Uzależnienie od opioidów jest coraz częstsze

opublikowano: 11-02-2021, 22:00

Opioidy to grupa substancji naturalnych lub syntetycznych, które wiążą się z receptorami opioidowymi, występującymi z różną gęstością zarówno w ośrodkowym, jak i obwodowym układzie nerwowym organizmu. Są skuteczne w leczeniu silnego bólu, również przewlekłego. Niestety, ze względu na mechanizm działania, mogą wywoływać wiele objawów niepożądanych, m.in. trudności w oddychaniu. Jednocześnie dość łatwo uzależniają, a ich przedawkowanie może prowadzić do śmierci.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Na całym świecie ok. pół miliona zgonów można przypisać zażywaniu narkotyków. Ponad 70 proc. tych zgonów jest związanych z przyjmowaniem opioidów, z czego ponad 30 proc. — z ich przedawkowaniem.
iStock

Leki z grupy opioidów to m.in.: morfina, fentanyl, tramadol, kodeina, heroina. Szczególnie niebezpieczne jest ich regularne, długotrwałe czy niewłaściwe stosowanie z przyczyn pozamedycznych i bez nadzoru lekarza. Statystyki są porażające. W 2018 r. ok. 269 mln osób między 15. a 64. rokiem życia (5,3 proc. populacji) przynajmniej raz sięgnęło po narkotyki. Wśród nich 58 mln użyło opioidów. Osoby już uzależnione najczęściej sięgają po nielegalnie produkowaną heroinę, jednak z roku na rok rośnie też odsetek osób zażywających opioidy kupowane w aptece na receptę.

Skutki używania i nadużywania substancji

Wpływ opioidów na organizm manifestuje się m.in.: analgezją (zanikiem bólu), euforią lub apatią i nadmierną sennością, zawrotami głowy, zaburzeniami pamięci, problemami z koncentracją. Dochodzi także do zaniku poczucia głodu, spowolnienia oddechu i akcji serca. Dłuższemu przyjmowaniu tego typu substancji towarzyszy zwiększona tolerancja na ich działanie, nerwowość, bezsenność, lęki nocne, a w przypadku nagłego odstawienia — zespół abstynencyjny.

Przedawkowanie może prowadzić do śmierci wskutek depresji oddechowej. W takim przypadku charakterystyczne są trudności z oddychaniem, spowolniona akcja serca, sinica, śpiączka, tzw. szpilkowate źrenice.

Czynniki ryzyka przedawkowania

Na całym świecie ok. pół miliona zgonów można przypisać zażywaniu narkotyków. Ponad 70 proc. tych zgonów jest związanych z przyjmowaniem opioidów, z czego ponad 30 proc. — z ich przedawkowaniem. Według szacunków WHO, w 2017 r. z tego powodu zmarło ok. 115 tys. osób. Przedawkowanie opioidów, które nie prowadzi do śmierci, jest kilkakrotnie częstsze niż to skutkujące zgonem. Jednocześnie rośnie liczba tego typu przypadków. W Stanach Zjednoczonych w latach 2010-2018 odsetek śmierci spowodowanych przedawkowaniem opioidów wzrósł o 120 proc. 2/3 z nich było związanych z zażywaniem fentanylu i jego analogów, takich jak alfentanyl, butyrfentanyl, sufentanyl, remifentanyl i karfentanyl. Substancje te są stosowane jako środki przeciwbólowe i znieczulające, a ich działanie jest 50-100 razy silniejsze niż morfiny.

Do czynników zwiększających ryzyko przedawkowania opioidów należą:

  • przyjmowanie w iniekcjach;
  • wznowienie zażywania po okresie abstynencji (np. zakończeniu leczenia, detoksykacji, pobycie w więzieniu);
  • stosowanie na receptę bez nadzoru medycznego;
  • łączenie ich z alkoholem i/lub innymi substancjami hamującymi czynność oddechową, takimi jak benzodiazepiny, barbiturany, środki znieczulające oraz niektóre leki przeciwbólowe;
  • współistnienie zakażenia wirusem HIV, chorób wątroby i płuc, zaburzeń psychicznych.

Wykazano, że uzależnienie od opioidów częściej dotyczy mężczyzn, osób w starszym wieku oraz o niskim statusie społeczno-ekonomicznym.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Nalokson — skuteczna odtrutka

Istnieją efektywne metody leczenia uzależnienia oraz interwencje w przypadku przedawkowania opioidów, które mogą zmniejszyć ryzyko przypadków śmiertelnych.

Do działań prewencyjnych związanych z uzależnieniem i przedawkowaniem substancji opioidowych należą:

  • zwiększenie dostępności do leczenia uzależnień;
  • ograniczenie nieracjonalnego lub niewłaściwego przepisywania opioidów;
  • monitorowanie przepisywania i wydawania opioidów;
  • ograniczenie sprzedaży opioidów bez recepty.

Niestety, to tylko teoria, a w praktyce skuteczne leczenie uzależnienia otrzymuje mniej niż 10 proc. osób potrzebujących.

W nagłych przypadkach specyficzną odtrutką jest nalokson. Odwraca on skutki przedawkowania, a jednocześnie nie wywiera praktycznie żadnego wpływu na osoby, które nie przyjmowały opioidów. Musi jednak zostać podany w odpowiednim czasie. Tymczasem jest używany głównie w lecznictwie zamkniętym i dostęp do niego jest ograniczony do placówek medycznych oraz karetek pogotowia. Tylko kilka krajów na świecie (m.in.: Australia, Kanada, Włochy, Wielka Brytania, Irlandia Północna, Ukraina) wprowadziło nalokson jako lek dostępny bez recepty, a nawet rozpoczęło społeczne akcje edukacyjne w zakresie jego stosowania w przypadku przedawkowania opioidów.

Akcje te wspiera Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Zaleca ona udostępnianie naloksonu osobom, które mogą być świadkami przedawkowania opioidów, a także prowadzenie odpowiednich szkoleń w tym zakresie. W przypadku podejrzenia przedawkowania opioidów ratownicy lub świadkowie zdarzenia powinni skupić się na udrożnieniu dróg oddechowych, wspomaganiu wentylacji oraz podaniu naloksonu. Następnie należy uważnie obserwować stan świadomości i oddech poszkodowanego.

Źródło: WHO

ZOBACZ TAKŻE: Pacjenci, którzy przez długi czas przyjmują opioidy, mogą wytwarzać przeciwko nim przeciwciała [BADANIA]

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.