Opieka psychiatryczna i psychologiczna dla dzieci: potrzeby i dostępność po pandemii

opublikowano: 14-07-2021, 13:58

Mimo trwającej obecnie reformy psychiatrii dziecięcej dostępność i jakość opieki psychiatrycznej i psychologicznej nadal pozostawia wiele do życzenia. Tymczasem COVID-19 nie odpuszcza, a powrót do nauki stacjonarnej od września nie jest pewny.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Dostępności wsparcia psychologicznego dla dzieci i młodzieży poświęcono posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Dzieci oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży.

Początek pandemii COVID-19 zbiegł się w czasie z reformą psychiatrii wieku rozwojowego, która w dużej mierze opiera się także na psychologach. Przed pandemią i wspomnianą reformą w systemie funkcjonowały oddziały dzienne i całodobowe, poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży oraz ośrodki interwencyjne, a także poradnie dla dzieci i młodzieży z diagnozą zaburzeń ze spektrum autyzmu. Ponadto psychologów zatrudniają także oddziały przyjmujące pacjentów z chorobami somatycznymi, choć Narodowy Fundusz Zdrowia nie premiuje finansowo placówek zapewniających tego rodzaju wsparcie dla chorych dzieci i ich bliskich. Nie ma także wymogu zatrudniania psychologów na etatach. Tuż przed pandemią rozpoczęła się reforma psychiatrii dziecięcej, zaczęły powstawać placówki pierwszego poziomu, czyli poradnie środowiskowe – ciągle powstają nowe, choć jak zauważają eksperci, zlokalizowane są zwykle w większych miastach.

iStock

Opieka psychiatryczna i psychologiczna nad dziećmi i młodzieżą – co zmienił COVID-19?

Jak poinformował podczas posiedzenia Aleksander Waś, podlaski konsultant w dziedzinie psychologii klinicznej, znacznie zwiększyło się w warunkach pandemii obłożenie oddziałów pediatrycznych, na które trafiają pacjenci w kryzysie psychicznym np. na tle zaburzeń lękowych, odżywiania lub nawet po próbach samobójczych.

- Dzieci i młodzież trafiają do oddziałów pediatrycznych, ponieważ wciąż, mimo że sukcesywnie powstają placówki pierwszego poziomu, dostęp do psychiatry dziecięcego jest ograniczony. Nie zwiększa się też liczba specjalistów psychiatrii dziecięcej, psychologów klinicznych i psychoterapeutów dzieci i młodzieży w systemie. Co więcej, brakuje precyzyjnych danych dotyczących liczby tych ostatnich, nie jesteśmy policzeni. Ze względu na rygor epidemiologiczny znacznie utrudniony jest dostęp do wizyty diagnostycznych u psychologa. Diagnozy psychologicznej z testem i kwestionariuszem nie da się przeprowadzić online. Ograniczono też dostęp do grupowych form terapii – powiedział Aleksander Waś.

Ponadto dodał, że z powodu przeciwepidemicznych obostrzeń wstrzymano lub ograniczono możliwość odwiedzin rodziców lub opiekunów w psychiatrycznych placówkach stacjonarnych, co jest dużym problemem zwłaszcza dla dzieci hospitalizowanych przez dłuższy czas. Co więcej psychologowie napotykają na trudności podczas pracy środowiskowej. Przykładowo część szkół odmawia umożliwienia psychologom kontaktu z dziećmi w warunkach szkolnych stacjonarnie z uwagi na ryzyko związane z zakażeniem SARS-CoV-2. Cierpi na tym też orzecznictwo psychologiczne.

Potrzebne systemowe wzmocnienie zawodu psychologa

Eksperci podnoszą także, że mimo trwającej właśnie reformy psychiatrii dziecięcej nadal etatów dla psychologów w ochronie zdrowia jest zbyt mało, szczególnie biorąc pod uwagę zdrowotne potrzeby. Niskie pozostają także wynagrodzenia.

- Jeśli chodzi o kwestie systemowe wpływające na warunki pracy to z całą pewnością należy wymienić brak ustawy o zawodzie psychologa, która nie byłaby martwym prawem, oraz zawodowego samorządu. Konsekwencją tego jest brak standardów, co odbija się na organizacji i jakości opieki psychologicznej. Brakuje też przepisów regulujących prawo do wykonywania zawodu psychologa oraz rzecznika odpowiedzialności zawodowej – powiedziała Katarzyna Sarnicka — psycholog kliniczny, przewodnicząca Zarządu Krajowego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów.

Wśród postulatów środowiska znajduje się powołanie krajowego konsultanta ds. opieki psychologicznej w systemie oświaty oraz jego wojewódzkich odpowiedników, przy jednoczesnym uniezależnieniu ich od kuratoriów. Jak dodała zasadne byłoby także powołanie krajowego konsultanta w zakresie wsparcia psychologicznego.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

- Na 330 planowanych poradni psychologiczno-terapeutycznych dla dzieci i młodzieży w tej chwili jest zakontraktowanych 304. Z ich działaniem wiąże się pewien problem. Często 3-4 osoby w nich zatrudnione pracują nie w ramach pełnego etatu, ale etatów cząstkowych. (…) Badania pokazują, że o 30 proc. wzrosła liczba dzieci i młodzieży zgłaszających zaburzenia lękowe i depresyjne. (…) Wśród tych dzieci objętych obowiązkiem edukacyjnych będzie to ok. 20 proc., co daje blisko 2 mln dzieci i młodzieży. (…) Tymczasem pandemia nie jest w odwrocie. Cały czas funkcjonujemy w stanie permanentnego zagrożenia epidemicznego i trzeba się liczyć z tym, że dzieci nie wrócą do stacjonarnej nauki – wskazał prof. dr hab. n. med. Janusz Heitzman, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Ekspert krytycznie ocenił dostępność i jakość wsparcia oferowanego przez psychologów szkolnych. W jego ocenie nie są one adekwatne m.in. z powodu zbyt niskiej liczby psychologów oraz szkół, które oferują takie wsparcie uczniom. Jak dodał, szkolny psycholog powinien aktywnie identyfikować dzieci zagrożone kryzysem psychicznym, nawet wówczas gdy one same nie zgłaszają po pomoc.

44 dni oczekiwania na psychoterapię

W kontekście zadań psychologów szkolnych Michał Naczyński wyjaśnił, że ich rolą nie jest prowadzenie psychoterapii, ale wykonywanie diagnozy psychologicznej, mediacje, wsparcie nauczycieli i uczniów oraz interwencja kryzysowa. Za specjalistyczną diagnozę odpowiadają poradnie psychologiczno-pedagogiczne. To pod ich opieką znajdują się także dzieci z niepełnosprawnościami.

- Posiadamy dane z 2019 r., w których zostały ujęte wszystkie placówki świadczące wsparcie psychologiczne w ramach systemu oświaty. (…) Średnio dzieci oczekują na pierwszą wizytę diagnostyczną ok. 20 dni, maksymalnie ten czas wyniósł rok. Średnio na cykl wizyt terapeutycznych oczekują ok. 44 dni, maksymalnie nawet ponad tysiąc dni. Psycholodzy, którzy wzięli udział w badaniach informowali, że pod opieką maja średnio 235 uczniów, maksymalnie nawet 5 tysięcy (w dużych zespołach szkół. Jeśli chodzi o sytuację po pandemii, dane pokazują, że 6 na 10 szkół zatrudnia psychologa. Oczywiście, nie zawsze są to pełne etaty. Ok. 40 proc. uczniów zgłaszało pogorszenie nastroju w czasie pandemii, byli to w większości starsi uczniowie powyżej 15. roku życia – poinformował Michał Naczyński.

Pozytywnie ocenił zainicjowany przez MEiN program wsparcia psychologiczno-pedagogiczne dla uczniów i nauczycieli. Zauważył jednak, że powinien on zostać wdrożony szybciej niż planuje to resort – od pierwszego lockdownu minęło bowiem 16. miesięcy. W jego ocenie konieczne jest też zapewnienie psychologom szkolnym stałej superwizji.

Jak dodał Aleksander Waś, dzięki ostatniej nowelizacji ustawy o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia rośnie pensja psychologów zatrudnionych w szpitalach na umowie o pracę. Problem jednak polega na tym, że wiele placówek zatrudnia – jeśli w ogóle – psychologów na umowa cywilnoprawnych lub kontraktach, ponieważ inna forma jest dla nich nieopłacalna. Utrudnia to znacznie budowanie trwałych zespołów psychologicznych i zachowanie ciągłości wsparcia psychologicznego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Reforma psychiatrii dzieci i młodzieży w dużym stopniu opiera się na psychologach

“Oblicza Medycyny”. Jak psycholog może pomóc rodzinie zmagającej się z chorobą przewlekłą dziecka

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.