Spożycie soli a ryzyko zdarzenia sercowo-naczyniowego

dr hab. n. med. Agnieszka Olszanecka, I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie
opublikowano: 18-11-2021, 08:06

Związek spożycia sodu i potasu z patogenezą nadciśnienia tętniczego jest przedmiotem badań już od wielu lat. Nadmierne spożycie sodu stanowi ważne ogniwo w patogenezie nadciśnienia tętniczego oraz powikłań sercowo-naczyniowo-nerkowych.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Zgodnie z wytycznymi towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, dieta chorych na nadciśnienie tętnicze nie powinna zawierać więcej niż 5 g soli kuchennej/dobę (co odpowiada 3,5 g sodu).
AdobeStock

Wykazano, że ograniczenie spożycia sodu w diecie skutkuje redukcją wartości ciśnienia tętniczego krwi. Spadek ciśnienia tętniczego pod wpływem diety niskosodowej jest wyraźniej zaznaczony u osób z nadciśnieniem tętniczym oraz u starszych niż u osób normotensyjnych i młodszych. Podobnie obniżenie ciśnienia tętniczego krwi obserwuje się przy zwiększeniu spożycia potasu w diecie. Efekt ten jest widoczny zarówno u osób z prawidłowym ciśnieniem tętniczym, jak i u chorych na nadciśnienie tętnicze.

Chińczycy testują zamienniki soli

Ograniczenie spożycia sodu jest podstawą niefarmakologicznego leczenia nadciśnienia tętniczego. Wykazano, że zamienniki soli kuchennej, w których chlorek sodu jest częściowo zastępowany chlorkiem potasu, może obniżać ciśnienie tętnicze krwi. Dotychczas brakowało jednak badań o dużej mocy statystycznej na temat wpływu zamienników soli kuchennej na takie twarde punkty końcowe, jak śmiertelność z powodów sercowo-naczyniowych, udar mózgu czy zawał serca. Istniały także obawy o niepożądane działania zamienników soli kuchennej, zawierających sole potasu, zwłaszcza w odniesieniu do ryzyka hiperkaliemii.

Na łamach „New England Journal of Medicine” opublikowano wyniki badania nad skutecznością stosowania zamienników soli kuchennej w prewencji udaru mózgu (ang. Salt Substitute and Stroke Study, SSaSS). Było to otwarte, randomizowane badanie, do którego włączono 600 miejscowości z wiejskich obszarów w Chinach. Łącznie w analizie uczestniczyło 20 955 osób. Miejscowości (i ich mieszkańców) losowo przyporządkowano do interwencji polegającej na stosowaniu zamienników soli kuchennej (75 proc. chlorku sodu i 25 proc. chlorku potasu) oraz soli kuchennej (100 proc. chlorku sodu), w stosunku 1:1. Okres obserwacji wynosił średnio 4,74 lata.

Kryteria włączenia do badania obejmowały wiek >60. r.ż. lub przebyty udar mózgu. Pierwszorzędowym punktem końcowym, ocenianym w badaniu, było wystąpienie udaru mózgu, a drugorzędowymi: incydent sercowo-naczyniowy i zgon z dowolnej przyczyny. Kryterium oceny bezpieczeństwa była częstość występowania hiperkaliemii.

Średni wiek uczestników wynosił 65,4 roku. W badanej grupie było 49,5 proc. kobiet, nadciśnienie tętnicze występowało u 88,4 proc., a 72,6 proc. uczestników miało przebyty udar mózgu.

Wyniki po przeszło 4 latach obserwacji

Pierwszorzędowy punkt końcowy (udar mózgu) w okresie obserwacji wystąpił istotnie rzadziej w grupie osób stosujących zamienniki soli kuchennej niż w grupie używającej zwykłej soli kuchennej (29,14 zdarzeń vs 33,65 zdarzeń/1000 osobolat, RR 0,86, 95 proc. przedział ufności 0,77-0,96; p<0,006). Podobnie ryzyko wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego było o 13 proc. niższe w grupie stosującej zamiennik soli kuchennej (49,09 vs 56,29 zdarzeń/1000 osobolat, RR 0,87; 95 proc. przedział ufności 0,80-0,94, p<0,001). Spójnie z powyższymi obserwacjami, ryzyko zgonu było także istotnie (o 12 proc.) niższe w grupie stosującej zamienniki soli niż sól kuchenną (39,29 vs 44,6 zgonów/1000 osobolat, RR 0,88; 95 proc. przedział ufności 0,82-0,95, p<0,001). Grupy nie różniły się natomiast pod względem ryzyka hiperkaliemii.

Kardiologia
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
×
Kardiologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Autorzy konkludują, że w grupie pacjentów z wywiadem przebytego udaru lub w wieku powyżej 60 lat stosowanie zamienników soli kuchennej (zawierających w jednej czwartej masy chlorek potasu zamiast chlorku sodu) wiąże się z niższym ryzykiem zgonu, incydentu sercowo-naczyniowego oraz udaru.

Spożycie soli a ryzyko zdarzenia sercowo-naczyniowego: komentarz

Związek spożycia sodu z rokowaniem jest przedmiotem żywej dyskusji. Ograniczenie spożycia sodu zwiększa aktywność układu renina-angiotensyna-aldosteron oraz układu współczulnego, co może nie tylko niwelować korzyści związane ze zmniejszeniem ciśnienia tętniczego, ale nawet prowadzić do zwiększenia ryzyka sercowo-naczyniowego.

Hipoteza o zwiększonym ryzyku przy bardzo małym spożyciu sodu znajduje poparcie w istotnej roli fizjologicznej sodu. Sód jest najważniejszym kationem płynu pozakomórkowego, ma podstawowe znaczenie w utrzymaniu odpowiedniego ciśnienia osmotycznego i równowagi kwasowo-zasadowej. Ponadto odgrywa rolę w zachowaniu prawidłowej pobudliwości mięśni i przepuszczalności błon komórkowych, jest również aktywatorem wielu enzymów.

W kontekście powyższych rozważań największe uznanie zyskała hipoteza, że krzywa związku między spożyciem sodu a ryzykiem sercowo-naczyniowym ma kształt litery „J” (a być może litery „U”). Ryzyko sercowo-naczyniowe wzrasta zarówno przy wysokim, jak i znacznie zmniejszonym spożyciu sodu. Nie ulega jednak kwestii, że współczesne społeczeństwa, w związku z wysokim spożyciem żywności przetworzonej, mają znacznie większą podaż sodu niż dobowe zapotrzebowanie. Zgodnie z wytycznymi towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, dieta chorych na nadciśnienie tętnicze nie powinna zawierać więcej niż 5 g soli kuchennej/dobę (co odpowiada 3,5 g sodu).

W Polsce średnie spożycie soli kuchennej, kalkulowane na podstawie wydalania sodu w dobowej zbiórce moczu, wynosi ok 15 g/dobę, a więc trzykrotnie przekracza zalecenia. Istnieją duże geograficzne różnice w spożyciu sodu. Badani mieszkańcy wiejskich obszarów Chin należą do populacji o wysokim spożyciu sodu. Stąd mimo spektakularnych wyników badania, trudno je uogólniać. Wszakże zastosowanie zamienników soli kuchennej może być prostą i tanią metodą, której wdrożenie mogłoby przynieść bardzo wymierne korzyści w postaci istotnej redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego w skali kilku lat. Nadal jest to cel trudny do uzyskania. Dlatego badanie SSASS wzbudziło duże nadzieje i było szeroko komentowane podczas prezentacji na zjeździe Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Piśmiennictwo:

  1. Alderman M.H., Cohen H.W.: Dietary sodium intake and cardiovascular mortality: controversy resolved? Am. J. Hypertens. 2012; 25: 727-734.
  2. Tykarski A., Filipiak K., Januszewicz A. i wsp.: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2019 r. Nadcisn. Tętn. Prakt. 2019; 5, 1-86.
  3. Stolarz K., Staessen J.A., Kawecka-Jaszcz K., et al.: European Project On Genes in Hypertension (EPOGH) Investigators. Genetic variation in CYP11B2 and AT1R influences heart rate variability conditional on sodium excretion. Hypertension 2004; 44(2): 156-162, doi: 10.1161/01.HYP.0000135846.91124.a5, indexed in Pubmed: 15238568

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.