Onkologia

20 tys. kobiet rocznie słyszy w Polsce diagnozę: rak piersi. Niestety, z coraz łatwiej dostępnych możliwości badań profilaktycznych – mammografii – korzysta tylko 33 proc. uprawnionych – poinformowano podczas piątkowej konferencji „Rak piersi. Profilaktyka, postęp, przyszłość – porozmawiajmy wspólnie o tym, co ważne dla pacjentek”, zorganizowaną wspólnie przez Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy (NIO-PIB) w Warszawie i Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej.

Ten sam genom znajduje się w każdej komórce naszego organizmu, a mimo to komórki mózgu, mięśni czy wątroby pełnią zupełnie różne funkcje. O tym, które geny zostaną „włączone”, a które pozostaną wyciszone, decydują mechanizmy epigenetyczne. - To właśnie one mogą zmienić sposób, w jaki rozpoznajemy i leczymy choroby nowotworowe - mówi prof. Tomasz Wojdacz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pacjentki z rakiem piersi wciąż nie mogą liczyć na powszechnie finansowane ze środków publicznych testy wielogenowe, które pomagają ocenić, czy mogą uniknąć chemioterapii. Testy nadal nie znalazły się na liście świadczeń gwarantowanych, a podczas wtorkowej sejmowej podkomisji zdrowia Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że w najbliższym czasie nie planuje ich refundacji.

Nowe badanie wskazuje, że model sztucznej inteligencji potrafi zidentyfikować osoby o podwyższonym ryzyku raka trzustki nawet na 5 lat przed postawieniem diagnozy, wykorzystując rutynową elektroniczną dokumentację medyczną oraz wyniki badań laboratoryjnych. Wyniki te świadczą o obiecującej skuteczności predykcyjnej, sugerując, że model AI mógłby skutecznie odróżniać osoby o wyższym ryzyku zachorowania na raka trzustki od tych o ryzyku niższym. Wyniki te zostały przedstawione podczas Clinical Congress 2026, organizowanego przez American College of Surgeons (ACS).

Leczenie guzów mózgu u dzieci zmienia się. Neurochirurgia ustępuje miejsca coraz bardziej precyzyjnemu leczeniu onkologicznemu. Kiedy operacja jest konieczna, jej celem nie jest już samo usunięcie guza, ale także ochrona mózgu i przyszłej sprawności dziecka. - Czasami po operacji dziecko nie ma żadnych objawów. Ale jako neurochirurdzy musimy też wiedzieć, kiedy nie operować - mówi dr Mateusz Struś, neurochirurg.

To był tydzień, w którym sporo mówiliśmy o medycynie, i o tym, co sprawia, że dobre rozwiązania nie zawsze trafiają do pacjenta. Dużo było o onkologii, wyzwaniach, jakie wciąż przed nami stoją, i szansach na skuteczne terapie tam, gdzie rokowania pozostają najgorsze. Rozprawiliśmy się z mitami dotyczącymi suplementów, przyglądaliśmy się problemom systemu ochrony zdrowia i rozmawialiśmy o tych obszarach medycyny, o których wciąż mówi się zbyt mało.

Zespół z Bydgoszczy przedstawił na ASTRO 2026 obiecujące wyniki leczenia pacjentów z nawrotem glejaka wielopostaciowego (GBM). Dłuższe przeżycie wiązało się z mniejszą objętością napromieniania. Kolejne badanie ma pokazać, czy połączenie radiochirurgii i zmiennych pól elektrycznych daje przewagę nad samą terapią polami.

Od 1 października br. do 31 maja 2027 r. resort zdrowia będzie finansował zakup szczepionek przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) dla osób w wieku 18-26 lat. Jak jednak zaznacza prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, samo hasło „szczepienia dla osób do 26. roku życia” może być mylące, ponieważ osoba, która ma już 25 lat, nie spełnia warunku rozpoczęcia cyklu w ramach tej ścieżki finansowania. Zatem kiedy należy przyjąć pierwszą dawkę?

1 października 2026 r. rusza ogólnopolski, bezpłatny program profilaktyki raka płuca, oferujący badania z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) bez skierowania. Dlaczego Polska bardzo potrzebowała tego programu? Jakie korzyści wynikają z jego wdrożenia, nie tylko z punktu widzenia klinicznego, lecz także ekonomiki zdrowia - wyjaśnia prof. Dariusz M. Kowalski, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca.

Obecność mutacji BRAF V600E u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami to wyznacznik znacznej agresywności choroby i złego rokowania, szczególnie po niepowodzeniu leczenia pierwszej linii, która u tych chorych wykorzystuje jednocześnie większość aktywnych leków w tym rozpoznaniu. Od 1 października onkolodzy w Polsce otrzymują długo oczekiwaną możliwość korzystania z terapii celowanej. „Mamy wreszcie narzędzie, które daje szansę znamiennie wydłużyć przeżycie tych chorych, a w trudnych sytuacjach klinicznych istotnie zredukować objawy towarzyszące chorobie” – mówi prof. Piotr Wysocki.

Glejak wielopostaciowy pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej neuroonkologii. - Naciek glejaka wykracza poza to, co jesteśmy w stanie ocenić w rezonansie - zwraca uwagę prof. Maciej Harat z Centrum Onkologii w Bydgoszczy. Dlatego - jak ocenia - większe znaczenie może mieć precyzyjne obrazowanie FET-PET, które pozwala lepiej określić obszar aktywnej choroby i dokładniej zaplanować leczenie.

W badaniach KEYNOTE-189 i KEYNOTE-407, dotyczących niedrobnokomórkowego raka płuca, część pacjentów z grupy kontrolnej, otrzymującej samą chemioterapię, przeszła do ramienia z pembrolizumabem po progresji choroby. Jednak tzw. crossover zafałszował ostateczne wyniki, sztucznie zaniżając różnice dotyczące przeżycia całkowitego (OS). Niedawno ukazała się nowa analiza, korygująca te wyniki. Rzeczywista korzyść z immunochemioterapii okazała się znacznie większa, niż wynika to z pierwotnych wyników.

Jeżeli ktoś mówi, że dokładnie wie, kiedy nastąpi przełom, to nie wierzę w taką deklarację – stwierdza prof. Waldemar Priebe z MD Anderson Cancer Center, pytany o przyszłość leczenia raka trzustki. Jak przyznaje, ten nowotwór pozostaje jednym z najtrudniejszych wyzwań onkologii, m.in. ze względu na ograniczoną penetrację leków do guza. Jego zespół pracuje nad tym, by przełamać tę barierę i opracować nowe strategie leczenia.

Nowe wskaźniki jakości w Krajowej Sieci Onkologicznej, większe znaczenie diagnostyki molekularnej i kolejne terapie nie oznaczają jeszcze, że kobiety w Polsce mają zapewnioną spójną ścieżkę leczenia. Nadal wyzwaniem pozostają m.in. kompletność diagnostyki, odpowiednia koncentracja leczenia raka jajnika i dostęp do badań potrzebnych do kwalifikacji do nowoczesnych terapii.

Międzynarodowe badanie EPoS II z udziałem ponad 10 tys. pacjentów, w którym uczestniczyli m.in. naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, może w przyszłości zmienić wytyczne w zakresie wykonywania kolonoskopii kontrolnej po usunięciu zmian przednowotworowych. Wyniki badania opublikowano właśnie w prestiżowym „The New England Journal of Medicine” - podał warszawski szpital.

Picie ponad czterech filiżanek kawy dziennie wiązało się z o 32 proc. niższym ryzykiem nawrotu raka jelita grubego niż spożywanie mniej niż dwóch – wynika z badań Wageningen University & Research. Analizą objęto 1719 pacjentów z nowotworem w stadiach I–III.

Jednym z największych problemów polskiej opieki zdrowotnej jest jej przesunięcie w stronę medycyny proceduralnej. W relacji sprawozdawczej na linii NFZ – świadczeniodawca główny nacisk kładzie się na wykonanie i rozliczenie konkretnej procedury, a nie na zapewnienie ciągłości opieki nad pacjentem – zwróciła uwagę dr Maria Libura podczas debaty eksperckiej dotyczącej jakości w polskiej onkologii.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) niedawno zatwierdziła lek daraxonrasib do stosowania u wybranych pacjentów z przerzutowym rakiem trzustki, jednak naukowcy analizują również jego skuteczność w leczeniu raka płuca. W badaniu stwierdzono zmniejszenie się guzów u ponad 30 proc. uczestników otrzymujących ten lek.

Chirurdzy z I Oddziału Chirurgii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach przeprowadzili operację u 75-letniej pacjentki z zaawansowanym rakiem podstawnokomórkowym skóry policzka, naciekającym okolicę oczodołu. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod planowania i rekonstrukcji usunęli jej zmianę nowotworową z zachowaniem gałki ocznej - poinformował w piątek gliwicki ośrodek.

Z początkiem października rusza nowy program profilaktyczny, mający na celu wczesne wykrywanie raka płuca za pomocą niskodawkowej tomografii. NFZ ogłosił właśnie konkursy na realizatorów programu – poinformował w piątek Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji Narodowego Funduszu Zdrowia.

Mikrograwitacja, promieniowanie, izolacja i wielomiesięczny pobyt poza Ziemią tworzą zestaw zagrożeń, z którymi współczesna medycyna dotąd mierzyła się w bardzo ograniczonym zakresie. Hemoliza, zmiany dotyczące układu krwiotwórczego i uszkodzenia DNA to tylko część problemu. Podczas wyprawy na Marsa dojdzie jeszcze jedno zasadnicze ograniczenie - chorego astronauty nie będzie można szybko ewakuować do szpitala.

Specjaliści z University of Birmingham (Wielka Brytania) sprawdzili skuteczność testu na grupie prawie 1000 pacjentów. Wykazał on wyjątkowo dużą wiarygodność, gdyż wynik negatywny daje 99 proc. gwarancję, że nie doszło do rozwoju raka pęcherza. Z kolei guza złośliwego pęcherza wykrywa on z 92 proc. dokładnością. Potrzebne są jednak dalsze potwierdzające to badania.

Wskaźnik pięcioletnich przeżyć w raku płuca waha się między zaledwie 13-16 proc. w większości europejskich krajów. Wynika to głównie ze zbyt późnego wykrycia choroby. Od 1 października rusza skrining z zastosowaniem niskodawkowej tomografii komputerowej – badania, które pozwala rozpoznać nowotwór na wczesnym etapie, kiedy jeszcze nie daje objawów, a co za tym idzie – można go całkowicie wyleczyć. Kluczem do sukcesu jest jednak odpowiednie prowadzenie programu – wyjaśnia w rozmowie z „Pulsem Medycyny” prof. Witold Rzyman, współautor polskiego populacyjnego programu badań przesiewowych w kierunku raka płuca.

W Górnośląskim Centrum Zdrowia Dziecka w Katowicach znów powstanie odział dla dzieci z chorobami nowotworowymi, przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego. Śląski Uniwersytet Medyczny wycofał się z decyzji o skoncentrowaniu opieki nad dziećmi z chorobami nowotworowymi w jednym ośrodku - w Zabrzu.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła doustny lek celowany (inhibitor RAS), który niemal dwukrotnie wydłuża przeżycie chorego z zaawansowanym rakiem trzustki. FDA uznała, że to „przełomowa terapia”. Lek nie został jeszcze zatwierdzony przez Europejską Agencję Leków (EMA), jest jednak objęty przyspieszoną procedurą rejestracyjną.

Uderzenia gorąca, suchość pochwy i problemy ze współżyciem należą do najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przez pacjentki leczone hormonalnie z powodu raka piersi. Terapia może jednak wpływać również na masę ciała, układ kostny, mięśnie i stawy. Jak ograniczać te problemy i jaka jest w tym rola ginekologa - wyjaśnia prof. Jacek Sieńko.

Krajowa Sieć Onkologiczna nadal wymaga zmian, przede wszystkim w zakresie śledzenia ścieżki pacjenta, czasu oczekiwania na diagnostykę i oceny jakości leczenia. MZ chce do końca roku wydać rozporządzenie w sprawie mierników jakości. Na podstawie danych zbieranych w oparciu o kartę e-DiLO resort chce promować ośrodki, które oferują pacjentom wysoką jakość.

Dzięki licznym badaniom obserwacyjnym, metaanalizom oraz badaniom prospektywnym wiemy, że kobiety po przebytej chorobie nowotworowej mogą w pełni realizować swoje plany macierzyńskie - mówi onkolog kliniczny dr Anna Skrzypczyk-Ostaszewicz. Jednak plan działania trzeba dostosować indywidualnie do sytuacji zdrowotnej kobiety.

Nie ma badań przesiewowych w kierunku raka jajnika, dlatego tak ważna jest czujność wobec niecharakterystycznych objawów, takich jak bóle brzucha, wzdęcia, uczucie pełności czy powiększenie obwodu brzucha. - Apelujemy do lekarzy rodzinnych, aby w takich sytuacjach kierować pacjentki na USG i konsultację ginekologiczną – mówi dr Anna Dańska-Bidzińska.

Spersonalizowana szczepionka na czerniaka, oparta na technologii mRNA, w połączeniu z immunoterapią, daje dobre wyniki w dużym badaniu klinicznym – poinformowali przedstawiciele dwóch firm, które wspólnie testują nową metodę leczenia.