Tolerancja metforminy – co obserwowano w badaniach nad kompozycją dziewięciu szczepów probiotycznych?

Znaczenie probiotykoterapii coraz częściej analizuje się nie tylko w kontekście dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Przedmiotem badań są również jej potencjalne efekty metaboliczne, immunologiczne oraz związane z funkcjonowaniem osi jelito-wątroba i jelito-mózg.

Jedną z badanych kompozycji jest zestaw dziewięciu szczepów bakterii probiotycznych:

• Bifidobacterium: B. bifidum W23, B. lactis W51, B. lactis W52

• Lactobacillus acidophilus W37, Levilactobacillus brevis W63, Lacticaseibacillus casei W56, Ligilactobacillus salivarius W24

• Lactococcus: L. lactis W19, L. lactis W58

Badania dotyczące tej kompozycji obejmowały m.in. jej znaczenie w kontekście integralności bariery jelitowej, parametrów metabolicznych i zapalnych oraz wybranych mechanizmów związanych z osią jelito-mózg.

Tolerancja metforminy u pacjentów z cukrzycą typu 2 – co wykazało badanie?

Jednym z najbardziej praktycznych obszarów badań nad wieloszczepową kompozycją jest jej znaczenie w kontekście tolerancji metforminy. Nudności, wzdęcia, bóle brzucha czy biegunka to objawy, które mogą zniechęcać pacjentów do kontynuowania leczenia.

W badaniu ProGasMet (Nabrdalik i wsp., 2023), przeprowadzonym u 37 osób z cukrzycą typu 2 i nietolerancją metforminy, stosowanie dziewięcioszczepowej kompozycji wiązało się z rzadszym występowaniem biegunek oraz zmniejszeniem nasilenia nudności, wzdęć i bólów brzucha. Obserwowano również poprawę subiektywnej tolerancji metforminy.

Mikrobiota a zaburzenia metaboliczne i stan zapalny

W badaniach analizowany jest również związek pomiędzy mikrobiotą jelitową, szczelnością bariery jelitowej a otyłością, insulinoopornością i przewlekłym stanem zapalnym o niskim natężeniu.

W badaniu z udziałem kobiet po menopauzie z chorobą otyłościową (Szulińska i wsp., 2018) po zastosowaniu dziewięcioszczepowej kompozycji obserwowano korzystne zmiany antropometryczne i metaboliczne, w tym redukcję obwodu talii i masy tłuszczowej oraz zmiany w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej. Odnotowano także poprawę profilu lipidowego (spadek stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i triglicerydów) oraz obniżenie stężenia insuliny i wskaźnika HOMA-IR. W części analiz stwierdzono również spadek ciśnienia skurczowego i stężenia IL-6.

Z kolei u pacjentów z cukrzycą typu 2 oceniano wpływ suplementacji na parametry metaboliczne, profil lipidowy, endotoksemię (stężenie LPS) oraz markery zapalne. Po sześciu miesiącach stosowania preparatu stwierdzono obniżenie stężenia insuliny, wskaźnika HOMA-IR, triglicerydów, cholesterolu całkowitego, TNF-α, IL-6 i CRP, przy jednoczesnym wzroście poziomu adiponektyny.

Oś jelito-wątroba i integralność bariery jelitowej

Wspólnym elementem wielu schorzeń przewlekłych jest utrata integralności bariery jelitowej. Zwiększona przepuszczalność nabłonka może sprzyjać translokacji bakteryjnej oraz przedostawaniu się endotoksyn, w tym LPS, do krążenia wrotnego i obwodowego, podtrzymując przewlekły stan zapalny. Mechanizm ten stanowi jedną z przesłanek do badania możliwości wykorzystania probiotykoterapii również poza typowym obszarem przewodu pokarmowego, np. w hepatologii.

Zależności te oceniano m.in. u pacjentów ze stabilną marskością wątroby poddawanych sześciomiesięcznej suplementacji wieloszczepowym probiotykiem (Horvath i wsp., 2016; Horvath i wsp., 2020). Odnotowano spadek stężenia zonuliny w kale, traktowanej jako marker zaburzeń szczelności bariery jelitowej, oraz wzbogacenie mikrobioty o gatunki o potencjale przeciwzapalnym, m.in. Faecalibacterium prausnitzii, Bacteroides vulgatus, Alistipes shahii i bakterie z rodzaju Prevotella.

Obserwowano również zmiany immunologiczne, w tym wzrost stężenia neopteryny i zwiększone wytwarzanie reaktywnych form tlenu przez neutrofile, a także zmiany w zakresie wskaźników czynnościowych wątroby.

Oś jelito-mózg: odpowiedź na stres, funkcje poznawcze i profil afektywny

Badania nad osią jelito-mózg coraz częściej obejmują także wpływ probiotykoterapii na funkcje poznawcze, emocje i reakcję na stres. Zagadnienie to analizowano zarówno u osób zdrowych, jak i u pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego oraz współistniejącymi objawami lękowymi i depresyjnymi.

W badaniu czterotygodniowa suplementacja wieloszczepową kompozycją wiązała się ze zmianą aktywności w obrębie struktur czołowych mózgu i lepszą wydajnością pamięci roboczej w warunkach stresu (Papalini i wsp., 2018). W innym badaniu obserwowano spadek reaktywności poznawczej na obniżony nastrój, manifestujący się m.in. zmniejszeniem skłonności do ruminacji, czyli nawracających, negatywnych myśli (Steenbergen i wsp., 2015).

Z kolei u pacjentów z przewlekłymi zaburzeniami przewodu pokarmowego i objawami lękowo-depresyjnymi dwumiesięczna suplementacja wiązała się ze zmniejszeniem dolegliwości żołądkowo-jelitowych, takich jak bóle brzucha, wzdęcia czy zaburzenia wypróżniania, a także ze złagodzeniem objawów afektywnych i poprawą jakości życia (Dao i wsp., 2021).