Monika Majewska

Minęło 10 lat od pierwszego połączenia dwóch leków immunokompetentnych i udostępnienia terapii polskim pacjentom. Dzięki temu znacząco poprawiły się wyniki leczenia m.in. czerniaka, raka nerkowokomórkowego czy raka płuca. Postęp ten osiągnięto dzięki dostępowi do badań klinicznych. Udział pacjenta w takich badaniach to jedna z pierwszych opcji, którą onkolog powinien rozważyć. Warto wiedzieć, że badania kliniczne w obszarze onkologii rozwijane są także w Polsce.

Ostatnie decyzje refundacyjne poprawiły dostęp do nowoczesnych terapii w hematoonkologii. Wiele chorób możemy leczyć bardzo nowocześnie, zgodnie z międzynarodowymi standardami, ale hematoonkologia jest dziedziną, która się nieustannie rozwija - mówi prof. Krzysztof Giannopoulos, dodając, że obecnie istnieje kilka potrzeb terapeutycznych, które należy zaspokoić.

Onkologów klinicznych jest w Polsce mało, co sprawia, że praca w tym zawodzie jest wymagająca. A jeśli praca onkologa jest ciężka, to młodzi medycy nie decydują się na tę ścieżkę kariery. Nowych specjalistów nie przybywa, starsi odchodzą, więc praca jest jeszcze cięższa - to błędne koło - mówi w rozmowie z "Pulsem Medycyny" lek. Małgorzata Osmola, specjalistka onkologii klinicznej. Wskazuje, jakie – z perspektywy młodej onkolożki - mogą być przyczyny takiego stanu i jakie rozwiązania powinny zostać wprowadzone, by to zmienić.

Przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego należy dokonać stratyfikacji ryzyka toksyczności sercowo-naczyniowej. Ponowna ocena ryzyka konieczna jest po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego - w celu przygotowania długoterminowej obserwacji układu sercowo-naczyniowego lub zaplanowania kolejnej linii leczenia onkologicznego - wyjaśnia prof. Sebastian Szmit.

Sytuacja w polskiej radioterapii pod względem liczby ośrodków i wyposażenia aparaturowego jest zadowalająca. Niepokojąca jest natomiast sytuacja kadrowa - już teraz brakuje specjalistów, a absolwenci niechętnie wybierają specjalizacje, które pozwalają na pracę w tej dziedzinie - mówi prof. Krzysztof Składowski, konsultant krajowy w dziedzinie radioterapii onkologicznej.

Zdrowie psychiczne polskich medyczek i medyków budzi niepokój. U ok. 30 proc. z nich pojawiły się myśli o zakończeniu swojego życia - wynika z badania przeprowadzonego przez Fundację Polki w Medycynie. Badanie pokazało także, że część medyków zgłasza się po pomoc do specjalisty zdrowia psychicznego, ale dopiero w ostateczności. Z kolei część nie decyduje się na takie wsparcie z powodu wstydu lub z obawy przed stygmatyzacją ze strony otoczenia, jaka dotyka osoby chorujące psychicznie.

Ciąża po chorobie nowotworowej jest możliwa. W niektórych przypadkach możliwa jest też przerwa w leczeniu onkologicznym, aby pacjentka mogła zostać mamą. Wyjątkową sytuacją jest, gdy diagnoza choroby nowotworowej zostanie postawiona już u kobiety będącej w ciąży. - Leczenie jest trudne, ponieważ mamy na uwadze dobro nie tylko pacjentki, lecz także rozwijającego się dziecka - mówi dr Joanna Kufel-Grabowska, przewodnicząca Sekcji Płodności w Chorobie Nowotworowej (Oncofertility) Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Obowiązkiem onkologa jest poinformowanie osoby chorującej na nowotwór o możliwości zabezpieczenia płodności. Każda osoba, która myśli o tym, aby po zakończeniu leczenia onkologicznego zostać rodzicem, powinna być kierowana przez onkologa na taką procedurę. Trzeba podkreślić, że jest ona refundowana dla wielu chorych - mówi dr Katarzyna Pogoda. Zaznacza, że należy to zrobić jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.

Ultrasonografia piersi może być zastosowana jako badanie wspomagające po mammografii lub jako samodzielne badanie u młodych kobiet z tzw. gęstymi piersiami, a więc z przewagą tkanki gruczołowej. Pierwsze badanie USG piersi warto wykonać już po 20. roku życia, a następnie zgłaszać się na nie w regularnych odstępach czasu. - Takie postępowanie może być pomocne w wykrywaniu raka piersi u młodych kobiet z „gęstymi” piersiami - mówi dr n. med. Justyna Rembak-Szynkiewicz z Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach.

Głównym celem Krajowej Sieci Onkologicznej jest poprawa koordynacji opieki onkologicznej, tak aby każdy pacjent, niezależnie od miejsca zamieszkania, miał zapewnioną opiekę onkologiczną odpowiedniej jakości - mówi prof. Adam Maciejczyk.

Podczas ostatniego posiedzenia Krajowej Rady Onkologicznej pierwszy raz zobaczyłam zbiorczą informację na temat liczby zadań Narodowej Strategii Onkologicznej, które zostały w całości zrealizowane i zakończone. Wyraziłam oczekiwanie, że taka informacja będzie się pojawiała przy każdym sprawozdaniu z wdrażania Strategii - mówi Dorota Korycińska, prezes Ogólnopolskiej Federacji Onkologicznej.

W 2022 r., w stosunku do roku poprzedniego, nastąpił wzrost liczby zachorowań na nowotwory złośliwe o 5 proc., co dotychczas nie zdarzyło się w mojej karierze. Zwykle wzrost ten wynosił 2 proc. rocznie. Na ten moment zarejestrowaliśmy 181 tys. nowych przypadków zachorowań - poinformowała prof. Joanna Didkowska.

Nie badamy się po to, aby znaleźć zmiany nowotworowe, ale po to, żeby się upewnić, że ich ma - mówi Justyna Dec, prezes Fundacji Oko w Oko z Rakiem, w Miesiącu Świadomości Raka Piersi. Dodaje, że każda kobieta po 45. roku życia powinna wykonywać mammografię regularnie raz na 2 lata, „bo jeśli same nie zadbamy o własne zdrowie, to nikt za nas tego nie zrobi”. Apeluje także o program profilaktyki raka piersi u młodszych kobiet, co jest związane m.in. z tym, że obniża się wiek zachorowania na ten nowotwór.

Wyzwań w polskiej onkologii jest sporo, ale zarówno Krajowa Rada Onkologiczna, jak i zespół Narodowego Instytutu Onkologii mrówczą pracą zmieniają sytuację pacjentów z nowotworami na lepsze - powiedział prof. Piotr Rutkowski, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. Obecnie najważniejsze jest wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej. Wśród planowanych zmian jest także m.in. uruchomienie Narodowego Portalu Onkologicznego, którego pełna wersja ma ruszyć 4 lutego 2025 r., czyli w Światowy Dzień Walki z Rakiem.

Koordynacja procesu diagnostyki i leczenia, współpraca między ośrodkami, zapewnienie kompleksowej opieki opartej o jednakowe standardy i wysoką jakość, efektywne wykorzystanie zasobów - to najważniejsze cele, które przyświecają wdrażaniu Krajowej Sieci Onkologicznej, na które wskazuje Konrad Korbiński, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia. Dodaje, że wzmocnieniu zasobów służy m.in. konkurs ze środków KPO dla ośrodków zakwalifikowanych do sieci na poprawę dostępu i jakości opieki onkologicznej. Beneficjenci programu mogą składać wnioski od 17 października br.

Trudno sobie wyobrazić wdrożenie najwyższej jakości opieki onkologicznej bez współpracy wszystkich jednostek należących do Krajowej Sieci Onkologicznej, pracujących tam lekarzy, pielęgniarek czy koordynatorów - podkreśliła dr hab. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie. Jednocześnie zaznaczyła, że kluczową rolę w sieci odgrywają właśnie koordynatorzy opieki onkologicznej. Z końcem 2024 r. zostaną ogłoszone pierwsze szkolenia podnoszące ich kompetencje.

Bez wypracowania ścieżki porozumienia będzie nam bardzo trudno mówić o koordynacji opieki nad pacjentem chorym na nowotwór - podkreśliła dr hab. Beata Jagielska, mówiąc o współpracy między onkologiem a lekarzem POZ.

Jestem bardzo aktywnie angażowany w powstanie ustawy o Krajowej Sieci Kardiologicznej, której zadaniem jest zmiana oblicza systemu funkcjonowania zabezpieczenia kardiologicznego w naszym kraju. Jest to poważne przedsięwzięcie, które na lata odciśnie wyraźne piętno na systemie opieki zdrowotnej w zakresie leczenia chorób sercowo-naczyniowych - uważa prof. Waldemar Banasiak, konsultant krajowy w dziedzinie kardiologii.

Nawet do 50 proc. mężczyzn i do 70 proc. kobiet nie ma finalnie zmian w tętnicach wieńcowych, pomimo typowych dolegliwości dławicowych. - Mają oni tzw. zespół ANOCA, czyli dławicę bez istotnych zmian w tętnicach wieńcowych. Ci pacjenci nadal wymagają dalszej diagnostyki i postawienia konkluzywnego rozpoznania - mówi dr hab. Mariusz Tomaniak, odnosząc się do wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) w zakresie postępowania w przewlekłych zespołach wieńcowych, zgodnie z którymi w przypadku omawianej grupy pacjentów konieczna jest inwazyjna ocena mikrokrążenia.

Pilna i adekwatna diagnostyka kardiologiczna w przypadku pojawienia się objawów sugerujących tło sercowo-naczyniowe oraz optymalizacja leczenia przeciwpłytkowego i przeciwkrzepliwego - to jedne z kilku oczekiwań onkologów prowadzących chorych na nowotwory płuca wobec kardiologów, o których mówi dr hab. Renata Główczyńska z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Otyłość daje liczne powikłania, a te najgroźniejsze pochodzą ze strony układu sercowo-naczyniowego. 2/3 zgonów u pacjentów z otyłością to zgony z powodów kardiologicznych - alarmuje dr hab. n. med. Justyna Domienik-Karłowicz z UCK WUM.

W leczeniu pacjentów z zaawansowanym hormonowrażliwym rakiem gruczołu krokowego standardowo w kastracji farmakologicznej stosuje się agonistów LHRH w postaci iniekcji. Leki te powodują jednak wzrost stężenia testosteronu w pierwszych dwóch tygodniach działania. Zastosowanie pierwszej doustnej terapii deprywacji androgenów umożliwia szybką i trwałą supresję testosteronu, jak również zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Pilotaż Krajowej Sieci Kardiologicznej (KSK) trwa do końca 2024 r. Jakie są następne kroki? Ministerstwo Zdrowia jest gotowe, by rozpocząć proces legislacyjny w październiku i skierować ustawę do konsultacji publicznych. Jeżeli udałoby się ją przyjąć zgodnie z harmonogramem, to pierwsza kwalifikacja ośrodków do sieci nastąpi w lutym albo w marcu 2025 r. - przekazał Konrad Korbiński, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia podczas posiedzenia Krajowej Rady ds. Kardiologii.

Jesteśmy w połowie drogi. Obecnie czekamy, aby w Ministerstwie Zdrowia przygotowano projekt rozporządzenia. Liczę na to, że teraz procesy administracyjne nabiorą tempa i wkrótce będziemy mogli powiedzieć, że kamizelka defibrylująca zostanie wprowadzona do świadczeń gwarantowanych - mówi prof. Przemysław Mitkowski, odnosząc się do procesu refundacji tej technologii.

Kamizelka defibrylująca to technologia, która w wielu przypadkach ratuje życie. Znaczna część pacjentów, u których ją zastosowano, nie wymagała wszczepienia kardiowertera-defibrylatora na stałe. - Nie wyobrażam sobie, żeby w XXI wieku polski pacjent nie miał dostępu do kamizelki defibrylującej - mówi prof. Robert Gil, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, który wyjaśnia, jakie są wskazania do jej zastosowania.

Nie należy stosować chirurgii laparoskopowej czy robotowej u chorych na raka szyjki macicy. Takie postępowanie skraca czas przeżycia o 40-45 proc. - to jeden z ważniejszych zapisów najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczących diagnostyki i leczenia tego nowotworu. O ich omówienie poprosiliśmy prof. Jacka Sznurkowskiego, przewodniczącego zespołu ds. opracowania zaleceń.

Nie należy stosować chirurgii laparoskopowej czy robotowej u chorych na raka szyjki macicy. Takie postępowanie skraca czas przeżycia o 40-45 proc. - to jeden z ważniejszych zapisów najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczących diagnostyki i leczenia tego nowotworu. O ich omówienie poprosiliśmy prof. Jacka Sznurkowskiego, przewodniczącego zespołu ds. opracowania zaleceń.

Towarzystwa naukowe nie zalecają wykorzystywania markerów nowotworowych w badaniach przesiewowych. - Istnieje ryzyko uzyskania fałszywie dodatnich lub fałszywie ujemnych wyników, co może prowadzić do wykonywania niepotrzebnych badań lub opóźnienia właściwej diagnostyki - podkreśla lek. Małgorzata Osmola i negatywnie ocenia akcję „Pokonajmy raka – bezpłatne badania krwi”, w ramach której mieszkańcy Krakowa mogą profilaktycznie wykonać oznaczenie markerów nowotworowych.

Zniesienie skierowań do urologów było rozważane, jednak mam w tej kwestii mieszane uczucia. Obawiam się, że nie poprawi to dostępu do świadczeń urologicznych, lecz wręcz przeciwnie - “zasypie” gabinety pacjentami - uważa Michał Dzięgielewski, dyrektor Departamentu Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia.

De novo oligometastatyczny rak gruczołu krokowego (omPCa) zdiagnozowany na podstawie obrazowania PSMA-PET to nowa, odrębna jednostka chorobowa, jednak jej optymalne leczenie pozostaje nieznane. Pierwsze wieloośrodkowe europejskie badanie, opublikowane na łamach „European Urology Oncology”, wykazało, że w tym przypadku cytoredukcyjna radykalna prostatektomia może zapewniać korzyści w zakresie przeżycia, jak również bardzo dobre wyniki funkcjonalne - wskazuje dr hab. Paweł Rajwa ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, pierwszy autor badania.