“Chemiczny” Nobel to nowe możliwości dla medycyny i biologii

• Nagrodę Nobla z chemii otrzymało w środę, 5 października, troje naukowców - Barry Sharpless, Morten Meldal oraz Carolyn Bertozzi za tzw. reakcje chemiczne typu klik i reakcje bioortogonalne, które m.in. odmieniły badania procesów zachodzących w żywych komórkach.

• Jeden z laureatów - Amerykanin K. Barry Sharpless - został właśnie podwójnym noblistą.

• Prace laureatów Nobla z chemii oznaczają przełom w chemii bioorganicznej.

– Mam bardzo pozytywne odczucia odnośnie tej nagrody. Barry Sharpless otrzymał już nagrodę w 2001 roku, ale w środowisku chemików cały czas dyskutowaliśmy o tym, czy powinien dostać drugą (za odkrycie "chemii typu klik"). Cieszę się więc, że wygrały względy czysto naukowe i prof. Sharpless dostał kolejną Nagrodę - mówi prof. dr hab. Daniel Gryko z Instytutu Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk.

Przełom w chemii bioorganicznej

Prace prof. Sharplessa oraz innych laureatów oznaczają przełom w chemii bioorganicznej.

– Reakcje odkryte przez niego i pozostałych laureatów pozwalają na łączenie różnych cząsteczek w ultra-łagodnych warunkach, czyli m.in. bez toksycznych katalizatorów, podgrzewania, chłodzenia i innych czynników, które mogłyby zaszkodzić żywym komórkom. Zachodzą przy tym sprawnie, natychmiastowo i bez powstawania produktów ubocznych - wyjaśnia ekspert z PAN.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Medyczny Nobel 2022. Ile w nas jest z neandertalczyków i co nam to daje? [WYWIAD]

Możliwe stało się np. precyzyjne badanie funkcjonowania żywych komórek bez ich uszkodzenia.

– Można np. przyłączać różne cząsteczki do obecnych w komórkach białek czy też RNA. Takie metody pozwalają na precyzyjne badanie tego, co się dzieje w komórce. Do białka lub glikanu można np. dołączyć tzw. sondę emitującą światło i w ten sposób badać wzajemne oddziaływanie różnych biomolekuł - opisuje korzyści prof. Gryko.

Możemy poznawać molekularne podstawy powstawania chorób

To oznacza nowe możliwości dla biologii i medycyny.

– Dzięki tym metodom możemy badać reakcje zachodzące w komórkach, a co za tym idzie poznawać molekularne podstawy powstawania chorób. Taka wiedza z kolei pozwala na dużo sprawniejsze prace nad nowymi terapiami i lekami. Dzisiaj leków szuka się często trochę na chybił trafił. Docenione teraz reakcje mogą to zmienić. Już dziś naukowcy poprawili celowanie leków przeciwnowotworowych, które są obecnie testowane w badaniach klinicznych - podkreśla specjalista.

Nagrodzone reakcje natychmiast trafiły do laboratoriów na całym świecie.

– Biolodzy molekularni szybko bowiem zauważyli, że “chemia typu klik” oraz reakcje bioortogonalne mogą być dla nich potężnym narzędziem i stały się one już niezwykle popularne. Także w Polsce różne zespoły prowadzą takie badania. Możemy zatem się spodziewać szybkiego rozwoju tej dziedziny - dodaje.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Medyczny Nobel 2022 za odkrycia dotyczące ewolucji człowieka