Sukces leczenia kardiologicznego to nie efekt pojedynczej interwencji

O KIM MOWA

Prof. dr hab. n. med. Jacek Legutko jest specjalistą w dziedzinie chorób wewnętrznych i kardiologii, certyfikowanym kardiologiem interwencyjnym, dyrektorem Instytutu Kardiologii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, kierownikiem Kliniki Kardiologii Interwencyjnej UJ CM i Oddziału Klinicznego Kardiologii Interwencyjnej Szpitala im. św. Jana Pawła II, przewodniczącym Komitetu Naukowego Kongresów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i kandydatem na prezesa elekta PTK. W tym roku przewodniczy także Komitetowi Organizacyjnemu XXIX Międzynarodowego Kongresu PTK (25-27 września w Krakowie).

We wrześniu odbędzie się w Krakowie XXIX Międzynarodowy Kongres PTK. Czy w jego trakcie będą kontynuowane kluczowe zagadnienia poruszane podczas 88. Wiosennej Konferencji PTK/XVII Konferencji „Kardiologii Polskiej”? Jakie tematy wówczas dominowały?

Wiosenna Konferencja PTK zgromadziła w tym roku w Krakowie ponad 600 uczestników z całego kraju. Wiodącym tematem dyskusji były opublikowane w ubiegłym roku wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) dotyczące diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego, migotania przedsionków, przewlekłych zespołów wieńcowych oraz chorób naczyń obwodowych i aorty. Są to zagadnienia o fundamentalnym znaczeniu dla lekarzy praktyków, dotyczące najczęstszych schorzeń, z którymi mają do czynienia w gabinetach lekarskich, oddziałach szpitalnych oraz w salach zabiegowych.

Szczególną uwagę poświęciliśmy problemom związanym z wdrażaniem nowych zaleceń do codziennej praktyki klinicznej w Polsce, a także istniejącym kontrowersjom oraz wynikom najnowszych badań, które ukazały się już po publikacji wytycznych. W trakcie konferencji poruszyliśmy także wiele innych ważnych zagadnień współczesnej kardiologii: od profilaktyki, przez nowoczesne metody diagnostyczne i terapeutyczne, aż po rehabilitację kardiologiczną i opiekę długoterminową.

W Wiosennej Konferencji PTK uczestniczyło liczne grono studentów medycyny z wiodących ośrodków akademickich w Polsce, którzy rywalizowali między sobą podczas dwóch sesji konkursowych o nagrody za najlepszą pracę oryginalną oraz najciekawszy przypadek kliniczny. Cieszy nas obecność tak licznego grona młodych pasjonatów medycyny, którzy już teraz planują związać swoje życie zawodowe z kardiologią.

Wiele wątków poruszanych w czasie Wiosennej Konferencji PTK będzie oczywiście kontynuowanych podczas zbliżającego się XXIX Kongresu PTK, zwłaszcza że odbywa się on zaledwie kilka tygodni po Kongresie ESC, w trakcie którego prezentowane są wyniki przełomowych badań, mających istotny wpływ na rozwój współczesnej kardiologii.

Jak dużym zainteresowaniem cieszy się dziś kardiologia wśród młodych lekarzy?

W ostatnich 5-10 latach obserwowaliśmy spadek zainteresowania absolwentów wydziałów lekarskich specjalizacją z kardiologii. W wielu regionach Polski na kolejnych chętnych czekają nieobsadzone miejsca specjalizacyjne. Przyczyn tego zjawiska jest wiele, a o wyborze specjalizacji decydują często chwilowe mody, związane najczęściej z aspektami ekonomicznymi, zakresem odpowiedzialności czy też spodziewanym nakładem pracy.

Kardiologia to wyjątkowa dziedzina, która pozwala na ratowanie życia pacjentów w stanach nagłych, ale także na jego przedłużanie i poprawę jakości u chorych dzięki optymalnej prewencji, diagnostyce, farmakoterapii i interwencji. Dlatego z satysfakcją obserwuję, że coraz więcej młodych lekarzy dostrzega potrzebę dalszego rozwoju oraz stałej odbudowy kadry medycznej w kardiologii i decyduje się związać swoje życie zawodowe właśnie z tą dziedziną.

Międzynarodowy Kongres PTK to okazja do omówienia najnowszych wytycznych ESC. Czego możemy się spodziewać w tym roku?

Kongres PTK będzie dla większości lekarzy praktyków pierwszą okazją do gruntownego zapoznania się z najnowszymi wytycznymi ESC. W spotkaniu wezmą udział najwybitniejsi polscy eksperci oraz goście zagraniczni, w tym współautorzy i recenzenci wytycznych. Tradycyjnie budzi to duże zainteresowanie ze strony naszego środowiska. Spodziewam się, że i tym razem będzie podobnie.

Tematyka tegorocznych wytycznych ESC obejmuje m.in. postępowanie w chorobach układu krążenia w trakcie ciąży, związki pomiędzy zdrowiem psychicznym a chorobami układu sercowo-naczyniowego czy też postępowanie w dyslipidemiach. Ponadto po raz pierwszy ukazują się wytyczne postępowania w zapaleniach mięśnia sercowego, połączone z aktualizacją wytycznych postępowania w zapaleniach osierdzia.

Szczególne zainteresowanie uczestników kongresu przyciąga publikacji nowych wytycznych dotyczących wad zastawkowych serca. To obszar, który w ostatniej dekadzie rozwija się niezwykle dynamicznie, zwłaszcza dzięki wprowadzeniu i rozwojowi przezcewnikowych technik implantacji oraz naprawy zastawek serca. Techniki te stanowią coraz częściej alternatywę dla tradycyjnych zabiegów kardiochirurgicznych.

Biorąc pod uwagę dostępną ewidencję naukową oraz opinie większości ekspertów, przewiduje się m.in. dalsze obniżenie granicy wieku dla przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej (TAVI) jako alternatywy dla zabiegu chirurgicznej wymiany zastawki aortalnej (AVR) u pacjentów z ciężkim, objawowym jej zwężeniem. Obecnie w Europie granica ta wynosi 75 lat, ale w Stanach Zjednoczonych już od kilku lat jest to 65 lat.

Ponadto możemy spodziewać się rozszerzenia wskazań do leczenia zabiegowego stenozy aortalnej o grupę pacjentów z ciężkim zwężeniem zastawki, u których nie występują jeszcze objawy kliniczne choroby. Jeżeli tak się stanie, to liczba pacjentów kwalifikowanych do zabiegów TAVI znacząco wzrośnie. Może to stanowić duży problem w Polsce, gdzie ze względu na istniejące ograniczenia finansowe wykonuje się znacznie mniej zabiegów TAVI w stosunku do rzeczywistego zapotrzebowania. Pacjenci muszą oczekiwać na taki zabieg w wielomiesięcznych kolejkach, z czym jest związane ryzyko nagłego zgonu, zaostrzenia niewydolności serca wymagającego kolejnych hospitalizacji oraz cierpienie wynikające z utrzymywania się dokuczliwych objawów choroby.

Najważniejszymi elementami kongresu są sesje naukowe i dydaktyczne, jednak coraz częściej dyskutowane są także kwestie systemowe, związane z organizacją opieki kardiologicznej. Czy podczas tegorocznego kongresu przewidziane są debaty poświęcone tym zagadnieniom?

Międzynarodowy Kongres PTK tradycyjnie łączy tematykę kliniczną z zagadnieniami systemowymi dotyczącymi organizacji i finansowania opieki kardiologicznej w Polsce. Wszyscy musimy pamiętać o tym, że pacjenci w naszym kraju nadal najczęściej umierają z powodu chorób układu krążenia, a średnia oczekiwana długość życia Polaków jest o wiele lat krótsza niż w większości krajów Unii Europejskiej i w Stanach Zjednoczonych. Dlatego obowiązkiem PTK i całego środowiska kardiologicznego jest ciągłe zabieganie o poprawę jakości i finansowania ochrony zdrowia w zakresie kardiologii.

W tym roku szczególną uwagę poświęcimy wdrożeniu Krajowej Sieci Kardiologicznej, która ma uprościć i przyspieszyć ścieżkę pacjenta od podejrzenia choroby do rozpoznania i skutecznego leczenia schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Sieć ma też uporządkować i usprawnić współpracę między poszczególnymi jednostkami i poziomami referencyjnymi systemu opieki zdrowotnej, począwszy od lekarza rodzinnego, poprzez ambulatoryjną opiekę specjalistyczną, aż do wysokospecjalistycznego leczenia szpitalnego, w tym w nowo powstających centrach doskonałości. Jak pokazały doświadczenia programu pilotażowego Krajowej Sieci Kardiologicznej, realizowanego w kilku województwach w Polsce w latach 2022-2024, od ustalenia zasad i wdrożenia stosownych przepisów do należytej realizacji programu przez poszczególne jednostki systemu ochrony zdrowia jest jednak długa droga.

Inne ważne zagadnienia systemowe, które zostaną z pewnością poruszone w trakcie sesji i dyskusji kongresowych, to: nielimitowane finansowanie terapii i procedur medycznych o udokumentowanym pozytywnym wpływie na przeżycie pacjentów, koordynowana opieka nad pacjentem z niewydolnością serca, Narodowy Program Leczenia Wstrząsu Kardiogennego. Ponadto omawiane będą: rozwój oddziałów intensywnej terapii kardiologicznej, zapewnienie powszechnej dostępności do kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej, rozwój interwencyjnego leczenia ostrej zatorowości płucnej i wiele innych zagadnień.

Jakie jest główne przesłanie tegorocznego kongresu?

Hasło i motto tegorocznego kongresu: „Twoje serce - Twoje życie. Żyj zdrowo, przestrzegaj zaleceń” mają zwrócić uwagę na to, że większość schorzeń układu krążenia to choroby przewlekłe, a długoterminowy sukces leczenia kardiologicznego to nie tylko efekt pojedynczej interwencji czy krótkotrwałego przyjmowania leków. To wypadkowa ciągłego procesu diagnostyczno-terapeutycznego, obejmującego profilaktykę wtórną, okresowe badania kontrolne, przewlekłą optymalną farmakoterapię, nowoczesne leczenie zabiegowe oraz kompleksową rehabilitację kardiologiczną.

Kluczowe jest przy tym zaangażowanie chorego w dbanie o własne zdrowie, a pełne efekty leczenia osiąga się tam, gdzie pacjenci darzą zaufaniem swój zespół medyczny, zaś informacje na temat swego schorzenia czerpią z wiarygodnych źródeł, propagujących medycynę opartą na faktach. Przestrzeganie zaleceń lekarskich przez pacjentów, utrzymywanie chorego w przewlekłej terapii oraz walka z dezinformacją w medycynie to główne wątki, które będą przewijać się przez wszystkie sesje tegorocznego kongresu.

Zdominują one także z pewnością przekaz merytoryczny centralnych obchodów Światowego Dnia Serca, które odbędą się 28 września na krakowskim Rynku Głównym, z udziałem ekspertów z całej Polski. Wydarzenie to ma na celu promocję zdrowego stylu życia oraz nowoczesnych metod diagnostyki i leczenia chorób układu krążenia wśród naszego społeczeństwa oraz decydentów systemu ochrony zdrowia.

Kongres PTK to także wybory nowego prezesa, a pan jest jednym z kandydatów. Jaką rolę w pana pracy zawodowej odgrywa edukacja i promocja wiedzy medycznej? Misją Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego są: promocja zdrowia, edukacja, wspieranie rozwoju nauki oraz stymulowanie pozytywnych zmian w ochronie zdrowia w zakresie diagnostyki i leczenia chorób układu krążenia. W każdym z tych obszarów działam aktywnie od początku mojej kariery zawodowej, także pełniąc różne funkcje w PTK. Moim nadrzędnym celem jest, aby PTK rozwijało się prężnie i wprowadzało do swojej działalności i do polskiej medycyny innowacje odpowiadające współczesnym wyzwaniom. Powinno się to jednak odbywać na drodze ewolucji, a nie rewolucji, z wykorzystaniem ponad 70-letnich doświadczeń kolejnych pokoleń wybitnych polskich kardiologów.

W swoich działaniach chciałbym wspierać szczególnie młode pokolenie kardiologów, zarówno w edukacji, jak i w prowadzeniu badań naukowych. Dlatego planuję pozyskiwać i przeznaczać więcej środków na finansowanie grantów naukowych i stypendiów wyjazdowych dla młodych naukowców. Mam w tym zakresie niezbędne doświadczenie, zdobyte w trakcie przewodniczenia Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK, a następnie Komisji Nauki i Grantów Zarządu Głównego PTK.

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne powinno współpracować z Ministerstwem Zdrowia, parlamentem, Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz Narodowym Funduszem Zdrowia, a także wspierać merytorycznie działania Krajowej Rady do spraw Kardiologii oraz konsultanta krajowego w dziedzinie kardiologii. Dotyczy to przede wszystkim inicjowania i wdrażania niezbędnych zmian systemowych. Najlepszym przykładem jest tutaj Program koordynowanej opieki nad pacjentem po zawale serca (KOS-zawał), w którego opracowywaniu i wdrażaniu brałem udział, a który - jako owoc merytorycznej współpracy między PTK a administracją państwową - od kilku lat ratuje życie naszym pacjentom.

Jeśli zostanę wybrany na prezesa PTK, to mottem mojej kadencji będzie integracja środowiska kardiologicznego i promowanie współpracy interdyscyplinarnej. Poszczególne podspecjalności kardiologii, reprezentowane w asocjacjach i sekcjach PTK, nadal będą rozwijały się dynamicznie i autonomicznie, ale w sprawach strategicznych dla naszych pacjentów i dla naszego środowiska musimy mówić jednym głosem. Pomoże w tym także większe zaangażowanie oddziałów wojewódzkich PTK we współpracę z Zarządem Głównym PTK, aby już na poziomie regionalnym skutecznie budować świadomość kluczowej roli prewencji, diagnostyki i leczenia chorób układu krążenia dla zdrowia całego naszego społeczeństwa.