Alergologia

Wyzwania kliniczne w alergologii często zaczynają się tam, gdzie pacjent – mimo nasilonych objawów uczulenia, np. na sierść zwierzęcia – odmawia rozstania się ze swym pupilem. Prof. Radosław Gawlik, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, podkreśla, że podstawą postępowania nadal pozostaje ograniczanie ekspozycji na alergen, ale równie ważne jest dokładne określenie profilu uczulenia, ponieważ obraz kliniczny nie zawsze wynika wyłącznie z reakcji na Fel d 1.

Zmiany klimatyczne powodują, że w przypadku części roślin sezon pyleń zaczyna się wcześniej i trwa dłużej, co oznacza, że objawy alergii pyłkowej mogą trwać dłużej i mogą być silniejsze, w Polsce pojawiają się też nowe, groźne dla alergików gatunki – mówi w rozmowie z „Pulsem Medycyny” dr hab. n. med. i n. o zdr. Filip Raciborski, adiunkt w Zakładzie Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Toruń staje się dziś stolicą polskiej alergologii – 22 kwietnia rozpoczyna się tam 18. Konferencja Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. To wydarzenie szczególne, bo polscy specjaliści nie tylko wdrażają światowe standardy, ale realnie je współtworzą, zasiadając w najważniejszych międzynarodowych gremiach. Od ponad czterech dekad PTA łączy dorobek swoich założycieli z dynamiką współczesnej medycyny. „Zarówno w czasie powstawania Towarzystwa, jak i dzisiaj, to pacjent ze swoją chorobą jest podmiotem naszych działań” – podkreśla Anna Ben Drissi, dyrektor zarządzająca Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, wskazując na rozwój programów lekowych i diagnostyki molekularnej jako dowód na progresywność polskiej medycyny.

Światowy Dzień Astmy, obchodzony co roku w pierwszy wtorek maja, ma zwracać uwagę na skalę tej przewlekłej choroby układu oddechowego oraz na potrzebę poprawy diagnostyki, leczenia i edukacji zdrowotnej. To również dobry moment do rozmowy o lepszym wsparciu pacjentów i wyzwaniach związanych z rosnącą częstością zachorowań, zanieczyszczeniem powietrza oraz potrzebami systemu ochrony zdrowia.

Od ponad ćwierć wieku konferencja AAIK pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń naukowych w dziedzinie alergologii, astmy i immunologii klinicznej w Polsce. Zainicjowana przez prof. Marka L. Kowalskiego i rozwijana przez prof. Macieja Chałubińskiego, stała się forum spotkań środowiska naukowego i klinicznego, miejscem wymiany doświadczeń oraz inspiracją do wdrażania nowoczesnych rozwiązań w diagnostyce i terapii chorób alergicznych.

Współczesna alergologia kładzie nacisk na wczesne wdrażanie leczenia przyczynowego jako jedynej drogi do modyfikacji naturalnej historii choroby. „Immunoterapia nie jest wyborem opcjonalnym – to fundament, który pozwala realnie zmienić przebieg schorzenia i zapobiec tzw. marszowi alergicznemu” – podkreśla prof. Radosław Gawlik, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

W Polsce ok. 5-6 tys. chorych na astmę ciężką jest leczonych lekami biologicznymi w ramach programu lekowego B.44, tymczasem pacjentów wymagających takiej terapii może być nawet 10-krotnie więcej. Barierą jest m.in. zbyt niska wykrywalność astmy ciężkiej przez lekarzy, ale też niska świadomość pacjentów – wskazuje alergolog dr Iwona Poziomkowska-Gęsicka, prezydent-elekt Polskiego Towarzystwa Alergologicznego oraz kierownik Samodzielnej Pracowni Alergologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie i prodziekan Wydziału Medycyny tej uczelni.

Dodatni test to nie diagnoza alergii – podkreśla prof. Zbigniew Bartuzi, kierownik Kliniki Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych w Szpitalu Uniwersyteckim nr 2 im. dr. J. Biziela w Bydgoszczy. Jak zaznacza, alergia pokarmowa może wystąpić w każdym wieku, a błędy diagnostyczne, w tym stosowanie niezalecanych testów, wciąż pozostają istotnym problemem w praktyce klinicznej.

W leczeniu astmy nadal pokutuje mylenie terapii wziewnej z ogólnoustrojową, co może prowadzić do niepotrzebnej ostrożności i opóźniania właściwych decyzji terapeutycznych. Cenę za zwłokę pacjent płaci zaostrzeniami choroby, kolejnym przyjmowaniem doustnych glikokortykosteroidów i gorszą kontrolą astmy. O znaczeniu leczenia przeciwzapalnego, ryzyku związanym z nadużywaniem steroidoterapii systemowej, roli edukacji inhalacyjnej oraz prowadzeniu astmy w ciąży mówi prof. Marcin Moniuszko.


Opieka koordynowana to rewolucja w podejściu do pacjenta z alergią, astmą i POChP. Dzięki uwzględnieniu wstępnej diagnostyki, takiej jak testy sIgE czy spirometria, na poziomie lekarza rodzinnego, droga do skutecznego leczenia staje się znacznie krótsza. Dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki wyjaśnia, dlaczego współpraca między POZ a specjalistą jest kluczowa i jak holistyczne spojrzenie na chorego pozwala uniknąć błędów terapeutycznych.

Refundacja kolejnej immunoterapii podjęzykowej dla dzieci oraz epinefryny na nagłe reakcje anafilaktyczne, a także problemy z finansowaniem wizyt odczulających się pacjentów w poradniach alergologicznych to kluczowe wydarzenia w 2025 r. w zakresie alergologii – wskazuje prof. Radosław Gawlik, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

Zachęcam do jednoznacznego stwierdzenia, że badanie swoistych IgG w alergii pokarmowej, badanie OBERON, BICOM czy diagnostyka z kropli krwi nie mają sensu. Na pewno spotkacie państwo kolejnych pacjentów, którzy zirytowani pewną inercją systemu wykonają takie badania, ale one powinny znaleźć swoje miejsce w koszu, bo wyprowadzają nas na kompletne manowce diagnostyczne - podkreśla dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki.

Co zrobić, gdy osoba ze zmianami śródmiąższowymi w przebiegu ciężkiego zapalenia płuc z nadwrażliwości na białka z odchodów gołębi mieszka w sąsiedztwie gołębnika? - Niestety, pacjentka musi otrzymywać wysoką dawkę glikokortykosteroidów - stwierdza ekspertka.

Podczas dyskusji panelowej pt. „Polityka lekowa a potrzeby pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i alergiami” specjaliści przedstawiali problemy terapeutyczne z zakresu chorób alergicznych, dermatologicznych i reumatologicznych. Eksperci podkreślali istotną rolę szybkiej diagnostyki oraz wczesnego i skutecznego leczenia, które oznacza lepsze rokowanie dla pacjenta.

Polska nie odstaje od innych krajów europejskich w dostępie do najnowszych terapii biologicznych. Leczenie wymaga od pacjentów regularnych wizyt w ośrodku, ale jest na tyle bezpieczne, że mogłoby być częściowo prowadzone ambulatoryjnie, a nawet w warunkach domowych przez samych chorych pod odpowiednim przeszkoleniu. Dlaczego tak nie jest - mówi przed kamerą „Pulsu Medycyny” prof. Radosław Gawlik.

Astma ciężka według badań epidemiologicznych dotyka 3,5% do 4% pacjentów. Pomimo stosowania wysokich dawek wziewnych glikokortykosteroidów i innych leków kontrolujących w dalszym ciągu mają oni objawy choroby, częste zaostrzenia, muszą stosować sterydy systemowe w okresie zaostrzeń, mają nieplanowane wizyty lekarskie, wizyty na SOR, hospitalizacje. - Choroba stanowi olbrzymie obciążenie dla pacjentów, dla systemu opieki zdrowotnej i dla ich rodzin - podkreśla prof. Maciej Kupczyk.

Od wielu lat w leczeniu chorób alergicznych lekarze mają do dyspozycji odczulanie, czyli immunoterapię alergenową. To jedyna metoda działająca przyczynowo, modyfikująca przebieg choroby, która pozbawia pacjenta jego dotychczasowych dolegliwości w kontakcie z alergenem. Jest ona skuteczna m.in. u pacjentów uczulonych na pyłki roślin, roztocza kurzu domowego czy sierści zwierząt.

Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) opublikowała wytyczne dotyczące wpływu zanieczyszczeń powietrza wewnętrznego na rozwój i przebieg astmy. Obejmują one cztery kluczowe grupy czynników: lotne związki organiczne (VOC), środki czystości, wilgoć i pleśń oraz pestycydy. Choć większość rekomendacji ma charakter warunkowy, ich przekaz jest jednoznaczny: jakość powietrza w naszych domach i miejscach pracy istotnie wpływa na zdrowie układu oddechowego.

W Polsce obserwuje się gwałtowny wzrost zachorowań na choroby alergiczne. Badania wskazują, że ponad połowa populacji może mieć dodatnie testy alergiczne, a więcej niż 12 milionów osób to objawowi alergicy. Wynika to głównie ze zmian środowiskowych. Jak się przed nimi chronić, mówi dr hab. Piotr Dąbrowiecki przed kamerą „Pulsu Medycyny”.

Układ immunologiczny w toku ewolucji rozwijał się, żeby zapobiegać głównie zakażeniom - bakteryjnym, wirusowym czy pasożytniczym. Dzisiaj tych zagrożeń nie ma tak dużo jak przed setkami czy tysiącami lat. Tak więc zabrakło odwiecznych wrogów, a układ immunologiczny nie lubi bezczynności i próbuje wypełnić sobie przestrzeń innymi aktywnościami, co prowadzi do rozwoju lub wzmacniania pewnych procesów chorobowych - mówi prof. Marcin Moniuszko w wideopodcaście „Rozmowy Pulsu Medycyny”.

Diagnostyka chorób alergicznych bazuje na testach skórnych i badaniach swoistych przeciwciał IgE, ale metody te mają swoje ograniczenia. U części pacjentów, np. u osób z problemami skóry ich wykonanie może być niemożliwe. Co wtedy? - Czasami wyniki testów nie są wystarczające i konieczne są próby prowokacji. W takich przypadkach doskonałym narzędziem jest kabina ekspozycji środowiskowej (KEŚ) - wyjaśnia dr n. med. Anna Kosowska, alergolog.

Zalewa nas fala produktów bez laktozy, bez glutenu, a zbyt wielu Polaków po nie sięga. Decyzja o przejściu na dietę eliminacyjną, bez jasnych wskazań, może prowadzić do powikłań. - Ten problem dotyczy szczególnie osób młodych, które często inicjują przejście na wybraną dietę - mówi prof. dr hab. n. med. Marek Kulus.

Polskie Towarzystwo Alergologiczne rozpoczyna nową aktywność edukacyjną dla lekarzy – VODcast „Piątki z alergologią. Ekspert”, którego celem jest pogłębienie wybranych zagadnień z zakresu alergologii. To inicjatywa stworzona z myślą o przedstawicielach środowiska medycznego, którzy chcą być na bieżąco z najnowszymi doniesieniami, trendami terapeutycznymi oraz zmieniającymi się standardami postępowania w chorobach alergicznych.

Eozynofile to komórki układu odpornościowego, których zadaniem jest zwalczanie pasożytów. Ich nadmierna produkcja sprawia jednak, że zaczynają uszkadzać komórki i tkanki własnego organizmu. Sytuacja taka zawsze wymaga dokładnej diagnostyki i włączenia odpowiedniego leczenia. O tym, dlaczego jest to tak istotne, rozmawiamy przed kamerą „Pulsu Medycyny” z prof. Stanisławą Bazan-Sochą.

Nieleczona astma stanowi poważne zagrożenie dla ciężarnej i płodu. Z tego względu odstawienie leków przeciwastmatycznych w ciąży jest ogromnym błędem. Tym bardziej, że żaden z powszechnie stosowanych preparatów wziewnych nie jest przeciwwskazany w ciąży, a korzyści z ich stosowania znacznie przewyższają potencjalne ryzyko - przekonuje prof. Marcin Moniuszko.

Zastosowanie immunoterapii wymaga postawienia prawidłowej diagnozy i systemowego wprowadzenia leczenia, w co musi być zaangażowany cały zespół medyczny: lekarz i pielęgniarka. Największym problemem w zakresie stosowania immunoterapii pozostaje jednak zwiększenie dostępności do tej metody leczenia chorób alergicznych - mówi "Pulsowi Medycyny" prof. Marek Jutel.

Niska skuteczność leczenia chorób układu oddechowego i alergicznych wynika często z braku przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Problem ten dotyczy szczególnie leków wziewnych stosowanych w astmie i przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP). - Badania pokazują, że zaledwie 10 proc. pacjentów z POChP kontynuuje leczenie wziewne po roku od zaostrzenia choroby. W astmie, mimo wysokiej skuteczności leków, chorzy często przerywają terapię po ustąpieniu objawów, co prowadzi do nawrotów choroby - mówi prof. Piotr Kuna, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Lekarze POZ mogą od pewnego czasu kierować pacjentów na testy alergologiczne z krwi, co ułatwia diagnozę. Należy jednak pamiętać, że wyniki testów nie zawsze są jednoznaczne. Dodatni wynik nie zawsze oznacza alergię, a ujemny jej nie wyklucza - zaznacza dr hab. Piotr Dąbrowiecki.

Na rynku jest bardzo dużo różnego rodzaju emolientów do skóry atopowej. W aptekach wygląda to zupełnie jak w sklepie spożywczym, gdzie możemy wybierać spośród wielu opakowań. Należy jednak pamiętać, by dla każdego pacjenta dobrać indywidualną terapię - mówi prof. Roman Nowicki przed kamerą „Pulsu Medycyny”. Tłumaczy przy tym, co leży u podłoża choroby, jak ją rozpoznawać i kiedy konieczne jest leczenie przeciwzapalne.

Każdy chory po przebytym wstrząsie anafilaktycznym powinien być zaopatrzony w adrenalinę, którą będzie umiał sam sobie podać, czyli w automatyczny wstrzykiwacz. Niestety, od 1 stycznia z rynku polskiego zniknęła możliwość nabycia przez pacjentów refundowanej adrenaliny w każdej postaci - alarmuje prof. Radosław Gawlik.