Cztery szczepy o wielokierunkowych właściwościach. Probiotyki w SIBO i chorobach wątroby

Mikrobiota jelitowa jest coraz częściej postrzegana jako istotny czynnik wpływający na przebieg chorób – nie tylko tych dotyczących przewodu pokarmowego. Zaburzenia jej składu (dysbioza) mogą osłabiać barierę jelitową, sprzyjać miejscowemu stanowi zapalnemu oraz zwiększać przenikanie do krążenia metabolitów i fragmentów komórek bakteryjnych.

O działaniu danego probiotyku nie decyduje wyłącznie liczba zawartych w nim bakterii. Kluczowe znaczenie mają właściwości poszczególnych szczepów. Przykładem takiej wieloszczepowej kompozycji są cztery wyselekcjonowane szczepy:

• Lactococcus lactis Rosell^®-1058,

• Lacticaseibacillus casei Rosell^®-215,

• Lactobacillus helveticus Rosell^®-52,

• Bifidobacterium bifidum Rosell^®-71.

Taka wieloszczepowa kompozycja łączy szczepy o właściwościach związanych m.in. z hamowaniem wzrostu patogenów w warunkach in vitro, wspieraniem bariery jelitowej i modulacją odpowiedzi zapalnej.

Bariera jelitowa chroni także wątrobę

Jelita i wątroba pozostają w stałej, dwukierunkowej komunikacji, tworząc tzw. oś jelitowo-wątrobową. Substancje wchłaniane w przewodzie pokarmowym docierają do wątroby bezpośrednio przez żyłę wrotną. W konsekwencji narząd ten jest jednym z pierwszych miejsc kontaktu z metabolitami drobnoustrojów jelitowych, ich toksynami oraz antygenami.

Prawidłowo funkcjonująca bariera jelitowa skutecznie ogranicza przenikanie tych potencjalnie szkodliwych związków. Jej rozszczelnienie zwiększa ekspozycję wątroby m.in. na lipopolisacharyd (LPS) – składnik zewnętrznej błony bakterii Gram-ujemnych, który stymuluje odpowiedź zapalną.

Poszczególne szczepy probiotyczne mogą wspierać integralność tej bariery na różne sposoby. W badaniach zaobserwowano, że Bifidobacterium bifidum Rosell^®-71 zwiększa ekspresję mucyn tworzących ochronną warstwę śluzu, natomiast Lactobacillus helveticus Rosell^®-52 stymuluje produkcję białek powierzchniowych. Ponadto oba szczepy wykazują zdolność do ograniczania adhezji wybranych patogenów do nabłonka jelitowego.

Probiotyki jako uzupełnienie postępowania w SIBO

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth), czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, wiąże się z nadmierną liczbą bakterii w tym odcinku przewodu pokarmowego lub pojawieniem się tam drobnoustrojów typowych dla jelita grubego. Do często wykrywanych należą m.in. Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, enterokoki oraz bakterie z rodzaju Clostridioides. Konsekwencją mogą być wzdęcia, ból brzucha, zaburzenia wypróżniania oraz zwiększona przepuszczalność bariery jelitowej. Stan zapalny i działanie metabolitów bakteryjnych mogą dodatkowo zaburzać motorykę jelita cienkiego, podtrzymując mechanizm sprzyjający nawrotom choroby.

Metaanaliza przeprowadzona w 2018 r. przez Zhonga i współpracowników, obejmująca 18 badań klinicznych wskazała, że stosowanie probiotyków może zmniejszać rozrost bakteryjny i łagodzić objawy SIBO. Wskaźnik eliminacji przerostu przy zastosowaniu samych probiotyków wynosił 53,2 proc. Połączenie probiotyku z antybiotykiem wiązało się z lepszym wynikiem niż zastosowanie samego probiotyku – odpowiednio 85,8 proc. i 53,2 proc.

W badaniach laboratoryjnych Bifidobacterium bifidum Rosell^®-71 ograniczał wzrost m.in. E. coli, K. pneumoniae, C. difficile i enterokoków. Lactococcus lactis Rosell^®-1058 hamował namnażanie E. coli, C. difficile, Salmonella Typhimurium i Clostridium perfringens, natomiast Lactobacillus helveticus Rosell^®-52 wykazywał antagonizm wobec E. coli. Są to obserwacje in vitro, ale dotyczą drobnoustrojów kluczowych z punktu widzenia patogenezy SIBO.

Znaczenie może mieć również współistnienie SIBO z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS), otyłością, cukrzycą typu 2 i chorobami wątroby. Szacuje się, że nawet 60–80 proc. pacjentów z IBS zmaga się jednocześnie z zespołem rozrostu. W takich przypadkach dobór postępowania powinien uwzględniać zarówno pierwotną przyczynę SIBO, jak i choroby towarzyszące.

Mikrobiota w okresie okołooperacyjnym

Zabiegi chirurgiczne, stres okołoperacyjny, antybiotykoterapia oraz mechaniczne przygotowanie jelita mogą zaburzyć równowagę mikrobioty. Zmiany obserwowane po operacji obejmują m.in. zmniejszenie ilości bakterii z rodzaju Lactobacillus oraz wzrost udziału potencjalnie chorobotwórczych drobnoustrojów. Taka dysbioza może utrzymywać się przez wiele tygodni i sprzyjać powikłaniom infekcyjnym.

Metaanaliza przeprowadzona w 2018 roku przez Skonieczną-Żydecką i współpracowników objęła 35 badań z udziałem ponad 3 tys. dorosłych pacjentów poddawanych różnym zabiegom chirurgicznym. Wykazano w niej, że stosowanie probiotyków, prebiotyków lub synbiotyków wiązało się z korzystniejszym profilem mikrobioty, obniżeniem stężenia markerów zapalnych oraz rzadszym występowaniem powikłań, takich jak biegunka, zapalenie płuc, zakażenie rany pooperacyjnej czy sepsa.

Interesujące wyniki przyniosło również badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Grąta i współpracowników wśród pacjentów oczekujących na przeszczepienie wątroby. Osoby przyjmujące cztery omawiane szczepy przez co najmniej dwa tygodnie przed operacją wykazywały szybszy pooperacyjny spadek aktywności aminotransferaz oraz stężenia bilirubiny. Co istotne, w ciągu 90 dni po zabiegu infekcja wystąpiła u 1 z 21 osób stosujących probiotyk, w porównaniu do 11 z 23 pacjentów otrzymujących placebo.

Wsparcie mikrobioty w stłuszczeniowej chorobie wątroby

Zaburzenia mikrobioty oraz zwiększona przepuszczalność bariery jelitowej są obecnie uznawane za jedne z kluczowych czynników uczestniczących w patogenezie stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD, dawniej NAFLD). W procesie tym istotną rolę odgrywają m.in. przewlekły stan zapalny, insulinooporność, zaburzenia przemian choliny oraz nieprawidłowy metabolizm kwasów żółciowych.

Szczepy Lactococcus lactis Rosell^®-1058 oraz Lacticaseibacillus casei Rosell^®-215 mogą zwiększać syntezę krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), w tym maślanu. Metabolity te stanowią główne źródło energii dla komórek nabłonka jelitowego, co może wspierać ich funkcjonowanie oraz utrzymanie integralności bariery. Z kolei Bifidobacterium bifidum Rosell^®-71 wykazuje aktywność hydrolazy soli kwasów żółciowych (BSH), co wskazuje na potencjalny udział tego szczepu w ich przemianach.

Probiotyki a funkcjonowanie układu odpornościowego

Wszystkie cztery szczepy wykazują właściwości immunomodulujące, choć działają poprzez odmienne mechanizmy. Wykazują one zdolność do hamowania aktywności szlaków prozapalnych w komórkach nabłonka jelitowego, zmniejszania wydzielania cytokin prozapalnych oraz stymulowania syntezy cytokin o działaniu przeciwzapalnym.

W badaniu klinicznym przeprowadzonym przez Cazzoli i współpracowników oceniano wpływ kompozycji szczepów Lactobacillus helveticus Rosell^®-52 oraz Bifidobacterium bifidum Rosell^®-71 na częstość występowania infekcji pokarmowych oraz zakażeń górnych dróg oddechowych u dzieci w wieku 3–7 lat. Wykazano, że trzymiesięczna suplementacja tymi szczepami zmniejszyła względne ryzyko infekcji o 25 proc. w czasie stosowania preparatu.

Wsparcie enzymatyczne w kontekście trawienia laktozy i wzdęć

Dwa szczepy – Lactococcus lactis Rosell^®-1058 oraz Lacticaseibacillus casei Rosell^®-215 – wykazują aktywność β-galaktozydazy, czyli enzymu uczestniczącego w rozkładzie laktozy. Dzięki temu mogą one wspomagać trawienie tego cukru u osób z hipolaktazją. Ponadto oba szczepy syntetyzują α-glukozydazę, biorącą udział w trawieniu skrobi. Ograniczenie ilości niestrawionych węglowodanów docierających do dalszych odcinków jelita cienkiego i grubego może ograniczać ich nadmierną fermentację, co może przekładać się na zmniejszenie produkcji gazów i łagodzenie wzdęć. Dodatkowo szczep L. casei Rosell^®-215 posiada zdolność wykorzystywania fruktooligosacharydów (FOS).

Polecamy także: Ekspert: wokół SIBO narosło zbyt wiele oczekiwań. Pacjenci coraz częściej zgłaszają się z samodzielnym "rozpoznaniem"