Zespół kruchości ma silny wpływ na rokowanie w chorobach serca

Oprac. Piotr Kościelniak
opublikowano: 22-10-2021, 13:45

Sarkopenia, kacheksja i zespół kruchości znacząco utrudniają leczenie pacjentów z niewydolnością serca i pogarszają rokowania. Te trzy zespoły są ze sobą powiązane i tworzą samonapędzający się mechanizm, który trudno zatrzymać.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca kacheksja pogarsza rokowania. Poza utratą masy ciała, powoduje nasilenie takich objawów niewydolności serca, jak zmęczenie czy duszność.
iStock

Kacheksja, sarkopenia i zespół kruchości mają wspólne cechy, jednak nie są to tożsame zespoły, mimo nakładania się objawów. Kluczową rolę w patomechanizmie wszystkich odgrywają zmiany neurohormonalne. O tym, jak rozpoznać trzy zbliżone do siebie zespoły oraz jakie są ich przyczyny, mówiła dr n. med. Marta Kałużna-Oleksy z I Kliniki Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu podczas sesji „Patomechanizm sarkopenii, kacheksji i zespołu kruchości w chorobach sercowo-naczyniowych” XXV Kongresu PTK.

– Ważnym zagadnieniem jest rozróżnienie kacheksji i sarkopenii, choć i jedno, i drugie to zaburzenie wyniszczające mięśnie — mówiła dr Kałużna-Oleksy. — Rozróżnienie jest o tyle istotne, że decyduje o postępowaniu terapeutycznym.

Kacheksja (wyniszczenie), czyli chudnięcie bez przyczyny

Kacheksja (wyniszczenie) jest utratą masy ciała, spowodowaną chorobą podstawową — wieloczynnikowym i wielonarządowym zaburzeniem metabolicznym. Zwykle wiąże się z chorobą nowotworową, choć nie tylko.

Podstawowym kryterium pozwalającym zdiagnozować kacheksję jest niezamierzona (czyli niespowodowana np. dietą odchudzającą) utrata masy ciała przekraczająca 5 proc. w ciągu przynajmniej 6 miesięcy. Jak podkreśliła dr Kałużna-Oleksy, inne źródła uznają jako graniczne większe wartości (np. 7,5 proc.) czy wydłużają czas obserwacji utraty wagi do 12 miesięcy.

Kacheksja jest procesem uogólnionym, obejmującym rezerwy energetyczne (tkankę tłuszczową), a także inne tkanki — szczególnie mięśnie szkieletowe i kości. Zdaniem ekspertki, kacheksję należy traktować jako zespół żywieniowy, ponieważ do jej powstrzymania i odwrócenia niezbędne jest zapewnienie odpowiedniej podaży składników odżywczych i wysokiej kaloryczności posiłków.

Wpływ kacheksji na pogorszenie funkcjonowania 
mięśnia sercowego

– Częstość występowania kacheksji sercowej szacuje się na 8-42 proc., w zależności od przyjętych wytycznych. Szczególnie narażeni są pacjenci z niewydolnością serca z obniżoną frakcją wyrzutową — ryzyko kacheksji sięga u nich aż 15 proc. — zaznaczyła kardiolog. U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca kacheksja pogarsza rokowania. Poza utratą masy ciała, powoduje nasilenie takich objawów niewydolności serca, jak zmęczenie czy duszność.

Patomechanizm kacheksji sercowej opiera się na dysfunkcji regulacji układu hormonalnego, jak i wzroście poziomu cytokin prozapalnych i wolnych rodników, a także na czynnikach genetycznych.

– Poza dysregulacją neurohormonalną, jak i w zakresie odpowiedzi immunologicznej, wpływ na rozwój kacheksji sercowej mają również czynniki zewnętrzne, które są często trudne do zidentyfikowania. Niemniej prowadzą one do stanu metabolicznego, który przekłada się na wyczerpywanie rezerw energetycznych — wyjaśniła dr Kałużna-Oleksy. — Prowadzi to m.in. do zaburzeń w zakresie funkcji mięśnia sercowego, apoptozy kardiomiocytów czy dysfunkcji śródbłonka. Jednak kluczowe znaczenie w rozwoju kacheksji sercowej ma ogólna nadekspresja procesów katabolicznych, co jest spowodowane zmianami immunologicznymi, metabolicznymi i neurohormonalnymi.

Sarkopenia - gdy brakuje sił, by wstać

Sarkopenia — zgodnie z definicją Europejskiej Grupy Roboczej ds. Sarkopenii Osób Starszych — jest utratą masy i funkcji mięśni, które zazwyczaj są związane z wiekiem (sarkopenia pierwotna). Sarkopenia wtórna może być związana z chorobami przewlekłymi, w tym z niewydolnością serca.

– Aby zidentyfikować sarkopenię, należy potwierdzić niską siłę mięśniową poprzez udokumentowaną obserwację niskiej ilości lub jakości mięśni. Ciężka postać sarkopenii objawia się niską sprawnością fizyczną, a w efekcie niesamodzielnością i niepełnosprawnością — wskazała dr Kałużna-Oleksy.

W powstawanie sarkopenii zaangażowanych jest wiele różnych układów. Szczególnie istotne są: dysregulacja w zakresie hormonów kory nadnerczy, tarczycy i gospodarki węglowodanowej, neurodegeneracja. Istotne znaczenie mają nieodpowiednie odżywianie i zmiany związane z wiekiem.

– Kacheksja i sarkopenia przenikają się. Do obu tych stanów klinicznych mogą prowadzić zły styl życia i nieodpowiednia dieta, co przekłada się na zaburzenia gospodarki hormonalnej — tłumaczyła dr Kałużna-Oleksy. — Do podobnych zmian w gospodarce hormonalnej dochodzi w wyniku za niskiej podaży białka, nieodpowiedniego stężenia witaminy D czy zachowań anorektycznych. Z drugiej strony mamy przewlekłe stany zapalne, które doprowadzają do tego samego etapu, czyli zmniejszenia masy i funkcji mięśni szkieletowych, a w konsekwencji do sarkopenii.

Kardiologia
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
×
Kardiologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Najgorsze, że jest to samonapędzający się mechanizm.

– Sarkopenia powoduje zmniejszenie aktywności fizycznej i sprawności, a to w następstwie prowadzi do obniżenia siły i masy mięśni. Efektem jest kolejne obniżenie aktywności fizycznej, czego skutkiem są niesamodzielność i zależność od osób trzecich. To zaś przekłada się na wyższą chorobowość i śmiertelność — podsumowała kardiolog.

Czym jest zespół kruchości

Zespół kruchości (frailty syndrome) wiąże ze sobą zarówno kacheksję, jak i sarkopenię, ale nie są to pojęcia tożsame. W przypadku zespołu kruchości najważniejsze jest obniżenie odporności na czynniki stresogenne, wynikające ze skumulowania się obniżonej wydolności różnych systemów/układów fizjologicznych. W konsekwencji prowadzi to do wzrostu podatności na wystąpienie niekorzystnych działań i zwiększa ryzyko zgonu. To efekt wyczerpania rezerw czynnościowych organizmu i zachwiania homeostazy, co skutkuje niepełnosprawnością. Według ekspertki PTK, klarowna definicja zespołu kruchości jest dość trudna do sformułowania, jednak „jeżeli zobaczy się osobę kruchą, to się wie, że to jest osoba krucha”.

Zespół kruchości może mieć komponent sarkopeniczny, a kacheksja jest ostatnim etapem zespołu kruchości i współwystępuje z sarkopenią. Kruchość jest jednak pojęciem szerszym: związanym z wiekiem spadkiem rezerw funkcji układów fizjologicznych skutkującym upośledzeniem fizycznym, poznawczym i społecznym. Przede wszystkim jednak zwiększa podatność na stresory.

– Pogorszenie integralności fizjologicznej na powtarzające się stresory jest zjawiskiem nieuchronnym i związanym z wiekiem. Pacjent „niekruchy” radzi sobie ze stresorem i powraca do normalnego funkcjonowania wszystkich układów. Pacjent z kruchością nie jest w stanie osiągnąć ponownie stanu równowagi i proces chorobowy postępuje — podkreślała kardiolog.

Przewlekły proces zapalny jest mechanizmem napędzającym zespół kruchości

Patrząc na przyczyny słabości fizycznej w ujęciu hierarchicznym, to właśnie zmiany biologiczne związane z wiekiem w skali komórkowej (dysfunkcja mitochondriów, połączeń komórkowych) prawdopodobnie leżą u podstaw dysregulacji układów fizjologicznych. Mowa o układzie metabolicznym, mięśni szkieletowych, odpowiedzi na stres w kontekście układu nerwowego oraz immunologicznego. To w konsekwencji prowadzi do wyczerpania, zmęczenia i spadku masy ciała.

– Kruchość to zespół związany z kilkoma czynnikami patofizjologicznymi, w tym stresem oksydacyjnym, dysfunkcją mitochondriów i starzeniem się komórek, ale centralną rolę wydaje się odgrywać dysregulacja procesów zapalnych. Dochodzi do wzrostu wielu cytokin zapalnych, a także zmian ilościowych i jakościowych w zakresie układu krwinek białych. To przewlekły proces zapalny jest mechanizmem napędzającym zespół kruchości — stwierdziła dr Kałużna-Oleksy.

Zwróciła przy tym uwagę, że wiele biomarkerów związanych z zespołem kruchości nakłada się na te, obserwowane w kacheksji i sarkopenii. To m.in. większa ekspresja CD8+ i CD28, niższe stężenia IGF-1 i DHEA-S czy wyższe stężenie CRP.

I znów istotne jest występowanie pewnego „cyklu zespołu słabości”, związanego ze składem masy ciała, odżywianiem i aktywnością fizyczną.

– Zespół kruchości powoduje osłabienie mięśni i ograniczenie ruchliwości, co obniża wydatek energetyczny i powoduje zmniejszenie ilości przyjmowanego pożywienia, a to z kolei prowadzi do utraty masy ciała, nasilenia sarkopenii i kacheksji. Utrata możliwości ruchowych często przyspiesza również degeneracje innych narządów, a to zwiększa ryzyko zgonu — podkreśliła dr Marta Kałużna-Oleksy.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak fizjoterapeuta i dietetyk mogą pomóc pacjentowi z zespołem kruchości?

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.