Z klinicznego i patomorfologicznego punktu widzenia czerniak jest nowotworem niezwykle heterogennym, związanym z licznymi zaburzeniami molekularnymi. Mimo że o biologii czerniaka wiadomo coraz więcej, nadal pozostaje on w czołówce nowotworów o najbardziej agresywnym przebiegu - zauważa onkolog i patomorfolog prof. Anna Szumera-Ciećkiewicz. Poniżej przybliża ona kolejne etapy diagnostyki patomorfologicznej czerniaka.
Obecnie pojawiają się coraz to nowe metody nieinwazyjnego obrazowania zmian skórnych, umożliwiające wczesne rozpoznanie czerniaka. Są one na tyle precyzyjne, że w niektórych przypadkach pozwalają uniknąć biopsji skóry lub wycięcia zmiany. Jednak są to jedynie badania uzupełniające. Podstawą w diagnostyce czerniaka wciąż pozostaje dermoskopia — podkreśla prof. Grażyna Kamińska-Winciorek.
W kierunku czerniaka diagnozowanych jest w Polsce ok. 4 tys. pacjentów rocznie. Choroba cechuje się agresywnym przebiegiem, dlatego szybka diagnoza i skuteczne, dopasowane do typu czerniaka leczenie zwiększają szanse pacjentów na powrót do zdrowia.
Nowotwory skóry to najczęstsze nowotwory u ludzi rasy kaukaskiej. Najbardziej złośliwym z nich jest czerniak. Szacuje się, że do 65. roku życia u co trzeciej osoby przynajmniej raz w życiu rozwinie się rak skóry. O tym, jak zmniejszyć ryzyko zachorowania, eksperci dyskutowali podczas konferencji inaugurującej XI Tydzień Świadomości Czerniaka.
Inhibitory BRAF i MEK to kombinacje lekowe stosowane u chorych na zaawansowanego czerniaka z potwierdzoną obecnością mutacji w genie BRAF. Choć leki te wykazują zbliżoną skuteczność, to dobierając terapię, warto wziąć pod uwagę ich farmakokinetykę, bezpieczeństwo stosowania oraz jakość życia pacjentów w czasie leczenia onkologicznego.
Jeszcze 10 lat temu pacjent, słysząc diagnozę: zaawansowany nieresekcyjny lub przerzutowy czerniak, nie mógł liczyć na skuteczną terapię lekową, która istotnie wydłużyłaby jego życie. Dziś pacjenci z tak zaawansowaną chorobą osiągają ponad 5-letnie przeżycia. O zmianach w dostępie do efektywnego leczenia zaawansowanego czerniaka rozmawiamy z prof. dr. hab. n. med. Piotrem Rutkowskim.
We wrześniu 2020 r. do programu lekowego B.59 — leczenia zaawansowanego czerniaka — wprowadzono nowe opcje terapeutyczne w postaci m.in. połączenia enkorafenibu z binimetynibem. Jaka jest skuteczność tej kombinacji, oceniają w rozmowie onkolodzy kliniczni lek. Paulina Jagodzińska-Mucha oraz lek. Paweł Rogala, którzy od prawie roku stosują to leczenie na oddziałach.
Ryzyko nawrotu czerniaka u pacjentów leczonych radykalnie sięga kilkudziesięciu procent. Badania i obserwacje długoterminowe potwierdzają skuteczność stosowania terapii adjuwantowej u chorych w III stopniu zaawansowania tego nowotworu. Są także doniesienia, wskazujące na korzyści z tego leczenia również w niższych stopniach rozwoju czerniaka. O nawrotowości tego nowotworu oraz efektach badań klinicznych z zastosowaniem pembrolizumabu w leczeniu uzupełniającym rozmawiamy z prof. Piotrem Rutkowskim.
W ujednoliconym od 2021 r. programie lekowym B.59, dotyczącym leczenia chorych na zaawansowanego czerniaka, znalazły się wszystkie terapie będące w tym wskazaniu standardem postępowania w Europie i na świecie. O wyzwania, związane z leczeniem pacjentów z zaawansowanym i przerzutowym czerniakiem z wykorzystaniem inhibitorów BRAF/MEK, zapytaliśmy: prof. Piotra Rutkowskiego, dr hab. Bożenę Cybulską-Stopę, prof. Witolda Owczarka oraz dr. Wiesława Bala.
Praktyka kliniczna potwierdza wyniki badania klinicznego COLUMBUS. Enkorafenib i binimetynib to kombinacja inhibitorów BRAF/MEK, której skuteczność i bezpieczeństwo wyróżnia się spośród dotychczas dostępnych opcji terapeutycznych w zaawansowanym czerniaku.
Obecność nowej kombinacji inhibitorów BRAF/MEK: enkorafenibu i binimetynibu pozwala na personalizację leczenia zaawansowanego czerniaka, szczególnie jeśli u chorego wystąpi toksyczność skórna, będąca następstwem zastosowania inhibitorów BRAF/MEK.
Już od ponad roku pacjenci z zaawansowanym czerniakiem mogą być leczeni w Polsce kombinacją enkorafenibu i binimetynibu w ramach programu lekowego. O skuteczność tej terapii i doświadczenia z jej stosowania zapytaliśmy dr. n. med. Wiesława Bala, kierownika Oddziału Chemioterapii Dziennej Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach.
Polska ma jeden z najwyższych wskaźników umieralności z powodu raka wśród krajów OECD. Do nowotworów, w których diagnostyce i leczeniu mamy najwięcej do nadrobienia, należą m.in. rak szyjki macicy, czerniak i rak piersi - wynika z raportu „Health at a Glance 2021”.
Dla pacjenta i onkologa najważniejsze jest, aby chory miał zapewniony dostęp do psychoonkologa i kiedy tylko poczuje, że potrzebuje takiego wsparcia, mógł swobodnie z niego skorzystać - mówi prof. Piotr Rutkowski. W rozmowie przywołuje on sytuacje kliniczne, w których chorzy na czerniaki świadomie szukają porady psychoonkologa.
Podstawą skutecznego leczenia chorych na zaawansowane czerniaki są nowoczesne leki w postaci inhibitorów BRAF i MEK oraz immunoterapii. Bardzo istotny wpływ na efektywność terapii mają też takie elementy, jak współpraca z pacjentem i opieka interdyscyplinarnego zespołu, w tym udzielane choremu wsparcie psychoonkologiczne.
Podczas V Kongresu Onkologii Polskiej (20-23 października, Wrocław) zaprezentowano dane, które wskazują, że chorzy na zaawansowanego czerniaka uzyskują obecnie wieloletnie przeżycia. Dziesięć lat temu po ustaleniu takiego rozpoznania pacjenci żyli zaledwie kilka miesięcy. Zmiana dokonała się dzięki zastosowaniu nowoczesnych, personalizowanych terapii. O kolejnych, najnowszych opcjach terapeutycznych mówi w wywiadzie prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski.
Chorzy z zaawansowanym czerniakiem, oprócz terapii farmakologicznej i opieki onkologa klinicznego, wymagają także wsparcia ze strony psychoonkologa. O tym jak powinna wyglądać kompleksowa opieka nad pacjentem z zaawansowanym czerniakiem w programie “Siła dialogu” dyskutowały dr Mariola Kosowicz oraz lek. Paulina Jagodzińska - Mucha.
Inhibitory BRAF i MEK stosowane w leczeniu pacjentów z zaawansowanym czerniakiem charakteryzują się dużą skutecznością i znacznym odsetkiem odpowiedzi na leczenie. Dążąc do optymalizacji terapii, należy skupić się nie tylko na skuteczności leczenia, ale także na tolerancji terapii przez chorego.
W ostatnim czasie nastąpiła poprawa możliwości leczenia chorych na zaawansowanego czerniaka, dzięki czemu u coraz większej ich liczby udaje się uzyskać 5-letnie przeżycia. Sukces terapeutyczny jest uzależniony nie tylko od właściwego doboru leczenia, ale także od prawidłowego zarządzania terapią.
W kolejnym odcinku programu “Oblicza Medycyny” dr n. med. Bożena Cybulska-Stopa opowiedziała o swoich pacjentach, leczonych z powodu zaawansowanego nieresekcyjnego i przerzutowego czerniaka. Przedstawiła sylwetki dwóch pacjentów, u których zastosowano kombinację enkorafenibu i binimetynibu.
Od września 2020 roku program lekowy B.59 pozwala na stosowanie kombinacji inhibitorów BRAF i MEK: enkorafenibu i binimetynibu, u chorych na nieresekcyjnego lub uogólnionego czerniaka skóry. Klinicyści prowadzący leczenie w programach lekowych przedstawiają historie choroby pacjentów, u których zdecydowali się zastosować tę od niedawna dostępną kombinację.
W Polsce leczenie zaawansowanego nieresekcyjnego lub przerzutowego czerniaka jest dobrze zorganizowane. Obecnie w ramach programu lekowego chorzy i lekarze mają dostęp do wszystkich najnowocześniejszych leków, których stosowanie jest standardem w innych krajach. Leczenie pacjentów z czerniakiem jest także nieźle zorganizowane w ośrodkach wielospecjalistycznych, rozmieszczonych w całej Polsce.
Kolejny odcinek programu “Oblicza Medycyny” otwiera cykl studiów przypadków klinicznych, w których lekarze praktycy opowiadają o pacjentach leczonych z powodu zaawansowanego nieresekcyjnego i przerzutowego czerniaka za pomocą kombinacji enkorafenibu i binimetynibu.
W kolejnym odcinku programu “Oblicza Medycyny” lek. med. Paweł Rogala opowiedział o swoich pacjentach, leczonych z powodu zaawansowanego nieresekcyjnego i przerzutowego czerniaka. Przedstawił sylwetki dwóch pacjentów, u których zastosowano kombinację enkorafenibu i binimetynibu.
Zapraszamy do obejrzenia kolejnego odcinka programu “Oblicza Medycyny”, w którym przedstawiamy serię przypadków klinicznych pacjentów leczonych z powodu zaawansowanego nieresekcyjnego i przerzutowego czerniaka.
Wszyscy chorzy na czerniaka skóry w III stopniu zaawansowania po leczeniu chirurgicznym powinni być kierowani do onkologa klinicznego w celu omówienia możliwości leczenia uzupełniającego, korzyści i potencjalnych skutków ubocznych takiej terapii.
Jeszcze do końca 2020 r. pacjenci z czerniakiem z potwierdzoną mutacją w genie BRAF czy też wysoką ekspresją białka PDL-1, wymagający leczenia uzupełniającego, mogli je otrzymać tylko w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL), a później Funduszu Medycznego. Procedura wnioskowania o terapię była skomplikowana i przysparzała lekarzom wiele biurokratycznych formalności. Zabierało to specjalistom cenny czas, ale mogło się także przyczyniać do tego, że nie wszyscy chorzy otrzymywali optymalne leczenie.