Astma

Klasyczny obraz kliniczny, obejmujący duszność i kaszel, to często za mało, by zaplanować skuteczną terapię pacjenta z astmą ciężką. - Możemy o astmie myśleć jak o parasolu, pod którym znajduje się wiele różnych chorób, które mają podobne objawy – mówi dr hab. n. med. Aleksandra Kucharczyk. Wyjaśnia, dlaczego współczesna medycyna odchodzi od jednego uniwersalnego schematu na rzecz terapii spersonalizowanej, dopasowanej do biologicznego profilu pacjenta.

Diagnostyka różnicowa przewlekłego kaszlu to jedno z częstszych wyzwań w praktyce lekarskiej, wymagające czujności wykraczającej poza schematyczne rozpoznania. - Kaszel sam w sobie nie jest chorobą, lecz objawem, który może mieć bardzo wiele przyczyn – podkreśla dr n. med. Joanna Hermanowicz-Salamon. O co zapytać pacjenta, jak nie przeoczyć sygnałów alarmowych i kiedy czysty wynik spirometrii powinien skłonić do dalszej diagnostyki?

W leczeniu astmy często lęk przed właściwą terapią bywa silniejszy niż obawa przed skutkami samej choroby. - Astma, jeżeli jest nierozpoznana albo jest nieleczona, albo źle leczona, prowadzi przede wszystkim do znacznego obniżenia odporności – ostrzega prof. Marcin Moniuszko.

Astma należy do najczęstszych chorób przewlekłych. Na jej przebieg mają wpływ: zanieczyszczenie powietrza, alergeny, infekcje, choroby współistniejące oraz nierówny dostęp do diagnostyki i terapii. Z tych względów staje się ona jednym z istotnych wyzwań cywilizacyjnych współczesnej medycyny. Z okazji Światowego Dnia Astmy zorganizowaliśmy, pod patronatem Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, debatę poświęconą miejscu tej choroby w systemie ochrony zdrowia – od edukacji i profilaktyki po nowoczesne standardy leczenia w programie B.44.

Opieka koordynowana w ścieżce alergologiczno-pulmonologicznej miała poprawić wykrywalność i leczenie pacjentów z astmą oraz przewlekłymi chorobami układu oddechowego. W praktyce program rozwija się jednak znacznie wolniej, niż zakładano. – Tylko jedna trzecia placówek POZ realizuje dziś opiekę koordynowaną w ścieżce alergologiczno-pulmonologicznej – mówi dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki i zaznacza, że nawet połowa pacjentów z astmą wciąż nie ma rozpoznania. Problemem pozostają nie tylko ograniczenia systemowe, ale także brak edukacji personelu oraz zbyt późne kierowanie chorych do specjalistów.

Obniżenie kryterium liczby eozynofili, możliwość prostego switchu terapii biologicznej oraz dopuszczenie leczenia biologicznego u kobiet w ciąży – to najważniejsze zmiany, które są potrzebne w programie lekowym B.44. Jak podkreśla dr hab. Piotr Dąbrowiecki, obecne zapisy utrudniają dostęp do leczenia niektórym pacjentom.

Specjaliści zajmujący się chorymi na astmę w Polsce konfrontują się z różnymi utrudnieniami w swojej praktyce terapeutycznej. Debata pt. „Astma jako wyzwanie cywilizacyjne. Od edukacji i profilaktyki do nowoczesnych standardów leczenia w programie B.44”, zorganizowana z okazji Światowego Dnia Astmy, unaoczniła potrzebę poprawy opieki nad pacjentami. Eksperci wskazali m.in. na pilną aktualizację programu lekowego, poczynając od urealnienia progów kwalifikacyjnych po zniesienie biurokratycznych barier przy zmianie terapii.

Współistnienie astmy i POChP to pułapka diagnostyczna, która może prowadzić do błędów w leczeniu. W przypadającym dziś Światowym Dniu Astmy prof. Maciej Kupczyk wyjaśnia, jak rozpoznać nakładanie się tych dwóch chorób, jaki wpływ na rokowanie pacjenta ma historia palenia tytoniu oraz jakie znaczenie ma eozynofilia w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.

Nawracające „zapalenia oskrzeli”, kolejne antybiotykoterapie, lęk przed steroidem wziewnym oraz pacjent, który odstawia leczenie, gdy tylko mijają kaszel i duszność - to wciąż codzienność w astmie. Prof. Marcin Moniuszko i dr hab. Piotr Dąbrowiecki przed kamerą „Pulsu Medycyny” rozmawiają o tym, dlaczego u części chorych rozpoznanie pojawia się zbyt późno, a leczenie bywa prowadzone od zaostrzenia do zaostrzenia.

Toruń staje się dziś stolicą polskiej alergologii – 22 kwietnia rozpoczyna się tam 18. Konferencja Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. To wydarzenie szczególne, bo polscy specjaliści nie tylko wdrażają światowe standardy, ale realnie je współtworzą, zasiadając w najważniejszych międzynarodowych gremiach. Od ponad czterech dekad PTA łączy dorobek swoich założycieli z dynamiką współczesnej medycyny. „Zarówno w czasie powstawania Towarzystwa, jak i dzisiaj, to pacjent ze swoją chorobą jest podmiotem naszych działań” – podkreśla Anna Ben Drissi, dyrektor zarządzająca Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, wskazując na rozwój programów lekowych i diagnostyki molekularnej jako dowód na progresywność polskiej medycyny.

Światowy Dzień Astmy, obchodzony co roku w pierwszy wtorek maja, ma zwracać uwagę na skalę tej przewlekłej choroby układu oddechowego oraz na potrzebę poprawy diagnostyki, leczenia i edukacji zdrowotnej. To również dobry moment do rozmowy o lepszym wsparciu pacjentów i wyzwaniach związanych z rosnącą częstością zachorowań, zanieczyszczeniem powietrza oraz potrzebami systemu ochrony zdrowia.

Od ponad ćwierć wieku konferencja AAIK pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń naukowych w dziedzinie alergologii, astmy i immunologii klinicznej w Polsce. Zainicjowana przez prof. Marka L. Kowalskiego i rozwijana przez prof. Macieja Chałubińskiego, stała się forum spotkań środowiska naukowego i klinicznego, miejscem wymiany doświadczeń oraz inspiracją do wdrażania nowoczesnych rozwiązań w diagnostyce i terapii chorób alergicznych.

W leczeniu astmy nadal pokutuje mylenie terapii wziewnej z ogólnoustrojową, co może prowadzić do niepotrzebnej ostrożności i opóźniania właściwych decyzji terapeutycznych. Cenę za zwłokę pacjent płaci zaostrzeniami choroby, kolejnym przyjmowaniem doustnych glikokortykosteroidów i gorszą kontrolą astmy. O znaczeniu leczenia przeciwzapalnego, ryzyku związanym z nadużywaniem steroidoterapii systemowej, roli edukacji inhalacyjnej oraz prowadzeniu astmy w ciąży mówi prof. Marcin Moniuszko.


Co trzeci chory na astmę w Polsce (tj. blisko 700 tys. osób) nie kontroluje swojej choroby, nadużywając leków z grupy SABA, a kilkadziesiąt tysięcy nadmiernie stosuje doustne glikokortykosteroidy. Projekt e-Recepta 2.0 Astma, zainicjowany przez Koalicję na rzecz Leczenia Astmy, ma wprowadzić do codziennej praktyki prosty mechanizm ostrzegawczy – „czerwoną flagę”, która pojawi się w dokumentacji pacjenta, zanim dojdzie do ciężkiego zaostrzenia. - To jest model, który może zrewolucjonizować polską medycynę i realnie uratować pacjentów – przekonuje dr hab. Piotr Dąbrowiecki.

Astma ciężka według badań epidemiologicznych dotyka 3,5% do 4% pacjentów. Pomimo stosowania wysokich dawek wziewnych glikokortykosteroidów i innych leków kontrolujących w dalszym ciągu mają oni objawy choroby, częste zaostrzenia, muszą stosować sterydy systemowe w okresie zaostrzeń, mają nieplanowane wizyty lekarskie, wizyty na SOR, hospitalizacje. - Choroba stanowi olbrzymie obciążenie dla pacjentów, dla systemu opieki zdrowotnej i dla ich rodzin - podkreśla prof. Maciej Kupczyk.

Z danych epidemiologicznych wynika, że mniej więcej 9-10 proc. dzieci w wieku szkolnym choruje na astmę. Oznacza to, że w 30-osobowej klasie trójka uczniów może mieć napady astmy. Niestety, pomimo nowych przepisów prawnych, problem astmy i anafilaksji w szkołach wciąż pozostaje nierozwiązany - stwierdza prof. Marek Kulus.

Paradoksalnie pomimo olbrzymiego postępu wiedzy znaczna część pacjentów uznaje, że astmę należy leczyć tylko wtedy, kiedy występują jej nasilone objawy, co jest absolutnie nieuzasadnione - zaznacza prof. Marcin Moniuszko.

W Polsce od 2013 roku mamy dostęp do terapii lekowych astmy ciężkiej. Są to różne leki ukierunkowane na różne mechanizmy zapalenia - na astmę alergiczną, na astmę eozynofilową, a w kwietniu tego roku uzyskaliśmy również dostęp do leczenia astmy bez zapalenia typu 2, co rzeczywiście uznajemy za ogromny postęp. Natomiast leki te dostępne są w ramach programów lekowych, z czym wiążą się niestety liczne problemy, które powodują, że nie do końca możemy leczyć naszych pacjentów zgodnie z obowiązującymi standardami - wskazała dr n. med. Aleksandra Kucharczyk podczas XV Międzynarodowego Kongresu Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

Obecnie jesteśmy w stanie uzyskać głęboką remisję aż u 35-40% chorych na astmę ciężką, którzy jeszcze kilkanaście lat temu byli skazani na nawracające napady duszności i zaostrzenia - podkreśla dr n. med. Rafał Dobek z II Kliniki Chorób Płuc Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.

Jak zmiany środowiskowe wpływają na zachorowania na choroby alergiczne? Na to pytanie od wielu lat starają się odpowiedzieć naukowcy z całego świata. Wiadomo już, że m.in. zanieczyszczenie powietrza może nasilać przebieg, a nawet wywoływać np. astmę czy atopowe zapalenie skóry. A czy istnieją czynniki, które mogą działać protekcyjnie i chronić przed zachorowaniem?

Choroby eozynofilowe obejmują wiele różnych jednostek chorobowych i zaburzeń immunologicznych. Medycyna precyzyjna pozwala coraz lepiej personalizować postępowanie i traktować pacjenta indywidualnie, dostosowując leczenie do jego potrzeb.

Jeszcze do niedawna podstawą terapii pacjentów z astmą ciężką były glikokortykosteroidy, które powodowały liczne powikłania. Dzięki poznaniu mechanizmów choroby możliwy jest dostęp do leczenia spersonalizowanego, opierającego się na biomarkerach.

Steroidy wziewne skutecznie wygaszają stan zapalny w przebiegu astmy, a tym samym zmniejszają podatność na infekcje dróg oddechowych. Niestety, nieuzasadniony lęk przed tymi lekami utrudnia skuteczną walkę z chorobą. Z tego względu należy przypominać, że dawki steroidów wziewnych w terapii astmy są niewielkie i praktycznie nie dają efektów ubocznych. Jest to kluczowa grupa leków w leczeniu tej choroby, której nie można zastąpić innymi preparatami – tłumaczy prof. Marcin Moniuszko.

Tegoroczne obchody Światowego Dnia Astmy (7 maja) odbywają się pod hasłem Asthma education empowers, co organizatorzy polskich obchodów przetłumaczyli jako Edukacja w astmie – niezbędny element leczenia.

W Polsce od 10 lat istnieje program lekowy pozwalający na stosowanie leczenia biologicznego u chorych na ciężką postać astmy oskrzelowej, z której korzysta obecnie tylko 10 proc. pacjentów mających wskazania do leczenia. Jak poprawić tę sytuację, zapytaliśmy prof. Macieja Kupczyka i dr. Piotra Dąbrowieckiego.

Główny Inspektor Farmaceutyczny wycofał z obrotu lek Benodil, stosowany w leczeniu astmy. Powodem jest nieprawidłowe oznakowanie ampułek, w których była zawiesina.

Bisfenol A - zanieczyszczająca środowisko substancja chemiczna obecna w wielu przedmiotach codziennego użytku, np. butelkach plastikowych - zakłóca „trening” układu odpornościowego, co może sprzyjać rozwojowi astmy - informuje pismo „PNAS NEXUS”.

Raport European Respiratory Society (ERS) omawia, jaki wpływ na pogłębianie trudności w oddychaniu mają katastrofy klimatyczne. Pacjenci z astmą i POChP najbardziej odczują niekorzystne skutki zmian klimatu - ostrzegają eksperci.

Joga oraz ćwiczenia oddechowe w połączeniu z treningiem aerobowym mogą poprawić czynność płuc u pacjentów z astmą oskrzelową – sugeruje opublikowana w “Annals of Medicine” metaanaliza 25 badań klinicznych z udziałem łącznie ponad 2 tysięcy pacjentów.

Naukowcy odkryli, że osoby z wyższym poziomem witaminy K, której organizm potrzebuje do prawidłowego krzepnięcia krwi i gojenia się ran, były mniej narażone na astmę i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP).