Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym często sięgają po suplementy, licząc na dodatkowe wsparcie w kontroli wartości ciśnienia. Czy takie preparaty mogą mieć znaczenie w praktyce klinicznej i gdzie przebiega granica między uzupełnieniem terapii a jej zastępowaniem? O tym w rozmowie z „Pulsem Medycyny” mówi dr Aleksander Biesiada.
Nowoczesne leki złożone i cyfrowy monitoring dają kardiologom coraz większe możliwości. Dlaczego więc wskaźniki kontroli nadciśnienia tętniczego wciąż pozostawiają tak wiele do życzenia? – Jeżeli nie poświęcimy choremu czasu na wytłumaczenie celu leczenia, po powrocie do domu nie przyjmie leków. Pacjent musi najpierw zrozumieć, że zmaga się z chorobą – zaznacza prof. Miłosz Jaguszewski.
Na podstawie średniej z prawidłowo wykonanych pomiarów możemy ocenić, czy nieleczony pacjent ma nadciśnienie tętnicze, bądź czy dotychczasowa farmakoterapia działa prawidłowo – mówi prof. Grzegorz Bilo z Uniwersytetu Milano-Bicocca. Choć wytyczne ESH wskazują na przewagę kontroli pozagabinetowej, w praktyce klinicznej wyzwaniem pozostaje jakość odczytów oraz nadmierne monitorowanie ciśnienia przez pacjentów.
Choć dopasowanie leczenia u starszego, obciążonego wieloma chorobami pacjenta przynosi ogromne korzyści, wymaga od lekarza niezwykłej precyzji i ostrożności. - Największym wyzwaniem u seniorów nie jest samo wykrycie choroby, lecz wdrożenie terapii, która będzie jednocześnie skuteczna i bezpieczna – wskazuje prof. Piotr Jankowski.
Pacjentów z wyłącznie izolowanym nadciśnieniem tętniczym prawie nie mamy. Zazwyczaj są to osoby z wielochorobowością, u których bardzo często współistnieją zaburzenia lipidowe – podkreśla prof. Maciej Banach. Ekspert wyjaśnia, dlaczego skuteczna prewencja sercowo-naczyniowa wymaga jednoczesnej kontroli ciśnienia, cholesterolu i pozostałych czynników ryzyka.
Dobór leków przy współistniejącym nadciśnieniu i niewydolności serca zależy od frakcji wyrzutowej lewej komory. W przypadku obniżonej frakcji priorytetem jest ochrona serca za pomocą tzw. czterech filarów terapii, natomiast przy zachowanej frakcji nacisk kładzie się na kontrolę ciśnienia - wskazuje prof. Agnieszka Kapłon-Cieślicka, omawiając wytyczne postępowania.
Co powiedzieć pacjentowi, który nie chce już brać leków na nadciśnienie? Przed tym dylematem staje wielu lekarzy, którzy dobrze wiedzą, że nadciśnienie to choroba nieuleczalna, choć można dobrze ją kontrolować. Czy i w jakich sytuacjach możliwe jest odstawienie leków na nadciśnienie tętnicze – w rozmowie z „Pulsem Medycyny” wyjaśnia to prof. Jacek Lewandowski, specjalista chorób wewnętrznych, kardiologii i hipertensjologii z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęstszych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, ale jego leczenie powinno być kompleksowe, nieoparte wyłącznie na tabletkach – podkreśla prof. Robert Gil. Kardiolog analizuje problem inercji terapeutycznej i wskazuje, jak skutecznie radzić sobie z pacjentem z nadciśnieniem prawdziwie opornym.
Panie doktorze, mam niski poziom sodu, czy mogę więcej solić? – takie pytanie słyszą często od pacjentów z nadciśnieniem ich lekarze, którzy dobrze wiedzą, że im większe spożycie soli, tym też większe ryzyko nadciśnienia tętniczego.
Znaczny przerost mięśnia lewej komory, brak jego regresji po skutecznym leczeniu nadciśnienia czy niepokojący wywiad rodzinny powinny skłonić lekarza do poszukiwania innych przyczyn. Jak podkreślają prof. Krzysztof Ozierański i prof. Mateusz Śpiewak, właściwe rozpoznanie ma dziś szczególne znaczenie, ponieważ w chorobach takich jak amyloidoza czy choroba Fabry’ego dostępne jest już skuteczne leczenie celowane.
Choć o nadciśnieniu tętniczym powiedziano już niemal wszystko, lekarze w codziennej praktyce wciąż mierzą się z tymi samymi wyzwaniami. Brak wczesnych symptomów sprawia, że pacjenci albo nie wiedzą o swojej chorobie, albo rezygnują z systematycznego przyjmowania leków. Prof. Andrzej Tykarski wskazuje najważniejsze przyczyny słabej kontroli ciśnienia, a prof. Agnieszka Mastalerz-Migas wyjaśnia, w jaki sposób nowe narzędzia dostępne w POZ mogą poprawić wykrywanie choroby i prowadzenie pacjentów.
Upośledzenie czynności śródbłonka prowadzi do chorób sercowo-naczyniowych i powikłań sercowo-naczyniowych. Potrzebujemy jednak nowych metod, by skutecznie ją oceniać – wskazuje prof. Stefan Chłopicki z Katedry Farmakologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektor JCET (Jagiellonian Centre for Experimental Therapeutics). To nowoczesne centrum badawcze UJ od lat prowadzi interdyscyplinarne badania dotyczące biomedycyny śródbłonka naczyniowego i naczyń krwionośnych.
„Głównym zabójcą kobiet są choroby sercowo-naczyniowe” – podkreśla dr n. med. Anna Szyndler. Ekspertka wyjaśnia, jak ciąża, menopauza, schorzenia współistniejące oraz styl życia modyfikują ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjentek i dlaczego w codziennej praktyce lekarskiej tak ważne jest przełamanie nawyku odkładania przez kobiety własnego zdrowia na dalszy plan.
Choć współczesna kardiologia dysponuje coraz skuteczniejszymi lekami, nadciśnienie oporne oraz inercja terapeutyczna wciąż stanowią poważne wyzwania w gabinecie lekarza praktyka. - Tylko holistyczne podejście daje realną szansę na poprawę rokowania pacjenta, co stanowi nasz nadrzędny cel – podkreśla dr n. med. Stanisław Surma. Analizuje potencjał nowych cząsteczek oraz wyjaśnia, jak Masterplan ESH czy Cardiolipid Plan mogą uprościć codzienną pracę i przywrócić całościowe spojrzenie na pacjenta cierpiącego na wiele chorób jednocześnie.
Skuteczne leczenie choroby otyłościowej może prowadzić nie tylko do utraty masy ciała, ale także do wyraźnego obniżenia ciśnienia tętniczego. - Dlatego pacjenci z nadciśnieniem, zwłaszcza przyjmujący kilka leków hipotensyjnych, powinni regularnie kontrolować jego wartości - mówi prof. Paweł Balsam. Jak zaznacza, w przeciwnym razie może dojść do objawowego niedociśnienia i konieczności zmniejszenia dawek stosowanych leków.
Obecnie Polska przeznacza na profilaktykę trochę ponad 20 euro na obywatela rocznie. To dziesięciokrotnie mniej niż średnia Unii Europejskiej, która wynosi ponad 200 euro. Bez znaczących inwestycji w programy profilaktyczne niemożliwe będzie zapewnienie kompleksowych badań przesiewowych i kontrolnych dla społeczeństwa. Skuteczna prewencja wymaga odpowiedniej organizacji i finansowania – podkreśla prof. Marek Gierlotka, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego zaczyna się od właściwie wykonanego pomiaru ciśnienia. To, czy pacjent zostanie prawidłowo zdiagnozowany i osiągnie cele terapeutyczne, zależy nie tylko od leków, ale także od sposobu wykonywania pomiarów, zarówno w gabinecie, jak i w domu. O najczęstszych błędach i praktycznych zasadach mówi dr hab. Marzena Chrostowska.
Estrogeny przez lata chronią kobiety przed chorobami serca, dlatego zawały u nich zwykle pojawiają się później niż u mężczyzn. Nie oznacza to jednak, że młode kobiety są bezpieczne. – Gdy dochodzi u nich do ostrego zespołu wieńcowego, jego przyczyną często jest samoistne rozwarstwienie tętnicy wieńcowej lub choroba małych naczyń. To wymaga zupełnie innego postępowania, niż w klasycznym zawale miażdżycowym – mówi prof. dr hab. n. med. Agnieszka Olszanecka.
– Choroba sercowo-naczyniowa nie zaczyna się po czterdziestce. Jej korzenie sięgają życia płodowego – mówi prof. Mieczysław Litwin, prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Dlatego, jak podkreśla, historia okołoporodowa pacjenta, zwłaszcza informacje o wcześniactwie i niskiej masie urodzeniowej, powinna być uwzględniana także podczas opieki nad dorosłymi.
Rozpoznanie przewlekłego schorzenia to moment, w którym sama informacja medyczna często nie wystarcza. Lekarz powinien sprawdzić, jak pacjent rozumie swoją sytuację zdrowotną, czego się obawia i na ile jest gotowy współuczestniczyć w terapii - wskazuje ekspertka.
Tomografia komputerowa nie wystarczy do rozpoznania pierwotnego hiperaldosteronizmu – podkreśla prof. Jacek Kądziela. Choć badanie pozwala ocenić budowę nadnerczy, nie wskazuje źródła nadmiernego wydzielania aldosteronu ani nie przesądza o sposobie leczenia. Dlatego diagnostyka powinna rozpoczynać się od badań laboratoryjnych, a ostateczne decyzje należy oprzeć na pobraniu próbek krwi z żył nadnerczowych.
Aż 90 proc. pacjentów z nadciśnieniem tętniczym w Polsce powinno docelowo otrzymywać leczenie złożone. „Często lepszym krokiem jest modyfikacja dawki i wybór silniejszej tabletki dwuskładnikowej” – wskazuje prof. Krzysztof J. Filipiak. Ekspert analizuje wytyczne dotyczące terapii jedno-, dwu- i trójlekowych oraz podpowiada, kiedy warto zmodyfikować dotychczasowe leczenie.
Przewlekły stan zapalny od lat jest wskazywany jako jeden z mechanizmów związanych z rozwojem nadciśnienia tętniczego. Nadal jednak nie wiadomo, czy to właśnie on inicjuje chorobę, czy pojawia się jako konsekwencja wzrostu ciśnienia. - To jeden z obszarów, który może otworzyć drogę do nowych metod leczenia – mówi dr hab. Tymoteusz Żera z Katedry i Zakładu Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Dlaczego mimo coraz skuteczniejszych leków wielu pacjentów nie osiąga celów terapeutycznych? Problem adherencji jest znacznie bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać. Skuteczne leczenie wymaga nie tylko przepisania odpowiedniej terapii, ale także zbudowania motywacji pacjenta, zapewnienia mu wsparcia i regularnych przypomnień o leczeniu. Przeszkodą mogą być również czynniki praktyczne, takie jak koszty terapii, dostępność leków czy trudności w realizacji zaleceń terapeutycznych – mówi prof. Przemysław Kardas.
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego mocno stawiają na kompleksowe podejście do pacjenta z migotaniem przedsionków, pozycjonując kontrolę czynników ryzyka jako fundament terapii. - Migotanie przedsionków jest pewnego rodzaju konsekwencją źle kontrolowanych czynników ryzyka: nadciśnienia tętniczego, otyłości, cukrzycy, niewydolności serca czy obturacyjnego bezdechu sennego – podkreśla prof. Paweł Balsam.
Jedzenie jest przereklamowane – mówi prof. Leszek Czupryniak. Zdaniem diabetologa trudno oczekiwać szybkich efektów profilaktyki w społeczeństwie, które od lat funkcjonuje w kulturze promującej nadmierną konsumpcję. To dlatego większą nadzieję na zahamowanie epidemii otyłości, cukrzycy i nadciśnienia wiąże dziś z rozwojem nowoczesnych terapii niż z edukacją zdrowotną.
Niskie ciśnienie tętnicze u osób zdrowych zazwyczaj nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych. Jak jednak podkreśla prof. Grzegorz Dzida, hipotensja może stanowić istotny problem kliniczny u pacjentów leczonych z powodu nadciśnienia, zwłaszcza osób starszych. W takich przypadkach zwiększa ryzyko zaburzeń perfuzji narządowej, omdleń i urazów, a niekiedy wymaga modyfikacji terapii hipotensyjnej.
Dobrze kontrolowane wartości ciśnienia nie oznaczają konieczności rezygnacji z kawy. Znaczenie mają jednak regularność jej picia, liczba filiżanek, jednoczesne palenie tytoniu, masa ciała, jakość snu, nawodnienie oraz dodatki do napoju. - Kawa nie jest wrogiem chorego z nadciśnieniem tętniczym, ale jej miejsce w diecie trzeba oceniać w kontekście całego profilu klinicznego - podkreśla dr Stanisław Surma.
Nerki, naczynia krwionośne i zaburzenia metaboliczne mogą przez długi czas nie dawać objawów. Dlatego, zdaniem prof. Grzegorza Dzidy, u pacjentów z nadciśnieniem warto regularnie wykonywać badania pozwalające wcześnie wykryć powikłania i lepiej ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe.