Kolejna interpelacja ws. AdA 2.0. „Przywrócenie zgodności Prawa farmaceutycznego z Konstytucją to obowiązek władz publicznych”

Czarnek w interpelacji do ministra zdrowia przypomina, że 18 września 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisów tzw. ustawy „Apteka dla Aptekarza 2.0” z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Przedstawiciel prezydenta RP, występując przed Trybunałem, wskazał, że ustawa została przyjęta z naruszeniem trybu wymaganego przez art. 119 Konstytucji RP, a także w sposób sprzeczny z zasadami wynikającymi z art. 22 Konstytucji RP – gwarantującego wolność działalności gospodarczej, oraz art. 64 Konstytucji RP – chroniącego prawo własności i dziedziczenia. Podkreślono również, że zakwestionowane przepisy faktycznie uprzywilejowują jeden podmiot działający na rynku hurtowym, jednocześnie pogarszając sytuację pacjentów poprzez ograniczenie dostępności leków i wzrost ich cen, szczególnie poza największymi miastami.

„Trybunał potwierdził tym samym utrwaloną linię orzeczniczą zapoczątkowaną już w wyroku z dnia 10 grudnia 1992 r. (sygn. K 4/92), w którym jednoznacznie stwierdzono, że dla ochrony zdrowia publicznego nie jest konieczne, aby właścicielem apteki był farmaceuta” – pisze poseł.

Jak zauważa, mimo to wciąż obowiązujące przepisy wprowadzają m.in.:

• wymóg, by właścicielem apteki był wyłącznie farmaceuta lub spółka farmaceutów,

• limit maksymalnie czterech aptek na jednego właściciela,

• kryteria demograficzno-odległościowe (1000 m w linii prostej od innej apteki i 3000 mieszkańców).

Ryzyko roszczeń odszkodowawczych za utrzymywanie przepisów niezgodnych z konstytucją

„Regulacje te doprowadziły do drastycznego spadku liczby aptek w Polsce – o ponad 2200 w latach 2017–2025, w tym do całkowitego braku aptek w ponad 500 gminach. Szacuje się, że około 3 mln obywateli pozbawionych jest dostępu do apteki w miejscu zamieszkania. Co więcej, utrzymywanie w mocy niekonstytucyjnych przepisów generuje poważne ryzyko roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa, których skala – według dostępnych analiz – może sięgać od 11 do 15 miliardów złotych” – szacuje Czarnek.

W związku z tym poprosił ministra zdrowia o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie działania podjął lub planuje podjąć minister zdrowia w celu pełnego wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2024 r. oraz zapewnienia zgodności z wcześniejszym orzeczeniem TK z 1992 r. (sygn. K 4/92)?

2. Czy w Ministerstwie Zdrowia trwają prace nad nowelizacją ustawy Prawo farmaceutyczne zmierzającą do uchylenia przepisów uznanych za niekonstytucyjne oraz przywrócenia zgodności z zasadą wolności działalności gospodarczej wynikającą z art. 22 Konstytucji RP?

3. Czy Ministerstwo dokonało analizy skutków gospodarczych i społecznych obowiązywania regulacji „Apteka dla Aptekarza 2.0”, w tym wpływu na dostępność aptek, ceny leków oraz konkurencję na rynku farmaceutycznym?

4. Czy resort zdrowia planuje przywrócenie neutralnych własnościowo zasad prowadzenia aptek, które dopuszczą wszystkie formy działalności przewidziane w Kodeksie spółek handlowych, przy jednoczesnym zachowaniu niezależności kierownika apteki – zgodnie z orzecznictwem TK i prawem Unii Europejskiej?

5. W jaki sposób Ministerstwo zamierza ograniczyć ryzyko roszczeń odszkodowawczych wynikających z utrzymywania w obrocie niekonstytucyjnych regulacji?

Eksperci ostrzegają przed skutkami AdA

W ostatnich dniach ukazał się felieton dwóch naukowców z Instytutu Finansów Publicznych, dr. Sławomira Dudka i dr. Konrada Walczyka, zatytułowany „Apteki kontra logika — jest źle, ale za to tak, jak w innych krajach”. Autorzy wskazują w nim, że poszkodowani przez złe regulacje są nie tylko przedsiębiorcy, lecz głównie pacjenci. W ocenie dr. Dudka, nowego przewodniczącego Rady Fiskalnej, „niszczenie rynku uruchomiło bowiem fundamentalną zasadę — brak konkurencji winduje ceny.”

Zespół z SGH podpiera się wynikami badań Fundacji Forum Konsumentów, które pokazało, że koszyk pięciu popularnych leków był w miejscowościach dotkniętych przepisami AdA średnio o 31 proc. droższy niż w Warszawie, zaś w skrajnych przypadkach różnice sięgały nawet 120 proc. Autorzy ostrzegają, że „tam, gdzie jest konkurencja — ceny spadają; tam, gdzie jest monopol — rosną”.

Krytyka raportu AOTMiT

Zespół Instytutu Finansów Publicznych skrytykował raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji dotyczący regulacji prawa aptecznego w różnych państwach Europy. Na portalu IFP zespół dr. Dudka podniósł, że raport zamówiony dwa lata temu przez Ministerstwo Zdrowia jest „pełen błędów i nieścisłości”. Eksperci wskazują, że dokument nie tylko pomija istotne dane ekonomiczne, ale także w sposób wybiórczy prezentuje przykłady krajów, które wprowadziły ograniczenia własnościowe w sektorze aptecznym. Według autorów analizy IFP, raport AOTMiT nie uwzględnia skutków społecznych i gospodarczych takich regulacji, w tym spadku dostępności leków na terenach wiejskich, wzrostu cen produktów farmaceutycznych oraz zmniejszenia liczby podmiotów zdolnych do prowadzenia działalności aptecznej.

Zdaniem ekonomistów, tak przygotowane opracowanie może wprowadzać decydentów w błąd i utrwalać fałszywe przekonanie, że restrykcyjne przepisy są normą w Unii Europejskiej. Tymczasem – jak zauważa Instytut – większość państw członkowskich liberalizuje dostęp do rynku farmaceutycznego, uznając, że większa konkurencja sprzyja zarówno pacjentom, jak i stabilności systemu ochrony zdrowia. IFP apeluje o rzetelną, opartą na danych analizę skutków regulacji AdA oraz o rewizję polityki państwa wobec sektora aptecznego w oparciu o obiektywne kryteria ekonomiczne i społeczne.

Eksperci podkreślają, że przyszła polityka wobec rynku aptecznego powinna opierać się na wiarygodnych danych, analizie trendów europejskich i konsultacjach z przedstawicielami środowiska. Tylko podejście oparte na dowodach i dialogu między resortem zdrowia, ekonomistami i praktykami farmacji pozwoli wypracować rozwiązania, które realnie poprawią dostępność leków i zapewnią równowagę między interesem pacjenta a stabilnością rynku.