Weszły w życie przepisy o refundacji wysokospecjalistycznego leczenia endometriozy

Zgodnie z podpisaną 30 maja przez minister zdrowia zmianą rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego opieka nad pacjentkami będzie realizowana na dwóch poziomach.

Pierwszy realizowany ma być w poradniach ginekologiczno-położniczych, gdzie rozpoczęte może być leczenie farmakologiczne. W przypadku endometriozy głębokiej pacjentka zostanie skierowana na wyższy poziom leczenia chirurgicznego. Leczone będą także, zależnie od wskazań medycznych, pacjentki mające endometriozę poza układem rozrodczym.

Podmioty lecznicze, które zechcą leczyć pacjentki z endometriozą w ramach kompleksowej opieki specjalistycznej finansowanej przez NFZ, będą musiały do 10 listopada każdego roku przedstawić oddziałowi wojewódzkiemu NFZ dokumenty potwierdzające spełnienie określonych w rozporządzeniu warunków. NFZ będzie miał czas do 10 grudnia na potwierdzenie, czy dany podmiot leczniczy te warunki spełnia (chodzi m.in. o określone wymagania co do wyposażenia w sprzęt i aparaturę medyczną). Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji szacuje, że program „Kompleksowej opieki specjalistycznej nad świadczeniobiorcą z endometriozą” będzie realizować ok. 25 podmiotów leczniczych. Ich lista zostanie opublikowana.

Wyniki leczenia mają być monitorowane. Pacjentkom, zależnie od potrzeb, zapewnione mają zostać fizjoterapia, wsparcie psychologiczne i konsultacje dietetyczne.

Endometrioza występuje, gdy endometrium (błona śluzowa naturalnie wyściełająca jamę macicy) rozrasta się poza jamę macicy, w jamie otrzewnej, jajnikach i jajowodach. Towarzyszy jej ból w podbrzuszu, zwłaszcza podczas menstruacji, i zaburzenia płodności. Cierpi na nią nawet co trzecia kobieta na świecie.

Komórki błony śluzowej trzonu macicy u kobiety chorującej na endometriozę mogą tworzyć tzw. ogniska endometrialne zlokalizowane w jajnikach, jelitach, układzie moczowym lub w otrzewnej. Reagują na zmiany hormonalne podobnie jak zdrowo ułożone komórki. Organizm kobiety jest wtedy w ciągłym stanie zapalnym. Może wówczas dochodzić do wewnętrznych krwawień, rozwoju bolesnych guzków i do tworzenia się blizn, zrostów i zniekształceń.

O endometriozie może świadczyć m.in. bardzo bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunków seksualnych, przewlekły ból w obrębie miednicy, ból podczas oddawania moczu lub wypróżnienia, występowanie wzdęć i nudności, a także trudność z zajściem w ciążę.

Szefowa Fundacji „Pokonać Endometriozę”: pacjentki z tą chorobą latami nie mogły znaleźć pomocy

- O takie systemowe leczenie endometriozy nasza fundacja zabiegała od lat. Dziś to możliwe, ponieważ są specjaliści i ośrodki, które mogą się tego z sukcesem podjąć, jednak jeszcze 20-30 lat temu kobietom trudno było znaleźć pomoc - powiedziała PAP Lucyna Jaworska-Wojtas, prezes Fundacji „Pokonać Endometriozę”.

Rozmówczyni PAP, która ma osobiste doświadczenie walki z chorobą, w latach 90. szukała pomocy m.in. w Stanach Zjednoczonych, skąd organizacje pacjenckie przesyłały jej informacje.

- Endometrioza nie tylko wpłynęła na moje zdrowie, ona zmieniła całe moje życie, dlatego dziś pomagam innym. Od Amerykanów otrzymałam przed laty listę lekarzy z różnych państw, którzy specjalizowali się w leczeniu schorzenia. Nie było jednak wśród nich żadnego Polaka - podkreśliła. W efekcie pacjentki z endometriozą przez lata nie miały postawionej diagnozy, odsyłane były od jednego specjalisty do drugiego. - To wszystko powodowało, że choroba pogłębiała się i stawała się coraz trudniejsza do leczenia - dodała szefowa fundacji.

Przełomem było powstanie Europejskiej Ligii Endometriozy w 2005 roku, a także opublikowanie w tym samym czasie przez Europejskie Towarzystwo Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE) rekomendacji leczenia dla europejskich ginekologów. Najnowszą wersję rekomendacji ESHRE opublikowano w lutym 2022 roku.

- Z czasem przełożyło się to na sytuację polskich pacjentek. Przekonałyśmy Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników do opracowania krajowych standardów, które wskazywałyby ścieżkę diagnostyki i leczenia. Kiedy więc w końcu Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się w marcu 2023 r. systemowo rozwiązać problem, miało już z czego czerpać. Wcześniej nasza fundacja wspierała resort w ramach Rady Organizacji Pacjentów przy MZ, by sprawę tę doprowadzić do końca - przekazała Lucyna Jaworska-Wojtas.

Dyskusje w resorcie toczyły się m.in. wokół odpowiedniej wyceny świadczeń badań i zabiegów. Ostatecznie ministra zdrowia Izabela Leszczyna wydała 30 maja 2025 r. rozporządzenie wprowadzające model kompleksowej opieki specjalistycznej nad pacjentką z endometriozą.

- Diagnostyka jest bardzo trudna, wymaga dokładnego sprzętu, umiejętności osób, które go precyzyjnie obsługują i czasu, ponieważ np. operacje narządów dotkniętych endometriozą mogą trwać nawet 10-12 godzin - wyjaśniła Lucyna Jaworska-Wojtas.

Dostęp do refundowanego kompleksowego leczenia to przełom, ponieważ operacje endometriozy w prywatnych klinikach kosztują nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych - zaznaczyła rozmówczyni PAP.

Gotowość wsparcia publicznych szpitali realizujących opiekę nad pacjentkami z endometriozą zadeklarowała Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. - Wreszcie wokół tego tematu zaczęło się coś dziać - w lipcu ruszy ogólnopolski program diagnostyki i leczenia. To wielki krok, ponieważ kobiety cierpiące na endometriozę, a jest ich w Polsce ok. 3 mln, przez lata były niewidoczne dla systemu, schorzenie nie ma nawet własnej kwalifikacji w rejestrze chorób - podkreślił w rozmowie z PAP prezes fundacji WOŚP Jerzy Owsiak.

Oficjalna inauguracja programu leczenia endometriozy zaplanowana jest na 7 lipca w Krakowie.