Okulistyka

W 2020 r. Europejskie Towarzystwo Jaskrowe opublikowało piąte już, jubileuszowe wydanie wytycznych postępowania w jaskrze, skierowane do okulistów, ale także lekarzy innych specjalności.

Na oddziale okulistyki szpitala im. Jonschera w Łodzi po raz pierwszy wykonano zabieg przeszczepu rogówki. "W dobie pandemii, gdy liczba przeszczepów spadła o 20 proc., taka informacja jest na wagę złota - podkreślił konsultant wojewódzki ds. transplantologii dr hab. Adam Durczyński.

Ponad 70 proc. Polaków deklaruje, że w ramach swojej codziennej pracy korzysta z komputera, a aż 44 proc. poświęca ponad cztery godziny dziennie na korzystanie ze smartfona lub tabletu. „Nie pozostaje to obojętne dla naszego wzroku” – alarmują specjaliści Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Ponad 200 pacjentów przebadali i zdiagnozowali polscy lekarze okuliści, wolontariusze poznańskiej fundacji Redemptoris Missio w trakcie swojego pobytu w Tanzanii. Dzięki zabranemu z kraju sprzętowi, w koniecznych przypadkach wykonali operacje zaćmy.

Oddział Kliniczny Okulistyki z Pododdziałem Okulistyki Dziecięcej Szpitala Klinicznego im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu - jako pierwszy ośrodek w Polsce - uzyskał certyfikację do stosowania terapii genowej woretygen neparwowek firmy Novartis. Terapia może być podawana pacjentom dorosłym oraz dzieciom i młodzieży z utratą wzroku z powodu dziedzicznej dystrofii siatkówki (IRD, ang. inherited retinal dystrophy) spowodowanej przez potwierdzone bialleliczne mutacje genu RPE65 oraz u których zachowała się wystarczająca liczba żywych komórek siatkówki.

Z planowego zabiegu usunięcia zaćma nie należy czekać na poprawę warunków epidemicznych. Zbyt długie zwlekanie sprawia, że zaćma twardnieje, pęcznieje i staje się coraz trudniejsza do usunięcia - ostrzega prof. Marek Rękas. Okres oczekiwania - przynajmniej na razie - jest krótki.

Badania pokazują, że część chorych na jaskrę nie przestrzega zaleceń lekarza. Wynika to m.in. z niewiedzy pacjentów, ponieważ lekarz nie poinformował ich, na czym polega choroba, dlaczego przyjmowanie leków jest tak ważne ani nawet jak je stosować. „Żaden lek nie będzie działać, jeśli nie będzie przyjmowany. Rolą lekarzy jest wyjaśnienie pacjentom, jak istotne znaczenie ma terapia” — zaznaczył prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik.

W doborze optymalnej terapii dla chorego na jaskrę lekarz powinien kierować się przede wszystkim skutecznością terapeutyczną leku, ale uwzględnić także akceptację i gotowość do jego stosowania przez pacjenta. O możliwościach leczenia jaskry i wyzwaniach, które mogą napotkać specjaliści, rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Martą Misiuk-Hojło.

„Osoby z dystrofiami siatkówki wiedzą, iż wszystko, co mają, jest na chwilę, bo wraz z diagnozą dostają informację, że cierpią na nieuleczalną chorobę, więc tak długo, jak to możliwe, trzymają się świata widzących” — mówi Małgorzata Pacholec, prezes stowarzyszenia Retina AMD Polska, z którą rozmawiamy na temat przebiegu i objawów tych schorzeń, a także możliwości diagnostycznych i terapeutycznych.

Gościem kolejnego odcinka programu „Oblicza Medycyny” jest prof. dr hab. n. med. Maciej Krawczyński, kierownik Pracowni Poradnictwa Genetycznego w Chorobach Narządu Wzroku Katedry i Zakładu Genetyki Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, jedyny w Polsce okulista, który jednocześnie ma specjalizację z genetyki klinicznej.

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik jest specjalistą w dziedzinie okulistyki. Kieruje Centrum Mikrochirurgii Oka Laser i Centrum Badań Medycznych BRAND MED.

Ponad 130 przeszczepów rogówki wykonano w 2020 r. - mimo pandemii - w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym im. prof. Kornela Gibińskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. To więcej niż w 2018 i 2019 r. – poinformowała prof. Ewa Mrukwa-Kominek.

Pacjenci z problemami okulistycznymi powinni być pilnie zbadani i leczeni przez okulistę. Zabiegi okulistyczne w czasie pandemii są bezpieczne i nie należy ich odkładać, bo to grozi powikłaniami – zapewnia prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Dr n. med. Adrian Smędowski jest laureatem 2. miejsca w konkursie Złoty Skalpel 2020 r. Został nagrodzony za projekt badawczy, którego celem jest opracowanie nowatorskiej eksperymentalnej terapii genowej w leczeniu jaskry.

Nosząc okulary, jesteśmy lepiej chronieni przed wirusem SARS-CoV-2. Z badań prowadzonych w Chinach w I kwartale 2020 r. z udziałem 276 pacjentów, u których wykryto zakażenie SARS-CoV-2, zaledwie 30, czyli niespełna 11 proc. chorych, nosiło na co dzień okulary. Podczas gdy w całej populacji wskaźnik osób korzystających z okularów korygujących wady wzroku oscyluje na poziomie ok. 50 proc.

Zgodnie z międzynarodowymi i polskimi zaleceniami towarzystw naukowych, badania obrazowe stanowią kluczowy element diagnostyki schorzeń reumatycznych. Na rynku pojawiają się innowacyjne rozwiązania, które nie tylko zwiększają skuteczność obrazowania oraz wydajność rezonansu magnetycznego, ale polepszają również komfort badanych i warunki pracy personelu medycznego.

"Apeluję do pacjentów, by z powodu pandemii nie unikali lekarzy. W przypadku okulistyki możliwości korzystania z teleporady są ograniczone, a zwlekanie z wizytą u okulisty może stanowić poważne zagrożenie dla wzroku" – ostrzegł prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego prof. Jacek P. Szaflik.

Szczyt zachorowań na stożek rogówki przypada na drugą i trzecią dekadę życia. Zaniepokojenie powinna budzić potrzeba częstej zmiany szkieł korekcyjnych u pacjenta, szczególnie młodego. „Schorzenie możemy z powodzeniem leczyć, wykonując zabieg tzw. cross-linking. Efekty są najlepsze, gdy diagnoza zostanie postawiona na wczesnym etapie choroby” – mówi dr n. med. Łukasz Kołodziejski, specjalista okulistyki, chirurg okulistyczny.

Którego pacjenta nie zapomni? Kim zostałby, jeśli nie lekarzem? Dlaczego rutyna może zgubić medyka? — na standardowe pytania z naszego cyklu „Wywiad lekarski” odpowiada prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik.

Poprawa organizacji, lepsza dostępność do nowoczesnych metod diagnostycznych i terapeutycznych w warunkach AOS oraz większe wykorzystanie telemedycyny – oto najpilniejsze potrzeby polskiej okulistyki według ekspertów okulistyki i ochrony zdrowia.

Naukowcy z Wydziału Elektroniki Politechniki Wrocławskiej stworzyli ultrakompaktowy laser, który pomoże dokładnie zobrazować siatkówkę i wcześniej wykrywać choroby oczu. Jest to tzw. laser femtosekundowy, który można stosować w obrazowaniu tkanek biologicznych. Jak podkreślają twórcy rozwiązania, ma ono unikatowe parametry, nieosiągalne przez inne systemy dostępne obecnie na rynku.

Dlaczego cierpiący na jaskrę zazwyczaj długo nie zauważają postępującego upośledzenia wzroku? Prawdopodobnie ich mózgi w jakiś sposób kompensują uszkodzenie nerwu wzrokowego – twierdzą brytyjscy specjaliści. Wyniki badań Uniwersytetu w Bradford skomentował prof. Jerzy Szaflik, autorytet okulistyczny, właściciel Centrum Jaskry w Warszawie.

Nadciśnienie tętnicze (NT) jest jednym z głównych czynników ryzyka poważnych chorób okulistycznych, jak jaskra czy zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. Osoby z NT i miażdżycą mają też większe ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej w obrębie siatkówki. „Tak jak może się to zdarzyć w naczyniach wieńcowych i spowodować zawał, czy w mózgu, doprowadzając do udaru, tak samo zamknięcie naczynia może nastąpić w oku. Jeśli zamknięta zostanie tętnica środkowa siatkówki, pacjent nagle przestaje widzieć i wymaga natychmiastowego leczenia, ale pomimo to rokowanie jest niepewne” — mówi prof. dr hab. n med. Jacek Szaflik.

Lekarze obecnie zbyt rzadko kierują pacjentów z nadciśnienie tętniczym na konsultację okulistyczną. Pamiętajmy, że siatkówka to jedyne miejsce w organizmie człowieka, gdzie możemy nieinwazyjnie i relatywnie prostym przyrządem, jakim jest oftalmoskop, zobaczyć, ocenić in vivo, stan drobnych naczyń tętniczych - podkreśla prof. dr hab. n. med. Andrzej Januszewicz, kierownik Kliniki Nadciśnienia Tętniczego w Narodowym Instytucie Kardiologii w Warszawie, konsultant krajowy w zakresie hipertensjologii, sekretarz European Society of Hypertension (ESH).

Szacuje się, że w Polsce z soczewek kontaktowych korzysta 5,5 proc. populacji powyżej 15. roku życia, a więc około 1,8 mln osób. Czy „kontakty” można bezpiecznie nosić w czasie pandemii koronawirusa? Głos w tej sprawie zabrali eksperci.

Z powodu epidemii SARS-CoV-2 wiele osób pracuje zdalnie i spędza przed ekranem komputera wiele godzin każdego dnia. Z kolei konieczność ograniczenia aktywności na świeżym powietrzu sprawia, że popołudniami relaksujemy się przed telewizorami lub czytając książki. Jak w takiej sytuacji należy dbać o wzrok? Co zrobić, by przynieść ulgę przemęczonym oczom? – na te i inne pytania w ramach „dyżuru eksperta” odpowiada dr n. med. Urszula Stachowska, specjalista okulistyki z Warszawskiego Centrum Okulistycznego Libermedic.

Jak dbać o wzrok, gdy codziennie pracujemy – i coraz częściej również relaksujemy się – przed ekranem monitora? Na to i inne pytania czytelników „Pulsu Medycyny” w kolejnym odcinku „Dyżuru eksperta” odpowie dr n. med. Urszula Stachowska, specjalistka z zakresu okulistyki z Warszawskiego Centrum Okulistycznego Libermedic.

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik ostrzega, że koronawirus może wniknąć do organizmu przez oczy. W związku z tym apeluje do personelu medycznego, aby nosił okulary ochronne.

Z okazji Światowego Tygodnia Jaskry, który w 2020 roku obchodzony jest 8-14 marca, już po raz czwarty odbędzie się ogólnopolska akcja bezpłatnych badań przesiewowych w kierunku jaskry. Akcja realizowana jest przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne (PTO), Sekcję Jaskry PTO i Polski Związek Niewidomych. Udział w projekcie jest bezpłatny.