Nowe dowody na skuteczność szczepionki przeciwko HPV

Większość krajów na świecie uruchomiła programy szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (human papillomavirus, HPV). Zgłaszane są spadające częstości występowania HPV, jednak interpretacja tego zjawiska nie jest prosta.

Szwedzcy naukowcy z Karolinska Institutet przenalizowali dostępne dane, aby ocenić spadającą częstość występowania wirusa brodawczaka ludzkiego w populacji przy uwzględnieniu czasu kalendarzowego, kohorty urodzeniowej i wieku w populacyjnym programie badań przesiewowych szyjki macicy.

Danych do badania dostarczyło 836 314 podstawowych badań przesiewowych szyjki macicy wykonanych u kobiet w wieku 23-64 lat w latach 2014-2023 w regionie Sztokholmu. Dane pochodziły ze szwedzkiego Krajowego Rejestru Badań Przesiewowych Szyjki Macicy.

Współczynnik szans zakażenia HPV16/18 oszacowano, porównując każdą kohortę urodzeniową z niezaszczepionymi kobietami urodzonymi w 1984 r., stosując model wiek-okres-kohorta.

Spośród kobiet urodzonych w latach 1999-2000 zaszczepiono 82-83 proc. pacjentek. Przed 2019 r. częstość występowania HPV16/18 była najwyższa wśród najmłodszych kobiet w programie badań przesiewowych. W latach 2020-2023 częstość występowania wśród kohort urodzeniowych, którym oferowano zorganizowane szczepienia w szkołach stale spadała.

W porównaniu z grupą niezaszczepioną przeciwko HPV w roku 1984 wśród osób urodzonych w 2000 r. odnotowano spadek częstości występowania HPV16 o 98 proc oraz 99 proc. spadek częstości występowania HPV18.

Malejąca częstość występowania HPV16/18 spowodowała znaczny wzrost NNS - liczby osób, które trzeba przebadać, aby wykryć i zapobiec 1 przypadkowi raka szyjki macicy (co wskazuje na coraz rzadsze występowanie tego problemu i jest pomyślną wiadomością).

Jak podkreślają autorzy, spadki HPV16/18 były znacznie większe niż zasięg szczepień, co sugeruje efekt odporności stadnej. Rzadziej ulegały zakażeniu i chorowały także osoby niezaszczepione. Zmieniająca się epidemiologia typów HPV wymaga zaktualizowanych programów badań przesiewowych.

W Szwecji refundowane (dobrowolne) szczepienia przeciwko HPV rozpoczęły się w 2007 r. i były skierowane do dziewcząt w wieku 13–17 lat. Jednak osiągnęły niski zasięg i były nierównomiernie rozłożone według klasy społeczno-ekonomicznej.

W 2012 r. zorganizowane w szkołach szczepienia przeciwko HPV (szczepionka 4-walentna) zaczęły obejmować dziewczęta w wieku 11–13 lat (urodzone w 1999 r. i młodsze), co zaowocowało wysokim i społecznie równomiernym pokryciem szczepionką. Dodatkowo uzupełniano szczepienia dla dziewcząt urodzonych w latach 1993–1998 (dziewczęta w wieku do 19 lat). W 2020 r. program szczepień przeciwko HPV zaczął obejmować też chłopców. Warte podkreślenia jest, że jednocześnie prowadzono ogólnokrajowe badania przesiewowe raka szyjki macicy. Szczepionka Gardasil 9 weszła do użytku w roku 2021 dla kobiet urodzonych w latach 1994-1999.

Przed wdrożeniem szczepień wirusy HPV16 i 18 występowały powszechnie, przy czym ich częstość występowania osiągała szczyt u kobiet i mężczyzn w wieku 20 lat. W porównaniu z okresem przed szczepieniem, po wprowadzeniu szczepionek przeciwko HPV nastąpił spadek częstości występowania HPV16/18 i kłykcin wśród zaszczepionych będących w wieku poniżej 25. roku życia.