Monika Majewska

Rok 2025 przyniósł istotne postępy w poprawie opieki nad pacjentem z rakiem płuca, ale też uwidocznił skalę wyzwań, które wciąż stoją przed nami. Do najważniejszych należą: potrzeba zwiększenia odsetka wczesnych rozpoznań m.in. poprzez wdrożenie programu badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) do koszyka świadczeń gwarantowanych, usprawnienie procesu i finansowania kompleksowej diagnostyki predykcyjnej oraz wdrożenie w Polsce Lung Cancer Units - wymienił prof. Rodryg Ramlau, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca podczas konferencji zorganizowanej przez stowarzyszenie.

Minimalny poziom wyszczepialności przeciw odrze, wynoszący 95 proc., osiąga zaledwie kilka krajów OECD, takich jak Węgry, Islandia czy Korea. Na drugim biegunie znajduje się m.in. Polska, gdzie obserwuje się znaczący spadek wyszczepialności - ostrzegają autorzy najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

18 listopada odbyło się posiedzenie plenarne Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia, podczas którego Ministerstwo Zdrowia spotkało się ze związkami i pracodawcami, by dyskutować o wynagrodzeniach medyków. Jednak podczas spotkania zabrakło przedstawiciela Ministerstwa Finansów, przez co strona związkowa opuściła obrady. Dalsze rozmowy były kontynuowane między MZ a stroną pracodawców.

Zakończyło się jesienne postępowanie kwalifikacyjne na szkolenia specjalizacyjne w 2025 r. Po dwóch etapach rekrutacji 5483 lekarzy potwierdziło przyjęcie miejsca specjalizacyjnego: w tym 4096 – w ramach rezydentury i 1387 – w trybie pozarezydenckim - poinformowało Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. W których dziedzinach najwięcej lekarzy otrzymało miejsce na rezydenturze?

Zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), poziom wyszczepialności przeciw grypie w grupach ryzyka, a więc m.in. u osób starszych, powinien wynosić co najmniej 75 proc. Tymczasem Polska osiąga wynik... 10 proc., co plasuje nasz kraj na ostatniej pozycji rankingu. Takie są dane z najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

Zaledwie 11 proc. Polek zgłasza się na badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy, podczas gdy w sąsiednich krajach odsetek ten wynosi nawet 75 proc. Trochę lepiej wypadamy w zakresie zgłaszalności na badania przesiewowe w kierunku raka piersi. Z mammografii korzysta 37 proc. uprawnionych kobiet, jednak w dalszym ciągu ten wynik plasuje nas na szarym końcu rankingu - wynika z najnowszego raportu "Health at a Glance 2025".

Mówi się, że POZ jest sercem systemu opieki zdrowotnej. W ostatnim czasie to serce bije coraz słabiej, a to z powodu zespołu wypalenia zawodowego lekarzy rodzinnych, którego skala jest coraz większa i które dotyka coraz młodszych medyków. Niestety, w kwestii wsparcia zdrowia psychicznego państwo zawodzi tak samo lekarzy, jak i pacjentów.

W większości krajów OECD wskaźniki umieralności z powodu zawału serca spadły. Niechlubnym wyjątkiem jest m.in. Polska, gdzie odnotowano wzrost o ponad 30 proc., co jest częściowo związane z rosnącą liczbą przypadków otyłości i cukrzycy w naszym kraju - wynika z najnowszego raportu "Health at a Glance".

Zgon stwierdza lekarz POZ udzielający świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, u którego osoba, której zgon ma być stwierdzony, złożyła deklarację wyboru - przewiduje projekt nowelizacji ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw. "Jest to rozwiązanie, które spowoduje, że lekarz w godzinach swojej pracy, kosztem rezygnacji z udzielania świadczeń innym pacjentom, będzie musiał jechać nawet kilkanaście kilometrów, żeby stwierdzić zgon" - alarmuje Naczelna Rada Lekarska w uwagach do projektu.

Biurokracja, "zaświadczeniologia", konieczność określania poziomu refundacji leków, łatania braków kadrowych i stwierdzania zgonów - młodzi lekarze rodzinni zmagają się na co dzień z wyzwaniami, które utrudniają ich pracę i wpływają na jakość opieki nad pacjentem. - Po pandemii COVID-19 zjawisko wypalenia zawodowego nasiliło się – mówi "Pulsowi Medycyny" lek. Łukasz Reczek, prezes Grupy Młodych Lekarzy Rodzinnych KLRwP.

Oddziały wojewódzkie NFZ mają już za sobą płatności za nadwykonania nielimitowane w programach lekowych i chemioterapii za II kwartał br., natomiast III kwartał podlega w tej chwili rozliczeniu i przesunięciu środków z niewykonań na nadwykonania – powiedział wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski. Odnosząc się do informacji o odsyłaniu przez szpitale chorych na nowotwory, zapewnił, że 91 proc. pacjentów z kartą DiLO ma ustalony plan leczenia onkologicznego.

Rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec przedstawił sejmowej Komisji Zdrowia sprawozdanie dotyczące przestrzegania praw pacjenta w 2024 r. Czego dotyczyły postępowania? Między innymi trudności w rejestracji i kontakcie z placówką POZ czy pobierania 20 proc. "kieszonkowego" dzieci na oddziale psychiatrycznym na tzw. cel grupowy. Przeprowadzono również liczne postępowania w sprawie tzw. receptomatów.

Obecnie w resorcie nie są prowadzone prace nad refundacją testów wielogenowych w raku piersi – powiedział Tomasz Kuleta, naczelnik Wydziału Świadczeń Gwarantowanych Departamentu Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia. Jako argument podał m.in. „podzielone opinie” konsultantów krajowych w tej sprawie. Zaproponował także rozwiązanie problemu, tak aby omawiane testy mogły się znaleźć się w koszyku świadczeń gwarantowanych.

Wdrożenie terapii radioligandowej w polskim systemie ochrony zdrowia wymaga współpracy wielodyscyplinarnej oraz kompleksowych wytycznych dotyczących kwalifikacji chorych, prowadzenia leczenia, monitorowania efektów czy zapewnienia odpowiedniej organizacji i kadry – mówi prof. Marek Dedecjus, który jest pierwszym autorem rekomendacji dotyczących stosowania terapii radioligandowych w nowotworach, w tym w raku gruczołu krokowego.

Mimo postępów w leczeniu chorych na raka gruczołu krokowego, nadal istnieje duże zapotrzebowanie na terapie celowane o nowym mechanizmie działania, które poprawiłyby rokowanie i jakość życia pacjentów. Ogromne korzyści może przynieść zastosowanie terapii radioligandowej, ale nie jest ona jeszcze dostępna dla polskich pacjentów.

Testy wielogenowe u pacjentek z wczesnym, hormonozależnym, HER2-ujemnym rakiem piersi pozwalają ocenić ryzyko nawrotu i określić, które chore uzyskają korzyści z chemioterapii, umożliwiając tym samym bezpieczną rezygnację z tego leczenia u części pacjentek. Stosowanie testów wielogenowych jest uwzględnione w międzynarodowych wytycznych - podkreśla prof. Renata Duchnowska.

Największe opóźnienia w diagnostyce nowotworów u mężczyzn dotyczą raka gruczołu krokowego i raka płuca, mimo że narzędzia pozwalające na ich rozpoznanie, także te nowoczesne, są łatwo dostępne. Kuleje cała logistyka związana z diagnostyką i bez wsparcia decydentów nie uda się rozwiązać tego problemu – to jeden z wątków debaty „Pulsu Medycyny” poświęconej tym dwóm najczęściej występującym nowotworom u mężczyzn.

U istotnego odsetka pacjentek z wczesnym rakiem piersi stosowana jest po operacji chemioterapia jako tzw. leczenie uzupełniające w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu nowotworu. Jednak tylko ograniczona liczba pacjentek odnosi korzyści z takiego postępowania. Obecnie są już dostępne narzędzia diagnostyczne pozwalające wytypować chore, u których zastosowanie chemioterapii jest zasadne – to jeden z wątków debaty „Pulsu Medycyny” zorganizowanej z okazji Miesiąca Świadomości Raka Piersi.

Zniesienie obowiązku integracji SOLO, doprecyzowanie definicji koordynatora opieki onkologicznej, wprowadzenie przepisów umożliwiających wdrożenie i stosowanie karty DILO w postaci elektronicznej – to tylko niektóre zmiany w przekazanej właśnie do konsultacji nowelizacja ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej.

Terapie przeciwnowotworowe mogą prowadzić do toksyczności sercowo-naczyniowej. Obecnie najlepiej poznane są powikłania kardiologiczne indukowane antracyklinami, ale dostępne są nowsze leki, które również mogą prowadzić do kardiotoksyczności. Do przewidywania toksyczności sercowo-naczyniowej tych leków można wykorzystać modele in vitro i in vivo.

Nie będzie osobnego Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej, z racji tego, że mamy już Krajowy Rejestr Nowotworów, który obejmuje i dzieci, i dorosłych - poinformowała Dominika Janiszewska-Kajka, zastępca dyrektora w Departamencie Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia.

Planujemy publikację rozporządzenia ze wskaźnikami jakości w opiece onkologicznej jeszcze w tym roku, z tym że dokument będzie zawierał tylko wskaźniki nieswoiste - poinformowała Agnieszka Molenda-Wiśniewska, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa wiąże się z gorszym rokowaniem u pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową i pozostaje jedną z głównych bezpośrednich przyczyn zgonów w tej grupie chorych. Jak postępować, gdy pojawi się u nich ŻChZZ i jak powinna wyglądać profilaktyka przeciwzakrzepowa u pacjentów onkologicznych?

Badanie kompleksowego profilowania genomowego metodą NGS ma znaleźć się w koszyku świadczeń gwarantowanych. Szansę na nowoczesną, zaawansowaną diagnostykę molekularną otrzymają pacjenci z trzema nowotworami.

U osób, które pomyślnie zakończyły leczenie chłoniaka, istnieje zwiększone ryzyko zgonu z powodu zdarzeń sercowo-naczyniowych. Dlatego ocena ryzyka toksyczności sercowo-naczyniowej powinna być przeprowadzana przed rozpoczęciem terapii, a także w trakcie jej trwania. Zaleca się przy tym korzystać z odpowiednich narzędzi stratyfikacji ryzyka, takich jak HFA-ICOS risk assessment tool – mówi prof. Raul Cordoba Mascuñano.

U pacjentów onkologicznych mogą rozwinąć się wszelkiego rodzaju zaburzenia rytmu serca, które mogą być wynikiem wzajemnego oddziaływania na siebie trzech czynników: cech pacjenta, terapii onkologicznej i samej choroby nowotworowej - mówi prof. Dimitrios Farmakis.

Od października br. dostępna będzie nowa opcja terapeutyczna przeznaczona dla pacjentek z platynoopornym rakiem jajnika. Pacjentki, które odnoszą korzyści z tego leczenia, to chore z wysokim poziomem ekspresji receptora FRα. Potrzebny jest więc teraz dostęp do badania, które pozwoli wyodrębnić tę grupę pacjentek - mówi prof. Andrzej Marszałek.

W ostatnich latach w onkologii nastąpił ogromy postęp w rozwoju nowoczesnych terapii. Obecnie mamy dostęp m.in. do terapii celowanych czy immunoterapii. Ale czy nowe zawsze oznacza bezpieczniejsze, szczególnie dla układu sercowo-naczyniowego?

Testy wielogenowe, umożliwiając bezpieczne odstąpienie od chemioterapii tam, gdzie nie przyniosłaby ona korzyści, zwiększają szanse pacjentek z rakiem piersi na szybszy powrót do codziennej aktywności, w tym zawodowej - mówi dr Katarzyna Pogoda, wskazując, że testy te przynoszą korzyści nie tylko dla lekarza i pacjentki, lecz także dla całego systemu ochrony zdrowia.

Szacuje się, że każdego roku na świecie ponad 370 tys. tzw. cancer survivors umiera z powodu powikłań sercowo-naczyniowych terapii przeciwnowotworowej. Dlatego multidyscyplinarny zespół ekspertów powinien koncentrować się na zdrowiu układu s-n pacjentów onkologicznych przez cały proces leczenia – przed, w trakcie, a także po zakończeniu terapii – wyjaśnia prof. Susan Dent.