MZ przygotowuje nowelizację ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zmiany dotyczą m.in. przymusu bezpośredniego

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się niedawno do minister zdrowia Izabeli Leszczyny o działania na rzecz kompleksowej zmiany podejścia do stosowania przymusu bezpośredniego, w tym o obowiązkowe szkolenia dla pracowników oddziałów psychiatrycznych. Jak zauważył RPO, według ustawy o ochronie zdrowia psychicznego "przymus bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania", jednak unormowanie to jest bardzo ogólne, nie ma zaś żadnego obowiązku odnoszącego się do realizacji szkoleń w tym zakresie.

W odpowiedzi na pismo Rzecznika wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny poinformował, że w Ministerstwie Zdrowia prowadzone są prace nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Projektowane przepisy zakładają m.in. zmiany w zakresie przedłużania stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.

Dalsze przedłużenie przymusu bezpośredniego nie tylko przez psychiatrę

"Nowe brzmienie art. 18a ust. 9 i 10 ustawy (...) stanowi, że po dwukrotnym przedłużeniu przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji dalsze przedłużenie jego stosowania na kolejne okresy, z których każdy nie może być dłuższy niż 6 godzin, jest dopuszczalne wyłącznie po każdorazowym osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi przez lekarza oraz uzyskaniu opinii innego lekarza. Dotychczasowe przepisy zakładają badanie przez lekarza psychiatrę i uzyskanie opinii innego lekarza psychiatry" - przekazał Konieczny.

Wiceminister wskazał, że projektowane zmiany przepisów stanowią przede wszystkim odpowiedź na problemy zdiagnozowane w szpitalach czy oddziałach niebędących oddziałami psychiatrycznymi, np. w szpitalach wielospecjalistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem oddziałów internistycznych, toksykologicznych, chirurgicznych oraz innych, w których nie jest dostępny lekarz psychiatra, który mógłby przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji.

"Zastosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji lekarz (niekoniecznie lekarz psychiatra) zleca na czas nie dłuższy niż 4 godziny. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, zawiadamiając o tym niezwłocznie lekarza. Lekarz (ponownie niekoniecznie lekarz psychiatra), po osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi, może przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na następne dwa okresy, z których każdy nie może trwać dłużej niż 6 godzin" - wyjaśnił Konieczny.

Jak zaznaczył, projektowany przepis zakłada osobiste badanie lekarza oraz uzyskanie opinii drugiego lekarza. "Decyzja w tym zakresie, która jest podjęta kolektywnie i z udziałem dwóch różnych lekarzy, wydaje się w sposób właściwy zabezpieczać prawa oraz bezpieczeństwo pacjenta" - przekonuje wiceminister.

Podkreśla także, że już teraz w przepisach ustawy istnieją mechanizmy służące poprawie bezpieczeństwa pacjentów, wobec których stosowany jest przymus bezpośredni, np. kontrola stanu fizycznego przez pielęgniarkę (co 15 minut, również podczas snu osoby), szczegółowe regulacje odnośnie do dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego oraz sposobu dokonywania oceny zasadności jego zastosowania czy monitoring wizyjny w salach przeznaczonych do izolacji.

Inne zmiany w nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

Konieczny poinformował, że projekt ustawy zakłada także inne propozycje służące poprawie bezpieczeństwa pacjentów, jak wyposażenie jednoosobowych pomieszczeń do obserwacji osoby unieruchomionej w monitoring umożliwiający stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi czy wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych związanych z rozpoczęciem biegu 3-dniowego terminu na dokonanie oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego.

"Powyższa propozycja uzyskała poparcie środowiska medycznego, reprezentowanego przez konsultantów krajowych – nie tylko w dziedzinie psychiatrii czy psychiatrii dzieci i młodzieży, ale także w dziedzinie toksykologii, chorób wewnętrznych czy anestezjologii i intensywnej terapii" - podkreślił wiceminister w odpowiedzi przesłanej RPO.