W starzejącej się populacji wyzwaniem dla lekarza jest nie tylko wielochorobowość, ale także ryzyko utraty samodzielności, izolacja społeczna, zaburzenia nastroju i wykluczenie cyfrowe pacjentów. Te czynniki coraz częściej wpływają na skuteczność leczenia, współpracę z chorym i realny dostęp seniorów do systemu ochrony zdrowia.
Nie wyobrażam sobie sytuacji, że każdy lekarz będzie wysyłał pacjenta z podejrzeniem hipercholesterolemii do genetyka. Żaden system tego finansowo nie wytrzyma. Sposobem, który sprawdził się w Krajowym Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej w Gdańsku, jest stworzenie oddzielnej ścieżki diagnostycznej dla tych pacjentów - wskazuje dr hab. n. med. Krzysztof Chlebus.
W kampanię promującą program profilaktyczny "Moje Zdrowie" powinniśmy zaangażować ludzi młodych albo tych, którzy mieli incydenty sercowo-naczyniowe w młodym wieku - uważa kardiolog dr hab. Marta Kałużna. - To organizacje pacjenckie najlepiej mogą przekonać: masz 20-30 lat, ale dzięki możliwości wykonywania badań biochemicznych w ramach programu i całościowej ocenie twojego zdrowia możemy u ciebie wykryć chorobę, której się nawet nie spodziewałaś, a która uwidoczniłaby dopiero w wieku 40-50 lat - zgadza się prof. Maciej Banach.
Nawet 75 proc. pacjentów kardiologicznych nie przestrzega zaleceń terapeutycznych – wynika z badań i obserwacji klinicznych. Problem dotyczy zwłaszcza osób starszych, obciążonych wieloma chorobami, ale też pacjentów z bezobjawowymi schorzeniami, takimi jak nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemia. – To zjawisko wielowymiarowe, w którym rola lekarza i systemu jest równie ważna jak samego pacjenta – podkreśla prof. Miłosz Jaguszewski, kardiolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Dlaczego pacjenci wciąż bagatelizują zaburzenia lipidowe, choć ich konsekwencje bywają równie groźne jak w przypadku otyłości, nadciśnienia tętniczego czy cukrzycy? Czemu wiedza o cholesterolu nie przebija się do świadomości społecznej? Prof. Maciej Banach i prof. Piotr Buszman rozmawiają o potrzebie edukacji, błędach systemu i proponują dalsze zmiany modelu opieki nad pacjentem.
Choć kwasy omega-3 od lat uchodzą za sprzymierzeńców serca i naczyń, nauka nie daje prostych odpowiedzi. Korzyści wynikają przede wszystkim ze zbilansowanej diety bogatej w naturalne źródła EPA i DHA, a nie z profilaktycznego „łykania kapsułek”. Jak przypomina dr hab. Joanna Popiołek-Kalisz, suplementacja ma sens jedynie u wybranych pacjentów, np. z hipertriglicerydemią, i powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza.
Nowe zasady programu lekowego B.101 to – jak mówią eksperci – nie tyle kolejna liberalizacja, ile realna rewolucja, która zbliża praktykę do wytycznych, tym samym ma szansę przełożyć się na mniej zawałów serca i niższą śmiertelność. Prof. Przemysław Mitkowski i prof. Maciej Banach opowiadają o drodze do zmian, bieżących barierach, potrzebie nowego modelu refundacji oraz o przyszłości leczenia – z perspektywą doustnych inhibitorów PCSK9 i terapii skojarzonych, które mogą okazać się game changerem.
Nowe zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) podkreślają konieczność rutynowego przesiewu zaburzeń snu, lęku i depresji u pacjentów kardiologicznych - zwłaszcza z niewydolnością serca, gdzie problem dotyczy ok. 30-70 proc. chorych. Wstępna ocena opiera się na prostych pytaniach. Pozytywna odpowiedź powinna skłaniać nas do podjęcia dalszych interwencji. Szczegółowe informacje o diagnostyce, testach i działaniach terapeutycznych można znaleźć również w polskim stanowisku ekspertów opracowanym przez Asocjację Niewydolności Serca PTK i Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, z których warto korzystać - tłumaczy prof. Agnieszka Pawlak.
Prof. Maciej Banach i prof. Robert Gil wskazują trzy wektory zmian: domknięcie refundacji nowoczesnych terapii w hipercholesterolemii, systemowe podejście do choroby tętnic obwodowych z włączeniem prostego badania ABI oraz standaryzację diagnostyki genetycznej w kardiologii. - Decyzje organizacyjne powinny być ważniejsze niż kolejne deklaracje - podkreślają.
Medycyna znacząco posunęła się do przodu, co sprawia, że obok skuteczności terapii większą wagę przykłada się także do kwestii jakości życia pacjentów. - Sięgając do wytycznych, zarówno europejskich, jak i amerykańskich, widzimy, że jakość życia pacjenta jest tam stawiana na równi z rokowaniem, co podkreśla jej ogromne znaczenie. U nas na studiach lekarzom wbija się do głowy, że mają walczyć po prostu o to, żeby ludzie dłużej żyli. Wiadomo, że wszyscy zmierzamy do mety, chodzi o to, żeby do niej jak najdłużej biec – mówi prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk.
Jeżeli mamy dziś przekonywać rządzących, na co wydać pieniądze, to odpowiedź brzmi: na prewencję. Musimy jednak działać wielokierunkowo. Z jednej strony kształtować świadomość od najmłodszych lat, z drugiej - zachęcać dorosłych do profilaktyki, a z trzeciej - stworzyć infrastrukturę, która udźwignie sytuację, gdy 80–100 proc. społeczeństwa będzie chciało skorzystać z badań - mówi prof. Marek Gierlotka.
Zaburzenia lipidowe pozostają jednym z kluczowych, a wciąż niedostatecznie kontrolowanych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Wyzwaniem jest wciąż zbyt mały nacisk na prewencję pierwotną i wtórną: system częściej reaguje na skutki - zawał serca, udary mózgu, niewydolność mięśnia sercowego - niż na ich przyczyny. Jakie są najpilniejsze bolączki i co zrobić, by skuteczniej zapobiegać, zamiast leczyć konsekwencje?
Mamy do czynienia z rewolucją cyfrową od kilkunastu lat i musimy jako społeczność kardiologów, lekarzy, w ogóle jako społeczeństwo nauczyć się, jak z tymi rozwiązaniami cyfrowymi, a w szczególności ze sztuczną inteligencją, żyć. AI prędko nie zastąpi lekarzy, ale wiele analiz pokazuje, że sprawność w rozwiązywaniu pojedynczych problemów czy odpowiadaniu na konkretne pytania bywa w przypadku sztucznej inteligencji większa - mówi prof. Piotr Szymański, członek nowej w strukturach PTK Sekcji Sztucznej Inteligencji i Rozwiązań Cyfrowych (SIRC).
Utrzymanie euwolemii, czyli prawidłowego stanu nawodnienia, decyduje o rokowaniu nie tylko w niewydolności serca, ale także w innych schorzeniach kardiologicznych. Obecnie, zgodnie z wytycznymi ESC, u stabilnych chorych odchodzi się od sztywnych restrykcji płynowych na rzecz podejścia bardziej indywidualnego „zgodnie z odczuwanym pragnieniem”. Z kolei w monitorowaniu stanu pacjentów coraz większą rolę odgrywają szybkie narzędzia przyłóżkowe i parametry, takie jak stężenie sodu w moczu - tłumaczy kardiolożka prof. Agata Bielecka-Dąbrowa.
Udany zabieg usuwa krytyczne zwężenie, ale nie likwiduje miażdżycy. O kolejnych incydentach często decydują „wrażliwe” blaszki miażdżycowe w innych odcinkach tętnic, które w angiografii wydają się niegroźne. Ich wczesne wykrycie i ukierunkowane leczenie to dziś klucz postępowania. - Nie tylko sam stopień zwężenia naczynia, lecz skłonność płytki miażdżycowej do pęknięcia i wytworzenia zakrzepu determinuje rokowanie - dlatego musimy takie ogniska identyfikować i stabilizować - podkreśla kardiolog dr hab. Michał Hawranek.
W ostatnich dekadach zapalenie mięśnia sercowego przeszło drogę z peryferii kardiologii do centrum uwagi klinicystów. Nowe wytyczne ESC porządkują diagnostykę i leczenie - choć wciąż w dużej mierze opierają się wyłącznie na praktyce klinicznej, a nie na rzetelnych dowodach naukowych. - To potrzebny dokument, ale oparty na konsensusie ekspertów - musimy go jak najszybciej wzmocnić solidnymi badaniami - podkreśla kardiolog prof. Krzysztof Ozierański.
Przewlekła choroba nerek (PChN) dotyczy co najmniej 4 mln Polaków, przy czym większość nie jest tego świadoma. Staje się też jedną z głównych przyczyn zgonów w kraju. Jak wyjaśnia prof. Barbara Naumnik, nerki "zbierają baty" m.in. za pandemię cukrzycy, otyłości, nadciśnienia tętniczego, które zwiększają ryzyko ich uszkodzenia poprzez mechanizmy, takie jak hiperglikemia czy stan zapalny. - Statystyki są złe, dlatego że mamy złą wykrywalność wczesnych stadiów przewlekłej choroby nerek - zaznacza.
Prof. Marek Gierlotka, który właśnie objął funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK), w rozmowie z "Pulsem Medycyny" podkreśla, że jego kadencja będzie nie tylko kontynuacją dotychczasowych działań, ale również początkiem nowych inicjatyw. Najważniejszą z nich ma być szeroko rozumiana prewencja chorób sercowo-naczyniowych.
W Krakowie odbyła się konferencja prasowa zapowiadająca XXIX Międzynarodowy Kongres Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) – największe i najważniejsze wydarzenie naukowe w dziedzinie kardiologii w Polsce. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli środowiska medycznego oraz władz samorządowych, którzy podkreślali znaczenie Kongresu zarówno dla rozwoju nauki, jak i dla poprawy jakości opieki nad pacjentami z chorobami układu krążenia.
Biorąc pod uwagę to, iż choroby układu krążenia stanowią w dalszym ciągu najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce, z satysfakcją obserwuję rosnące zainteresowanie kardiologią ze strony studentów medycyny i młodych lekarzy - mówi prof. dr hab. n. med. Jacek Legutko.