Kardioonkologia

Leczenie wspomagające w onkologii to pojęcie, pod którym obecnie kryje się wielodyscyplinarna i spersonalizowana opieka. Wykracza więc daleko poza łagodzenie skutków ubocznych terapii przeciwnowotworowej, obejmując m.in. kompleksowe wsparcie psychologiczne, zarówno pacjenta, jak i jego najbliższych. Jest także dobrana indywidualnie do profilu danego pacjenta – mówi prof. Sebastian Szmit, podsumowując kongres MASCC 2026.

Badania wyjściowych stężeń troponin oraz peptydu NT-proBNP stanowią kluczowe narzędzia w kardioonkologii. - U wybranych chorych na nowotwory markery te pozwalają nie tylko na ocenę ryzyka kardiotoksyczności przed rozpoczęciem terapii, lecz także prognozują skuteczność leczenia przeciwnowotworowego i całkowite przeżycie pacjentów - podkreślił prof. Sebastian Szmit podczas swojej prezentacji wygłoszonej na czerwcowym kongresie ESC Cardio-Oncology 2026. W trakcie wydarzenia podjęto także wiele innych ważnych tematów, które zainteresują kardiologów, onkologów i hematologów.

Profilaktyka przeciwzakrzepowa u pacjentów onkologicznych z migotaniem przedsionków stanowi wyzwanie kliniczne wymagające zrównoważenia wysokiego ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu oraz jednoczesnego, podwyższonego ryzyka krwawień, wynikającego zarówno z choroby nowotworowej, jak i jej leczenia – wyjaśnił prof. Sebastian Szmit podczas International Conference on Thrombosis and Hemostasis Issues in Cancer (ICTHIC).

Wyniki badań przedklinicznych sugerują, że stosowana m.in. w leczeniu niewydolności serca empagliflozyna może chronić mięsień sercowy przed uszkodzeniem wywołanym przez chemioterapię. Finansowane przez ABM badanie kliniczne EMPACT ma odpowiedzieć na pytanie, czy taki efekt można potwierdzić także u pacjentów onkologicznych, leczonych chemioterapią opartą na antracyklinach.

Terapie przeciwnowotworowe mogą prowadzić do toksyczności sercowo-naczyniowej. Obecnie najlepiej poznane są powikłania kardiologiczne indukowane antracyklinami, ale dostępne są nowsze leki, które również mogą prowadzić do kardiotoksyczności. Do przewidywania toksyczności sercowo-naczyniowej tych leków można wykorzystać modele in vitro i in vivo.

Konieczne są dalsze badania podstawowe i translacyjne, które pozwolą lepiej zrozumieć zarówno mechanizmy łączące choroby układu krążenia z chorobami nowotworowymi, jak i patogenezę toksyczności sercowo-naczyniowej leczenia przeciwnowotworowego (CTR-CVT). To ważne dla poprawy opieki nad pacjentami kardioonkologicznymi.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa wiąże się z gorszym rokowaniem u pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową i pozostaje jedną z głównych bezpośrednich przyczyn zgonów w tej grupie chorych. Jak postępować, gdy pojawi się u nich ŻChZZ i jak powinna wyglądać profilaktyka przeciwzakrzepowa u pacjentów onkologicznych?

U osób, które pomyślnie zakończyły leczenie chłoniaka, istnieje zwiększone ryzyko zgonu z powodu zdarzeń sercowo-naczyniowych. Dlatego ocena ryzyka toksyczności sercowo-naczyniowej powinna być przeprowadzana przed rozpoczęciem terapii, a także w trakcie jej trwania. Zaleca się przy tym korzystać z odpowiednich narzędzi stratyfikacji ryzyka, takich jak HFA-ICOS risk assessment tool – mówi prof. Raul Cordoba Mascuñano.

U pacjentów onkologicznych mogą rozwinąć się wszelkiego rodzaju zaburzenia rytmu serca, które mogą być wynikiem wzajemnego oddziaływania na siebie trzech czynników: cech pacjenta, terapii onkologicznej i samej choroby nowotworowej - mówi prof. Dimitrios Farmakis.

W ostatnich latach w onkologii nastąpił ogromy postęp w rozwoju nowoczesnych terapii. Obecnie mamy dostęp m.in. do terapii celowanych czy immunoterapii. Ale czy nowe zawsze oznacza bezpieczniejsze, szczególnie dla układu sercowo-naczyniowego?

Szacuje się, że każdego roku na świecie ponad 370 tys. tzw. cancer survivors umiera z powodu powikłań sercowo-naczyniowych terapii przeciwnowotworowej. Dlatego multidyscyplinarny zespół ekspertów powinien koncentrować się na zdrowiu układu s-n pacjentów onkologicznych przez cały proces leczenia – przed, w trakcie, a także po zakończeniu terapii – wyjaśnia prof. Susan Dent.

Problem kardiotoksyczności jest znany od wielu lat, jednak ze względu na wzrastającą liczbę pacjentów onkologicznych i nowoczesnych terapii przeciwnowotworowych, które mogą mieć toksyczny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, przybiera na sile. Powstaje więc potrzeba utworzenia centrów doskonałości kardioonkologicznej, które pozwoliłyby na szybszy dostęp do specjalistów i kompleksową opiekę nad pacjentem – mówi dr hab. Beata Jagielska, dodając, że lokalizacja i finansowanie takich centrów wymagają przemyślenia, uwzględniając Krajową Sieć Kardiologiczną.

Onkolodzy i kardiolodzy muszą współpracować, aby zapewnić kompleksową opiekę pacjentom z chorobą nowotworową, by chronić układu sercowo-naczyniowy pacjentów onkologicznych - podkreśla prof. Sebastian Szmit.

Terapia przeciwzakrzepowa u pacjentów onkologicznych w ostatnim okresie ich życia może dawać wiele negatywnych skutków, przez co korzyść z jej stosowania może być dyskusyjna. Międzynarodowy zespół naukowców, m.in. z Polski, pracuje nad rozwiązaniem mającym pomóc pacjentom, ich opiekunom oraz pracownikom ochrony zdrowia wspólnie podejmować oparte na dowodach, świadome decyzje dotyczące zaprzestania bądź kontynuowania omawianego leczenia. Są już pierwsze ustalenia grupy ekspertów.

U chorych onkologicznych kluczowa jest wczesna prewencja chorób układu krążenia. Tym bardziej, że wzrasta zapadalność na nowotwory u pacjentów z niewydolnością serca, cukrzycą i otyłością. O tym, jakie były początki kardioonkologii oraz jakie cele stoją obecnie przed tą dziedziną medycyny - mówi przed kamerą „Pulsu Medycyny” prof. Sebastian Szmit podczas spotkania z okazji 15-lecia Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego.

Zakład Kardioonkologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii otrzymał – jako pierwszy i jedyny w Polsce ośrodek - certyfikat Center of Excellence International Cardio-Oncology Society (IC-OS), i to na poziomie złotym, co jest najwyższym wyróżnieniem, jakie może przyznać Międzynarodowe Towarzystwo Kardio-Onkologiczne.

Przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego należy dokonać stratyfikacji ryzyka toksyczności sercowo-naczyniowej. Ponowna ocena ryzyka konieczna jest po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego - w celu przygotowania długoterminowej obserwacji układu sercowo-naczyniowego lub zaplanowania kolejnej linii leczenia onkologicznego - wyjaśnia prof. Sebastian Szmit.

Podczas aktywnej terapii przeciwnowotworowej zalecany jest monitoring zdarzeń sercowo-naczyniowych. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa pielęgniarka kardiologiczna, która najczęściej jako pierwsza ma kontakt z pacjentem, dzięki czemu w przypadku wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości może na czas zareagować - to jeden z wątków poruszonych podczas tegorocznego kongresu Stowarzyszenia Pielęgniarek Kardiologicznych i Zawodów Pokrewnych, o którym dla „Pulsu Medycyny” mówi prof. Sebastian Szmit.

Echokardiografia i oznaczanie markerów są niewystarczające w monitorowaniu chorych na nowotwory z ryzykiem sercowo-naczyniowym. Kolejnym krokiem w rozwoju kardioonkologii powinien być telemonitoring kardiologiczny tej grupy pacjentów – to jeden z wniosków płynących z kongresu Global Cardio-Oncology Summit 2023. O jego podsumowanie poprosiliśmy prof. Sebastiana Szmita, członka Komitetu Naukowego kongresu.

Pacjenci z rakiem gruczołu krokowego często są w starszym wieku, a więc niejednokrotnie z wielochorobowością, m.in. schorzeniami układu sercowo-naczyniowego. Co więcej, stosowane u nich leczenie może być kardiotoksyczne. Z tego powodu chorych na raka prostaty należy poddawać regularnej ocenie kardiologicznej.

Zaburzenia gospodarki lipidowej mogą być bezpośrednio powodowane przez leki onkologiczne, ale również dyslipidemia może być czynnikiem ryzyka toksyczności sercowo-naczyniowej terapii przeciwnowotworowej. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego należy dokonać stratyfikacji ryzyka sercowo-naczyniowego, ze szczególnym uwzględnieniem profilu lipidowego - wyjaśniał prof. Sebastian Szmit po kongresie PTOK 2023.

Nowotwór jest czynnikiem prozakrzepowym, dlatego pacjenci z aktywną chorobą nowotworową po zatorowości płucnej lub zakrzepicy żył powinni cały czas przyjmować leki przeciwzakrzepowe. Dotyczy to pacjentów z chorobą przerzutową oraz tych, którzy nie uzyskali całkowitej remisji. Oni praktycznie do końca życia powinni stosować preparaty antykoagulacyjne - tłumaczy prof. Sebastian Szmit, pierwszy polski kardioonkolog certyfikowany przez IC-OS.

Konieczne są dalsze prace naukowe w celu opracowania opartych na dowodach standardów opieki nad pacjentami onkologicznymi, zagrożonymi powikłaniami kardiologicznymi terapii przeciwnowotworowej – podkreśla prof. Susan Dent, przewodnicząca Międzynarodowego Towarzystwa Kardio-Onkologicznego (IC-OS), jedna z prelegentek podczas konferencji Cardio Oncology Society of Southern Africa 2023.

Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej są integralną częścią systemu długoterminowej opieki nad pacjentami z chorobami nowotworowymi. Onkolodzy i kardiolodzy będą musieli ściśle współpracować z lekarzami POZ m.in. w celu optymalizacji opieki nad skomplikowanymi, indywidualnymi przypadkami – mówi dr SivaTharshini Ramalingam z Royal Brompton Hospital w Wielkiej Brytanii, która była jednym z prelegentów podczas konferencji Cardio Oncology Society of Southern Africa 2023.

Kontrola rytmu serca i leczenie przeciwzakrzepowe są preferowaną strategią postępowania u większości pacjentów będących w trakcie terapii przeciwnowotworowej, u których doszło do migotania przedsionków – to jeden z głównych wniosków z wykładu dr. Chrisa Plummera, który został wygłoszony podczas konferencji Cardio Oncology Society of Southern Africa 2023 (26-27 maja, RPA).

Dzięki kardioonkologii pacjenci mają szansę na kompleksową ocenę stanu zdrowia i personalizację terapii - podkreśla w rozmowie z “Pulsem Medycyny” prof. Przemysław Leszek, przewodniczący niedawno powołanej sekcji KardioOnkologii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Nie można dziś stosować u pacjentów onkologicznych terapii, która jest kardiotoksyczna, bez zrozumienia kardioonkologii i sposobów łagodzenia kardiotoksyczności związanej z terapią przeciwnowotworową. Niezbędne staje się podnoszenie kwalifikacji w dziedzinie kardioonkologii przez specjalistów zajmujących się wielodyscyplinarną opieką onkologiczną – mówił dr. Y.T. Singh (Trishun), prezydent Cardio Oncology Society of Southern Africa, podczas konferencji kardioonkologicznej w RPA.

Z licznych doniesień naukowych wynika, że leczenie przeciwnowotworowe nie tylko przyspiesza, ale też stwarza ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego wskazują, jak uchronić pacjenta onkologicznego przed tym zagrożeniem zarówno w trakcie, jak i po zakończonej terapii.

Powstały pierwsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) w dziedzinie kardioonkologii. Do międzynarodowego grona autorów dokumentu należy prof. Sebastian Szmit, którego poprosiliśmy o szczegółowe omówienie rekomendacji.