Farmaceuta w nowej roli – od pierwszego stołu po partnerstwo kliniczne

Zmiany, jakie zaszły w farmacji w ostatnich dekadach wyraźnie wskazują na rosnące znaczenie farmaceutów w systemie ochrony zdrowia. Jeszcze niedawno ich rola sprowadzała się głównie do przygotowania i wydawania leków, dziś natomiast oczekuje się od nich o wiele więcej – kompetencji klinicznych, umiejętności doradczych, a nawet zaangażowania w politykę zdrowotną.

Mgr farm Aleksandra Dudziuk podkreśla, że o prestiżu zawodu decydują trzy czynniki: dostępność aptek, rosnące kompetencje farmaceutów oraz zmieniająca się infrastruktura. „Pacjenci coraz częściej traktują nas jako pracowników systemu ochrony zdrowia, którzy realnie wpływają na ich dobrostan i odciążają lekarzy” – mówi. To podejście sprawia, że farmaceuta staje się pierwszą osobą, do której pacjent zwraca się o pomoc, często jeszcze przed wizytą u lekarza.

mgr farm. Aleksandra Dudziuk, kierowniczka apteki w Warszawie

Z kolei mgr farm. Martyna Borówko zwraca uwagę, że choć zawód zyskał na prestiżu dzięki poszerzaniu kompetencji, to nadal istnieją bariery rozwojowe. „Kiedyś postrzegany głównie jako sprzedawca, dziś farmaceuta staje się pełnoprawnym partnerem w opiece nad pacjentem. Nadawanie nam nowych uprawnień zwiększyło prestiż zawodu, ale niestety regulacje prawne – jak ustawa Apteka dla Aptekarza i jej nowelizacja – ograniczają możliwości rozwoju i zniechęcają młodych ludzi do wyboru tej ścieżki” – mówi farmaceutka.

mgr farm. Martyna Borówko, apteka w Ełku

Apteka jako centrum zdrowia

Apteka stanowi kluczowy element utrzymania ciągłości terapii. Pacjent po wizycie u lekarza musi mieć dostęp do leków – w przeciwnym razie zalecenia nie przełożą się na skuteczną terapię. „Dodatkowo apteki odgrywają ogromną rolę w kontekście starzejącego się społeczeństwa. Wielu pacjentów nie ma samochodu, dlatego bliskość apteki to dla nich gwarancja bezpieczeństwa. W obecnej sytuacji geopolitycznej apteka jest też swoistym magazynem leków i wsparciem w razie kryzysu” – uważa mgr farm. Martyna Borówko.

Dostępność, bliskość i elastyczne godziny pracy sprawiają, że apteki zyskują nową rolę – miejsca, gdzie pacjent może nie tylko odebrać leki, ale też uzyskać kompleksowe wsparcie w przypadku różnych dolegliwości i problemów zdrowotnych. Mgr farm. Martyna Borówko podkreśla: „Apteka coraz częściej staje się realnym centrum zdrowia. To tutaj pacjent otrzymuje nie tylko leki, ale również fachową poradę, szczepienie, podstawowe badania diagnostyczne czy przegląd lekowy”.

Z kolei mgr farm. Aleksandra Dudziuk zauważa, że pacjenci w nagłych sytuacjach – takich jak gorączka u dziecka, dolegliwości żołądkowe czy przeziębienie – zwykle najpierw zgłaszają się właśnie do farmaceuty. „Farmaceuta zajmuje się szerokim zakresem problemów zdrowotnych, co czyni z nas pierwszą linią kontaktu dla pacjentów” – dodaje. Dzięki temu apteka zaczyna pełnić funkcję swoistego punktu pierwszej pomocy, a farmaceuta – przewodnika w świecie leków i profilaktyki. Ogromne znaczenie mają również przeglądy lekowe i edukacja pacjentów. W Polsce nadal powszechne jest przekonanie, że na każdą dolegliwość można wziąć tabletkę. „Naszą rolą jest takie dobranie farmakoterapii, by była skuteczna, a jednocześnie bezpieczna. Dzięki analizie przyjmowanych leków, suplementów i preparatów OTC możemy wskazać interakcje lub zaproponować zmianę leczenia – czasem wystarczy np. wymiana leku na nadciśnienie tętnicze, aby ustąpił uciążliwy kaszel” – wskazuje mgr farm. Aleksandra Dudziuk.

Szczepienia jako nowy wymiar opieki farmaceutycznej

Jednym z najważniejszych kierunków rozwoju usług aptecznych są szczepienia. Pandemia COVID-19 pokazała, że farmaceuci świetnie odnajdują się w tej roli, odciążając przychodnie i zapewniając pacjentom łatwy dostęp do profilaktyki szczepiennej. Od lutego br. farmaceuci mogą wystawiać recepty refundowane na szczepionki przeciw grypie, co znacznie uprościło cały proces.

Mgr farm. Martyna Borówko zaznacza, że zainteresowanie tą usługą stale rośnie: „Pacjenci cenią wygodę – w aptece mogą otrzymać receptę, kupić szczepionkę i od razu się zaszczepić. Aptek jest więcej niż przychodni, a ich godziny pracy są elastyczne, co szczególnie doceniają młodsi pacjenci”.

„Pacjenci bardzo chętnie korzystają ze szczepień w aptekach. Zainteresowanie rośnie także w kontekście medycyny podróży – coraz więcej osób przed wyjazdami decyduje się na szczepienia właśnie u nas” – dodaje mgr farm. Aleksandra Dudziuk. Jej zdaniem farmaceuci powinni odważniej apelować o szczepienia przeciw grypie, której konsekwencje wciąż bywają bagatelizowane.

Badania przesiewowe i recepty farmaceutyczne – szybka pomoc dla pacjentów

Na popularności zyskują też pomiary ciśnienia, glukozy czy cholesterolu. Choć nie są to badania diagnostyczne w ścisłym znaczeniu, stanowią ważny sygnał ostrzegawczy i punkt wyjścia do dalszej opieki lekarskiej. „Najczęściej pacjenci proszą o pomiar ciśnienia tętniczego. Po uzyskaniu wyniku od razu chcą skonsultować się z farmaceutą – czy wartości są prawidłowe, czy powinni udać się do lekarza. Dzięki temu możemy wyjaśnić wyniki i doradzić dalsze postępowanie” – wskazuje mgr farm. Aleksandra Dudziuk. Zdaniem mgr farm. Martyny Borówko te podstawowe pomiary pełnią funkcję badań przesiewowych. „W ramach Fundacji na Rzecz Pacjentów mieliśmy okazję przeprowadzać takie pomiary poza apteką, podczas wydarzeń lokalnych. Zainteresowanie przerosło nasze oczekiwania – pacjenci nie tylko chętnie wykonywali badania, ale też rozmawiali z farmaceutami o swoich wynikach i profilaktyce” – dodaje farmaceutka.

Dużym zainteresowaniem cieszą się także recepty farmaceutyczne, m.in. w ramach pilotażu dotyczącego antykoncepcji awaryjnej. Ta usługa oferuje kobietom szybki dostęp do pomocy wraz z edukacją na temat działania leku.

Codzienne doradztwo i wsparcie pacjentów

Farmaceuci codziennie odpowiadają na dziesiątki pytań pacjentów – o interakcje leków, bezpieczeństwo szczepień, działanie suplementów czy dobór preparatów OTC.

„Ogromną część naszej pracy stanowi poradnictwo. Pacjenci pytają o suplementy, profilaktykę czy leki dostępne bez recepty. Coraz częściej apteki wspierają też w rzucaniu palenia w ramach specjalnych programów” – podkreśla.

Mgr farm. Martyna Borówko dodaje, że pacjenci często zgłaszają się do farmaceuty jeszcze przed wizytą u lekarza: „Oczekują rzetelnej informacji o bezpieczeństwie stosowania leków i interakcjach. Naszym zadaniem jest pomóc im odnaleźć się w gąszczu informacji z internetu”.

Farmaceuta w sytuacjach kryzysowych

To, że farmaceuci mogą ratować życie, pokazują konkretne przykłady z praktyki. Mgr farm. Martyna Borówko wspomina pacjentów, którzy w czasie wyjazdu wakacyjnego zapomnieli leków np. przeciwpadaczkowych czy przeciwzakrzepowych. „Możliwość wystawienia recepty farmaceutycznej staje się w takich sytuacjach narzędziem ratującym zdrowie, a nawet życie” – podkreśla. Recepta farmaceutyczna wiąże się ze 100-proc. odpłatnością, ale dla pacjenta jest to często jedyna dostępna opcja, zwłaszcza w weekendy czy wieczorami, gdy dostęp do lekarza jest ograniczony.

Inny przykład przywołuje mgr farm. Aleksandra Dudziuk. W Częstochowie farmaceutki podjęły resuscytację pacjenta, który zasłabł na przystanku, i prowadziły ją przez pół godziny do przyjazdu karetki. „Dzięki ich wiedzy pacjent odzyskał czynność serca, został zabrany do szpitala i wyszedł z tej sytuacji bez uszczerbku. Ta historia pokazuje, że farmaceuci nie tylko wydają leki, ale także ratują życie” – podkreśla.

Kierunki rozwoju i wyzwania na przyszłość

Zarówno mgr farm. Martyna Borówko, jak i mgr farm. Aleksandra Dudziuk zgadzają się, że przyszłość farmacji zależy od dalszego rozwijania kompetencji klinicznych i pogłębiania współpracy z lekarzami.

Mgr farm. Borówko widzi przyszłość w większej integracji: „Profesjonalizacja usług aptecznych i rozwój kompetencji klinicznych to kierunek, w którym powinniśmy podążać. Współpraca lekarzy, farmaceutów i pacjentów zwiększa bezpieczeństwo terapii”. Z kolei mgr farm. Dudziuk dodaje, że w najbliższych latach dynamicznie rozwiną się także telemedycyna i usługi cyfrowe: „Przeglądy lekowe powinny stać się standardem, a konsultacje z farmaceutą – dostępne również online. To szansa na dalsze wzmocnienie roli zawodu i zachęcenie młodych ludzi do farmacji. To zawód, który nie powinien ograniczać się do wydawania leków, lecz dawać satysfakcję, poczucie rozwoju i realny wpływ na zdrowie społeczeństwa”.

Przesłanie na Światowy Dzień Farmaceuty – 25 września

Obie farmaceutki kierują ważne słowa do pacjentów, środowiska medycznego i kolegów po fachu. Mgr farm. Martyna Borówko apeluje: „Do pacjentów – pamiętajcie o profilaktyce i pytajcie farmaceutów o porady. Do środowiska medycznego – współpracujmy i rozmawiajmy. Do kolegów farmaceutów – mówmy jednym głosem i nie zapominajmy, że w centrum zawsze stoi pacjent”.

Obie farmaceutki twierdzą, że dziś farmaceuta nie jest tylko pracownikiem apteki za pierwszym stołem. „To partner pacjenta, doradca, strażnik bezpieczeństwa terapii i przewodnik w świecie leków. Zachęcam pacjentów, by korzystali z naszej wiedzy, zadawali pytania i angażowali się w dialog z farmaceutami. Rozwijajmy nasze kompetencje, wspierajmy się i każdego dnia wnośmy realną zmianę w życie pacjentów” – podsumowuje mgr farm. Aleksandra Dudziuk.