Leczenie uzależnień wymaga pilnej reformy. Powinno być też wyodrębnione

KL/PAP
opublikowano: 18-07-2022, 15:59

Specjaliści zwracają uwagę na pilną potrzebę reformy systemu leczenia uzależnień w Polsce. W ich ocenie obecny system jest “szatkowany”. Leczenie uzależnień nie ma swojego skonsolidowanego aktu prawnego - jest rozpisane w wielu aktach prawnych. Ten stan zaś nie pozwala na kompleksową i skuteczna pomoc pacjentom.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Leczenie uzależnień w Polsce wymaga reformy. Brakuje kompleksowej podejścia do tego problemu.
Leczenie uzależnień w Polsce wymaga reformy. Brakuje kompleksowej podejścia do tego problemu.
iStock

- Dążymy do opracowania kompleksowej reformy lecznictwa uzależnień - zapowiada dr Piotr Jabłoński, dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

System leczenia uzależnień wymaga zmian: jest niespójny i nieskuteczny

– W sprawozdaniach i analizach dotyczących lecznictwa uzależnień, w częściach dotyczących substancji nielegalnych (nazywanych narkotykami), tj. substancji psychotropowych i środków odurzających, od wielu lat odnotowujemy coraz większy procent osób z diagnozą uzależnienia F.19.2, tj. zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane naprzemiennym przyjmowaniem środków wymienionych w grupach od F10 do F18) i innych środków psychoaktywnych (zespół uzależnienia). Określenie jednostki chorobowej i diagnoza stawiana przez lekarza psychiatrę brzmi często „uzależnienie od wielu substancji”. Jest to sytuacja, w której nie ma narkotyku/substancji wiodącej, lub nie jesteśmy w stanie tej substancji wiodącej określić – wyjaśnia dr Jabłoński.

Dodaje: Cechą charakterystyczną tego zjawiska jest, iż w większości przypadków obecny jest komponent alkoholowy. Wobec tego, coraz bardziej byliśmy świadomi faktu, że sztuczne i tradycyjne dzielenie uzależnień, szczególnie chemicznych na substancje legalne i nielegalne, jest działaniem nieracjonalnym.

Przyznał, że refleksja nad potrzebą kompleksowego podejścia do problematyki uzależnień pojawiła się już przed laty. Jak wskazał dr Jabłoński, uzależnienia behawioralne (zjawiska, które wiążą się z nałogowym wykonywaniem pewnych czynności), nie były wcześniej w Polsce powszechnie rozpoznawane, diagnozowane czy monitorowane. Sytuację zmieniło wprowadzenie Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych.

Problemy się przenikają, a przepisy wciąż je dzielą

– Jako jednostka uprawomocniona przez MZ do zarządzania Funduszem, opracowaliśmy procedury konkursowe i zaczęliśmy realizacje zadań dotyczących podnoszenia jakości programów profilaktycznych, terapeutycznych i szkoleniowych czy edukacyjnych. Przeczuwaliśmy jednak, co później potwierdziły badania, że w populacji osób, u których diagnozowano problemy związane z hazardem, ale nie tylko, funkcjonuje spora grupa osób sięgających po alkohol, stymulanty czy leki, np. antydepresanty. Najczęściej odbywa się to w celu niwelowania lęku, redukcji stresu, podniesienia swojej sprawności podczas uprawniania hazardu czy uczestnictwa w grach, ale również w celu „samoleczenia – powiedział dyrektor Centrum.

Jak dalej tłumaczył, „jeżeli spojrzymy na system leczenia jako ten, który powinien odzwierciedlać potrzeby pacjentów, to widzimy, że funkcjonujące obecnie „szatkowanie” tego systemu na poszczególne grupy substancji, nieuwzględnianie związków między mini, a szczególnie kwestii związanych z uzależnieniami behawioralnymi, które są powiązane z uzależnieniami chemicznymi, jest działaniem na niekorzyść pacjentów” – powiedział.

Jednocześnie, jak podkreślił, coraz powszechniej środowiska profesjonalistów zajmujących się leczeniem wskazywały, że coraz rzadziej trafiają do terapii osoby wyłącznie powiązane z konsumpcją alkoholu bądź narkotyków. - Stąd idea, aby w znacznym stopniu przyjrzeć się lecznictwu uzależnień – wyjaśnił dr Jabłoński.

Zespół ds. reformy już jest

Efektem tego stało się powołanie do życia, zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2021 r., Zespołu do spraw opracowania reformy systemu leczenia uzależnień.

Doktor zwrócił uwagę, że jesteśmy teraz w Polsce w trakcie poważnych i zaawansowanych prac oraz dyskusji nad tematem kształtu lecznictwa psychiatrycznego. Powstały dedykowane zespoły, które zajmują się przygotowywaniem reformy lecznictwa psychiatrycznego stacjonarnego, jak też zajmujące się monitorowaniem reformy środowiskowej opieki psychiatrycznej, działaniem Centrów Zdrowia Psychicznego. Doktor tłumaczył, że Zespół do spraw opracowania reformy systemu leczenia uzależnień „musi więc skoordynować swoje działania z generalnymi kierunkami i rozwiązaniami już realizowanymi oraz planowanymi do wdrożenia w systemie opieki psychiatrycznej".

– W kontekście potrzeby skoordynowania systemu leczenia psychiatrycznego i leczenia uzależnień występuje tutaj zjawisko, które nazywamy „punktami styku” – powiedział.

Problemy psychiczne często łączą się z uzależnieniami

Podkreślił, że bardzo często osoby, które doświadczają kryzysu związanego ze zdrowiem psychicznym, borykają się także z różnego rodzaju problemami uzależnieniowymi. W przypadku lecznictwa szpitalnego tymi punktami są kwestie związane z detoksykacją, jak również tzw. podwójną diagnozą. - Chodzi o sytuację, w której pacjent jest uzależniony lub używa substancji szkodliwych, a jednocześnie cierpi np. na depresję, czyli oprócz uzależnienia mamy też do czynienia z chorobą psychiczną lub poważnym zaburzeniem psychicznym - wyjaśniał doktor.

Dyrektor KCPU zauważył, że Zespół cały czas ma na uwadze, aby priorytetem, osią systemu terapii były potrzeby pacjenta, dlatego – jak zaznaczył - założenia reformy muszą dotyczyć kompleksowo obu tych zagadnień. - Nie możemy działać w sposób oderwany od tego, co dzieje się w całej psychiatrii - przyznał jednak dodając, że lecznictwo uzależnień ma swoją własną „tożsamość” - potrzeby, uwarunkowania, właściwości, metody oraz tradycje i bogaty dorobek.

Potrzeba wyodrębnienia lecznictwa uzależnień

– Nie tylko w toku prac Zespołu ds. przygotowania reformy, ale już znacznie wcześniej, w środowisku związanym z terapią uzależnień, artykułowana była potrzeba znalezienia mechanizmu gwarantującego środowisku terapii uzależnień partycypację w procesach legislacyjno-organizacyjnych rzutujących na funkcjonowanie i kondycję profesjonalistów i podmiotów leczniczych w tym obszarze - mówił ekspert.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Grupa Rx sp. z o.o. Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

– Proces ten nazwaliśmy procesem “wyodrębniania lecznictwa uzależnień” - wskazał.

Wyjaśnił, że powyższe procesy były przygotowywane przez decyzje i działania podejmowane już na przestrzeni kilku ostatnich lat. - I tak, od lat pracowaliśmy nad reformą kształcenia specjalistów psychoterapii leczenia uzależnień. Była to dziedzina, która funkcjonowała w dwóch różnych obszarach ( Krajowego Biura do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii i Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - red.), teoretycznie ze sobą powiązanych, w praktyce – budowanych na innych tradycjach i doświadczeniach – powiedział doktor.

– Kiedy decyzją resortu zdrowia te systemy zostały połączone, ówczesne Krajowe Biuro otrzymało od Ministerstwa Zdrowia zadanie opracowania i wdrożenia kompleksowego systemu kształcenia psychoterapeutów w dziedzinie leczenia uzależnień. Stało się jasne, że musimy w tych nowych zasadach kształcenia uwzględnić wszystkie elementy, czyli alkohol, narkotyki, nowe substancje uzależniające, uzależnienia behawioralne, jak też kwestię uzależnienia od substytucji nikotynowej, która choć nie jest zapisana w naszym “mandacie”, stanowi jednak ważny element lecznictwa uzależnień – mówił dr Jabłoński.

Będzie konsultanta krajowy w dziedzinie psychoterapii uzależnień

Zaznaczył, że z czasem to „wyodrębnianie się” stało się coraz bardziej widoczne. - Ministerstwo Zdrowia przychyliło się do naszego postulatu, aby specjalizacja psychoterapia uzależnień została wpisana do katalogu specjalizacji mających zastosowanie w ochronie zdrowia. Psychoterapeuta uzależnień stał się w końcu z definicji zawodem medycznym – powiedział dyrektor.

Wskazał, że kolejnym niezwykle ważnym krokiem jest powołanie konsultanta krajowego w dziedzinie psychoterapii uzależnień. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom zaopiniowało otrzymane kandydatury. Doktor poinformował, że proces wyboru konsultanta w Ministerstwie Zdrowia jest w toku.

Terapia uzależnień to specyficzna część opieki psychiatrycznej

– I tutaj kwestia roli konsultanta lokuje nas w samym środku problemu - co przyświecało środowisku osób zainteresowanych lecznictwem uzależnień do tego, aby spróbować podjąć próbę wprowadzenia zmian? Dlaczego wyodrębnianie lecznictwa uzależnień jest tak ważne? Uważam, że rozbicie nas te poszczególnie części, czyli alkohol, narkotyki, uzależnienia behawioralne, co więcej brak spójnego myślenia o systemie, przede wszystkim o pacjentach, brak przedstawiciela, to wszystko powodowało, że lecznictwo uzależnień często stawało się pomijane, zapominane - mówił.

– Niestety, w momentach, w których wprowadzano różne przepisy, nie konsultowano ich ze środowiskiem, lub konsultowano bardzo pobieżnie. Chcę podkreślić, że terapia uzależnień jest bezdyskusyjnie częścią systemu opieki psychiatrycznej, ale ma swoją specyfikę. Swoje, uzasadnione potrzebami pacjentów i metodami terapeutycznych, uwarunkowania – powiedział doktor.

Leczenie uzależnień nie ma swojego skonsolidowanego aktu prawnego

– Jest rozpisane w wielu aktach prawnych, m.in. w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. W naszej opinii przyszedł czas, aby lecznictwo uzależnień na nowo i kompleksowo inaczej opisać, gdyż mamy obecnie zupełnie niespójną siatkę pojęciową dotyczącą np. tego, kto jest uprawniony do leczenia czy w jakich formach leczniczych można prowadzić terapię - wskazał dr Jabłoński.

– Obecnie jesteśmy w trakcie zaawansowanych prac nad nowelizacją rozporządzenia dotyczącego świadczeń gwarantowanych. Proponujemy, aby „punkty styku”, czyli detoksykacja i podwójna diagnoza, została uzgodniona z opracowywaną przez dedykowane do tego Zespoły (z partycypacją KCPU), kompleksową reformą lecznictwa szpitalnego i z reformą lecznictwa psychiatrycznego - powiedział dyrektor.

Jakie zmiany w terapii uzależnień ?

Jak dalej tłumaczył, kwestie psychoterapii uzależnień, jej bazowe założenia są już wypracowane. Krajowe Centrum chce zaproponować dwie poważne zmiany. Pierwsza to taka, aby „konglomerat różnego rodzaju placówek zastąpić dwoma typami: ośrodkami/oddziałami dla dorosłych i podobnie placówkami dla dzieci i młodzieży”. Centrum proponuje, aby w każdej z tych grup, funkcjonowały placówki krótko/średnio i długoterminowe. Chce też ugruntować (co już znajduje się w świadczeniach gwarantowanych), możliwość kontynuowania lub podtrzymywania terapii przez pacjenta w hostelach.

Drugą zmianą, do której dąży Centrum jest modyfikacja warunków realizacji świadczenia gwarantowanego. - W obecnie funkcjonujących zapisach mamy tylko informacje o kwalifikacji i ilości personelu. Nie ma natomiast nic na temat tego, co pacjent powinien w terapii „uzyskać”. Jakimi metodami powinien być leczony, tak aby obejmowało to kwestie zindywidualizowanego programu terapii w formie postępowania obejmującego m.in. psychoterapię indywidualną i grupową, farmakoterapię czy psychoedukację, nie zapominając o współpracy z rodziną i bliskimi pacjenta - mówił dr Jabłoński.

– Konsekwentnie proponujemy, aby we wskazaniach do realizacji świadczenia gwarantowanego, zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD), wprowadzić zapisy obejmujące rozpoznania związane z uzależnieniami behawioralnymi/czynnościowymi)– wskazał doktor.

Podobne prace, jak dodał, są prowadzone w obszarze lecznictwa ambulatoryjnego.

Doktor wskazał, że „logicznym następstwem powołania konsultanta krajowego w dz. psychoterapii uzależnień będzie etap powoływania konsultantów wojewódzkich, co łączone jest z kwestią przyjrzenia się roli Wojewódzkich Ośrodków Terapii Uzależnień”.

– Chcielibyśmy, aby ich zadania zostały wystandaryzowane, służyły całemu środowisku leczenia uzależnień i poprzez różne formy współpracy pełniły rolę intelektualnego zaplecza dla konsultanta krajowego i konsultantów wojewódzkich – powiedział doktor Jabłoński.

Termin zakończenia prac Zespołu, przewidziany przez Ministra Zdrowia, upływa z końcem czerwca 2023 r. Dyrektor KCPU liczy, że do końca września tego roku będą już gotowe kompletne założenia wszystkich proponowanych rozwiązań.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom coraz bliżej. Senat jest za

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.