Medyczny Nobel 2022 za odkrycia dotyczące ewolucji człowieka

opublikowano: 03-10-2022, 13:00

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 2022 r. została przyznana za odkrycia dotyczące genomów wymarłych człowiekowatych i ewolucji homo sapiens. Zdobywcą tej prestiżowej nagrody jest Svante Pääbo, szwedzki biolog specjalizujący się w genetyce ewolucyjnej.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

  • Svante Pääbo jest związany z Instytutem Maxa Plancka w Lipsku, gdzie kierował badaniami nad człowiekowatymi, m.in. związanymi z genomem neandertalczyka oraz człowieka z Denisovej Jaskini.
  • Badania tegorocznego zdobywcy Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny przynoszą odpowiedzi na wiele pytań z zakresu ewolucji homo sapiens.
  • Komentatorzy podkreślają, że to nagroda z pogranicza genetyki, antropologii i paleobiologii.
  • Nagrody Nobla należą do najbardziej upragnionych i prestiżowych wśród tych, jakie mogą zdobyć naukowcy. W parze ze sławą i uznaniem idzie także nagroda pieniężna w wysokości 10 mln koron szwedzkich, tj. ponad 4,4 mln zł.

Zdobywcę medycznego Nobla w 2022 r. ogłoszono w poniedziałek, 3 października. Nagrodę otrzymał Svante Pääbo za odkrycia dotyczące genomów wymarłych człowiekowatych i ewolucji Homo sapiens. Komentatorzy podkreślają, że to nagroda z pogranicza kilku nauk: genetyki, antropologii, paleobiologii, przyznana za odkrycia dotyczące ewolucji Homo Sapiens, naszej plastycznością i zdolnościom do adaptacji w różnych warunkach środowiskowych, co zawdzięczamy różnorodnemu, mitochondrialnemu DNA. Prawdopodobnie stanowiło to zaczątek postępu mentalnego i intelektualnego Człowieka.

Medyczny Nobel 2022 za podróż w czasie?

„Dzięki swoim pionierskim badaniom Svante Pääbo dokonał czegoś pozornie niemożliwego: zsekwencjonowania genomu neandertalczyka, wymarłego krewnego współczesnych ludzi. Dokonał także sensacyjnego odkrycia nieznanego wcześniej hominima, czyli człowieka z Denisovej Jaskini. Co ważne, Pääbo odkrył również, że nastąpił transfer genów z tych wymarłych homininów do homo sapiens po migracji z Afryki około 70 tys. lat temu. Ten starożytny przepływ genów ma dziś znaczenie fizjologiczne, np. wpływa na reakcję naszego układu odpornościowego na infekcje” - napisano w uzasadnieniu decyzji Komitetu Noblowskiego.

Przełomowe badania Pääbo dały początek zupełnie nowej dyscyplinie naukowej: paleogenomice.

– To pierwsza nagroda Nobla przyzna za podróż w czasie. To znaczy, że Svante Pääbo wykorzystał nowoczesne zdobycze medycyny i biologii molekularnej do tego, żeby przekroczyć granice czasu i odpowiedzieć na niezwykle skomplikowane pytania dotyczące okresu, którego nie mógł obserwować, z którego nie ma zachowanych żadnych źródeł. Było to możliwe poprzez analizę genetyczną. Badacz musiał przezwyciężyć trudności związane z uszkodzeniem badanego DNA, które przecież podlegało działaniu różnych czynników fizycznych i chemicznych. Przezwyciężył te trudności i pozwolił nam na poznanie, skąd jesteśmy, jak wyglądały nasze początki. Potwierdził, że my, jako homo sapiens, współistnieliśmy z innymi hominidami – komentował na gorąco tuż po ogłoszeniu werdyktu prof. Michał Grąt z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM, w trakcie spotkania zorganizowanego w ramach obchodów Tygodnia Noblowskiego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Ekspert o medycznym Noblu: odkrycie pomoże w ustaleniu drzewa genealogicznego człowieka

Ekspert o medycznym Noblu: w ludzkim genomie jest do 4 proc. genów neandertalczyka

Nagroda ustanowiona testamentem

Nagrody Nobla należą do najbardziej pożądanych i prestiżowych wśród tych, jakie mogą zdobyć ludzie nauki. Wyróżnienie w dziedzinie fizjologii lub medycyny jest przyznawana za odkrycie, które zmieniły paradygmat naukowy i niosą konkretne korzystne dla ludzkości. Nagrodę ufundował Alfred Nobel, wynalazca m.in. dynamitu. W testamencie lwią część swojej fortuny przekazał na nagrody dla tych, których dokonania przynoszą największe korzyści ludzkości. Kiedy dokument został otwarty i odczytany po śmierci wynalazcy, wywołał wiele kontrowersji zarówno w Szwecji, jak i na świecie. Rodzina zmarłego sprzeciwiła się ustanowieniu Nagrody Nobla. Z tego powodu minęło pięć lat, zanim mogła zostać przyznana. Stało się to w 1901 roku. Od tamtej pory Noble są przyznawane za osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury i pokoju. Dodatkowo, w 1968 r., Szwedzki Bank Narodowy ustanowił nagrodę w dziedzinie nauk ekonomicznych ku pamięci Alfreda Nobla. Warto wiedzieć, że Nagroda Nobla to nie tylko sława, ale też pieniądze. I to niemałe. Wysokość tegorocznej nagrody ustalono na 10 milionów koron szwedzkich, czyli ok. 4,4 mln zł.

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii z ostatnich 10 lat

2021

David Julius z University of California w San Francisco oraz Ardem Patapoutian z Howard HughesMedical Institute, Scripps Research w San Diego zostaIi nagrodzeni przed rokiem. Nagrodę przyniosło im zidentyfikowanie receptorów temperatury i dotyku. W uzasadnieniu swojego wyboru Komitet Noblowski podkreślił, że pozwoliło to na odkrycie jednej z tajemnic natury.

2020

Po ponad trzech dekadach od odkrycia i opisania wirusa zapełnia wątroby typu C nagrodzono Nagrodą Nobla naukowców, którzy stali za tym przełomem. Tegorocznymi laureatami najbardziej pożądanej nagrody w dziedzinie fizjologii i medycyny zostali: Harvey J. Alter, Michael Houghton i Charles M. Rice.

2019

Triumfowali trzej naukowcy: Brytyjczyk Peter J. Ratcliffe i dwaj Amerykanie William G. Kaelin Jr. i Gregg L. Semenza. Nagrodzono ich za odkrycie procesów wyczuwania przez komórki stężenia tlenu w środowisku i adaptowania się do jego zmian. Badacze identyfikowali maszynerię molekularną, która reguluje aktywność genów w odpowiedzi na różne poziomy tlenu. To odkrycie - jak uzasadnił Komitet Noblowski - utorowało drogę dla nowych obiecujących strategii walki z anemią, nowotworami i wieloma innymi chorobami.

2018

Nagroda trafiła do dwóch naukowców. Otrzymali ją James. P. Allison z USA i Tasuku Honjo z Japonii. Wyniki ich badań przyczyniły się do opracowania terapii stosowanej w przypadku leczenia nowotworów immunogennych.

2017

Nagrodą podzielili się trzej Amerykanie: Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash oraz Michael W. Young, nagrodzeni za badania nad molekularnymi mechanizmami odpowiedzialnymi za rytm okołodobowy.

2016

Nobla otrzymał Japończyk Yoshinori Ohsumi za odkrycia dotyczące mechanizmów autofagii. Dzięki jego pracy zrozumiano, w jaki sposób komórka pozbywa się odpadów, dokonując recyklingu białek.

2015

Nagrodę Nobla otrzymali: William C. Campbell i Satoshi Omura za odkrycia dotyczące nowej metody leczenia zakażeń wywołanych przez pasożytnicze nicienie – oraz Youyou Tu za odkrycia dotyczące nowych sposobów leczenia malarii.

2014

Medyczny Nobel trafił do Johna O´Keefe oraz małżeństwa: May-Britt i Edvard I. Moser za odkrycie w mózgu neuronów, które umożliwiają orientację w przestrzeni. To odkrycie może pomóc lepiej zrozumieć mechanizm utraty pamięci przestrzennej, którą obserwuje się w chorobie Alzheimera.

2013

Nagrodę podzielono między trzech naukowców: Jamesa E. Rothmana i Randy’ego W. Schekmana z USA oraz reprezentującego Niemcy Thomasa C. Suedhofa. Prace laureatów dotyczyły transportu substancji wewnątrz komórek. Pozwoliły zrozumieć, w jaki sposób nieustannie zachodzący w komórkach przepływ błon umożliwia transport cząsteczek oraz komunikowanie się ze środowiskiem.

2012

Nagrodę otrzymali: pionier klonowania Brytyjczyk John B. Gurdon oraz Japończyk Shinya Yamanaka - twórca indukowanych pluripotentnych komórek macierzystych, które dają szansę na hodowanie w laboratorium tkanek, a nawet całych organów. Nobliści odkryli, że dojrzałe komórki organizmu można cofnąć w rozwoju do etapu komórek macierzystych, które potem są ponownie przekształcane w dowolne komórki organizmu.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.