premiowanie tych, którzy podejmują realne działania – mówi prof. Marcin Moniuszko, rektor Uniwersytety Medycznego w Białymstoku.

- Wczesne wykrywanie czynników ryzyka, wykorzystanie rejestrów pacjentów, działania edukacyjne i cyfryzacja w medycynie to kierunki, które realnie mogą poprawić skuteczność profilaktyki w Polsce – ocenia dr hab. n. med. Jacek Jóźwiak, prof. Uniwersytetu Opolskiego.

Minimalny poziom wyszczepialności przeciw odrze, wynoszący 95 proc., osiąga zaledwie kilka krajów OECD, takich jak Węgry, Islandia czy Korea. Na drugim biegunie znajduje się m.in. Polska, gdzie obserwuje się znaczący spadek wyszczepialności - ostrzegają autorzy najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

Zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), poziom wyszczepialności przeciw grypie w grupach ryzyka, a więc m.in. u osób starszych, powinien wynosić co najmniej 75 proc. Tymczasem Polska osiąga wynik... 10 proc., co plasuje nasz kraj na ostatniej pozycji rankingu. Takie są dane z najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

Zaledwie 11 proc. Polek zgłasza się na badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy, podczas gdy w sąsiednich krajach odsetek ten wynosi nawet 75 proc. Trochę lepiej wypadamy w zakresie zgłaszalności na badania przesiewowe w kierunku raka piersi. Z mammografii korzysta 37 proc. uprawnionych kobiet, jednak w dalszym ciągu ten wynik plasuje nas na szarym końcu rankingu - wynika z najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

Choroby układu krążenia wciąż są główną przyczyną zgonów w Polsce. Choć liczba zawałów serca pozostaje od wielu lat na podobnym poziomie, to rośnie odsetek osób z niewydolnością serca i chorobami jego zastawek. Co więcej, Polacy chorują częściej niż mieszkańcy Europy Zachodniej, m.in. z powodu słabej kontroli nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii, palenia i otyłości. Odpowiedzią na tę sytuację ma być holistyczna, interdyscyplinarna opieka, wsparta narzędziami cyfrowymi – to priorytet nowego prezesa PTK prof. Marka Gierlotki.

Nowe zasady programu lekowego B.101 to – jak mówią eksperci – nie tyle kolejna liberalizacja, ile realna rewolucja, która zbliża praktykę do wytycznych, tym samym ma szansę przełożyć się na mniej zawałów serca i niższą śmiertelność. Prof. Przemysław Mitkowski i prof. Maciej Banach opowiadają o drodze do zmian, bieżących barierach, potrzebie nowego modelu refundacji oraz o przyszłości leczenia – z perspektywą doustnych inhibitorów PCSK9 i terapii skojarzonych, które mogą okazać się game changerem.

Wytyczne dotyczące zalecanych szczepień ochronnych z podziałem na dzieci i młodzież, dorosłych, kobiety w ciąży czy personel medyczny - to jedna z nowości w opublikowanym właśnie Programie Szczepień Ochronnych na rok 2026.

Jeżeli mamy dziś przekonywać rządzących, na co wydać pieniądze, to odpowiedź brzmi: na prewencję. Musimy jednak działać wielokierunkowo. Z jednej strony kształtować świadomość od najmłodszych lat, z drugiej - zachęcać dorosłych do profilaktyki, a z trzeciej - stworzyć infrastrukturę, która udźwignie sytuację, gdy 80–100 proc. społeczeństwa będzie chciało skorzystać z badań - mówi prof. Marek Gierlotka.

Zaburzenia lipidowe pozostają jednym z kluczowych, a wciąż niedostatecznie kontrolowanych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Wyzwaniem jest wciąż zbyt mały nacisk na prewencję pierwotną i wtórną: system częściej reaguje na skutki - zawał serca, udary mózgu, niewydolność mięśnia sercowego - niż na ich przyczyny. Jakie są najpilniejsze bolączki i co zrobić, by skuteczniej zapobiegać, zamiast leczyć konsekwencje?

Ponad 332 tys. osób zaszczepiło się już w tym sezonie przeciw COVID-19. Większość zaszczepionych to osoby powyżej 60. roku życia - wynika z danych Centrum e-Zdrowia. W październiku, w porównaniu z wrześniem, spadł wskaźnik zakażeń koronawirusem.

Szczepionki mRNA przeciwko COVID-19 wywołują odpowiedź immunologiczną, która może pomóc w przeżyciu choroby nowotworowej – sugerują wyniki badań ogłoszone na kongresie Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO 2025) w Berlinie - donosi PAP.

Rząd we wtorek przyjął projekt ustawy, która podnosi opłatę cukrową. W górę pójdzie także podatek od wygranych z gier losowych - poinformowała Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

Większość uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych nie uczęszcza na lekcje wprowadzonego w tym roku nowego przedmiotu – edukacji zdrowotnej – wynika ze wciąż niepełnych danych z różnych źródeł. Są klasy, gdzie z zajęć wypisali się wszyscy uczniowie. – To niesamowita porażka polityków – komentuje prezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Szczecinie Michał Bulsa, ginekolog.

Ponad 5,2 tys. placówek, czyli ok. 40 proc. szkół podstawowych bierze udział w programie szczepień przeciw HPV (human papillomavirus – wirus brodawczaka ludzkiego) – poinformowano w Sejmie podczas inauguracyjnego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z nim Powiązanym. Zainteresowanie rodziców taką możliwością zaszczepienia dziecka jest „ogromne” – oceniła Joanna Kujawa z Ministerstwa Zdrowia.

Zdrowy, aktywny dorosły często uważa, że szczepienia przeciw grypie nie są mu potrzebne. Tymczasem dane epidemiologiczne pokazują, że także osoby w wieku produkcyjnym chorują, przenoszą wirusa i mogą doświadczać groźnych powikłań. Dlaczego warto szczepić również pacjentów bez chorób współistniejących, jakie znaczenie ma odporność zbiorowiskowa i jak lekarz może skutecznie obalać mit „nigdy nie choruję”? O tych aspektach profilaktyki mówią prof. Ernest Kuchar i prof. Joanna Chorostowska-Wynimko.

Badania EKG, szczepienia przeciwko grypie, konsultacje z lekarzami i farmaceutami – tak wyglądała akcja „Spójrz w serce”, która 24 września odbyła się w Senacie RP. Wydarzenie przyciągnęło wielu uczestników i pokazało, że profilaktyka cieszy się rosnącym zainteresowaniem. Eksperci podkreślali, że regularne badania i szczepienia to najskuteczniejsza inwestycja w zdrowie Polaków.

Według najnowszych badań aż 3 na 4 Polaków negatywnie ocenia dostęp do informacji o programach profilaktyki zdrowotnej. Przez ostatnie sześć miesięcy eksperci z różnych dziedzin – językoznawcy z wiodących uczelni, specjaliści od komunikacji i marketingu oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych – pracowali w zespole powołanym przez Fundację Rak’n’Roll, by odpowiedzieć na pytanie: jak mówić o profilaktyce, by naprawdę zachęcać do badań?

9 najczęściej występujących w polskiej populacji chorób jelit: raka jelita grubego, polipy jelita, chorobę Leśniowskiego - Crohna, uchyłki i zapalenie uchyłków, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, perforację, niedokrwienie jelita, jego niedrożność oraz chorobę naczynkową – angiodysplazję – można obejrzeć w gigantycznej makiecie 3D jelita grubego, z którą Fundacja STOMAlife odwiedza różne miejscowości w Polsce.

W roku szkolnym 2024/2025 wykonano 84 669 szczepień przeciw HPV w szkole - poinformowało Ministerstwo Zdrowia, podsumowując pierwszy rok realizacji programu w placówkach oświaty.

Dla osób z chorobami przewlekłymi grypa to nie „zwykłe przeziębienie”, ale realne zagrożenie zaostrzenia schorzenia podstawowego, utraty sprawności, a nawet życia. Dane jasno pokazują, że infekcja wirusowa może być punktem zwrotnym w przebiegu POChP, cukrzycy czy niewydolności serca. Dlaczego szczepienia powinny być traktowane jako element terapii przewlekłej i jak bezpiecznie włączyć je w opiekę nad pacjentem z wielochorobowością? Na te pytania odpowiadają w rozmowie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko i prof. Ernest Kuchar.

Dzięki kilku potężnym zmianom wprowadzonym systemowo i legislacyjnie, znów zaczęło przybywać aptecznych punktów szczepień. Mam nadzieję, że ten sezon przyniesie zmiany, jeżeli chodzi o poziom wyszczepialności - ocenił wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Mikołaj Konstanty podczas konferencji Vaccine Forum 2025.

Potrzebujemy równoległych działań: większej dostępności szczepień, systemowego wsparcia POZ, włączenia aptek jako uzupełnienia, ale przede wszystkim – konsekwentnej edukacji i transparentnych danych. Tylko pacjent świadomy i poinformowany będzie pacjentem zaszczepionym - przekonują eksperci w rozmowie z „Pulsem Medycyny”.

Postulujemy proste rozwiązanie: szczepienia w aptekach jak najbardziej, ale jednocześnie możliwość przechowywania szczepionek w lodówkach w POZ. Wystarczy, by finansowanie odbywało się na podobnych zasadach jak w aptece – NFZ pokrywałby koszt szczepionki i jej podania. Kwestie logistyczne dotyczące dostarczania szczepionek do POZ (np. przez sanepid) są do dopracowania. Najważniejsza jest sama idea – szczepionka powinna być dostępna na miejscu - mówi Tomasz Zieliński, wiceprezes Porozumienia Zielonogórskiego.

Polskie Towarzystwo Onkologiczne i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne wydały stanowisko w sprawie edukacji zdrowotnej dzieci i młodzieży. Z pełnym przekonaniem popierają wprowadzenie przedmiotu Edukacja Zdrowotna do podstawy programowej szkół podstawowych i średnich. "To strategiczna inwestycja w zdrowie publiczne polskiego społeczeństwa. Wiedza i nawyki kształtowane w dzieciństwie i młodości mają realny, mierzalny wpływ na zachorowalność i umieralność w dorosłym życiu" - przekonują przedstawiciele PTO i PTK.

W 2024 r. w zakładach opieki zdrowotnej prowadzących szczepienia karty uodpornienia posiadało: 97,7 proc. ogółu dzieci w 2. roku życia - poinformował Główny Urząd Statystyczny; opublikował dane dotyczące szczepień ochronnych dzieci i młodzieży w latach 2010-2024.

Nowe narzędzie diagnostyczne, które pozwoli zidentyfikować nowotwór wywoływany przez wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) w rejonie szyi i głowy nawet 10 lat przed wystąpieniem pierwszych objawów, opracowali naukowcy z Mass General Brigham i Uniwersytetu Harvarda.

77 proc. Polaków stosuje różnego rodzaju suplementy diety, a rynek żywności prozdrowotnej w Polsce wart jest 15 mld zł, zaś suplementów – 8 mld zł. Jednocześnie jesteśmy społeczeństwem mało aktywnym fizycznie, a liczba osób z nadwagą i otyłością – również wśród dzieci – stale rośnie.

Można już zaszczepić się przeciwko grypie. Szczepienia przeciwko COVID-19 będą dostępne po 22 września – poinformował główny inspektor sanitarny dr Paweł Grzesiowski. Dodał, że liczba zachorowań na COVID-19 powoli rośnie. Obecnie jest to około 10-12 tys. przypadków tygodniowo.

Prof. Witold Rzyman, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej GUMed, otrzymał nagrodę im. Josepha W. Cullena za Profilaktykę i Wczesne Wykrywanie Raka Płuc. Międzynarodowe wyróżnienie zostało przyznane podczas Światowej Konferencji Raka Płuc w Barcelonie.