Ekspozycja na słońce zmniejsza ryzyko złamań

prof. dr hab. n. med. Wojciech Pluskiewicz, Zakład Chorób Metabolicznych Kości, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii SUM w Katowicach
opublikowano: 18-10-2021, 15:30

Przebywanie co najmniej 5 godzin dziennie na słońcu, względem czasu poniżej 5 godzin, redukuje występowanie złamań o 55 proc. u pacjentów z osteoporozą - wykazało koreańskie badanie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Adobe Stock

Mineralizacja szkieletu jest zależna od wielu czynników. Oczywista jest prawidłowa podaż wapnia, stanowiącego podstawowy minerał budulcowy tkanki kostnej. Ale sam wapń nie zapewni dobrostanu szkieletu. Wchłanianie wapnia w jelicie może odbywać się w sposób bierny, lecz najważniejsze jest wchłanianie czynne, zależne przede wszystkim od dostępności aktywnej postaci witaminy D, czyli kalcytriolu. Aby stężenie kalcytriolu było prawidłowe, należy przebywać na słońcu, a kolejne etapy biosyntezy tej witaminy to aktywacja w pozycji 25 w wątrobie oraz w pozycji 1 w nerkach. Zatem bez prawidłowej funkcji obu tych narządów oraz wystarczającego nasłonecznienia, nie ma mowy o syntezie kalcytriolu.

Ekspozycja na słońce a występowanie złamań: co wykazało koreańskie badanie

W naszej szerokości geograficznej oczekiwany efekt ekspozycji na słońce występuje od maja do końca września. Wpływ czasu ekspozycji na słońce na występowanie złamań był przedmiotem analizy badaczy koreańskich.

Autorzy wykorzystali dane z lat 2008-2011 dotyczące 638 pacjentów w wieku powyżej 65. r.ż. z osteoporozą rozpoznawaną standardowo za pomocą badania densytometrycznego, stosując T-score ≤-2,5 jako kryterium diagnostyczne. W celu oceny stopnia nasłonecznienia wyszkolony personel medyczny wykorzystywał specjalny kwestionariusz. Zbierano dane dotyczące złamań kości udowej, kręgów oraz przedramienia.

Wykazano, że przy przebywaniu co najmniej 5 godzin dziennie na słońcu, względem czasu poniżej 5 godzin, występowanie złamań malało o 55 proc. Ten wynik był niezależny od szeregu czynników o znanym wpływie na stan metabolizmu szkieletu: wieku, płci, rodzinnego występowania osteoporozy i złamań, indeksu masy ciała, wyniku badania densytometrycznego szyjki kości udowej, stężenia witaminy D, palenia, spożycia alkoholu, podaży wapnia oraz aktywności fizycznej. Przy niedoborze witaminy D wpływ nasłonecznienia był nieco słabszy i redukcja złamań wyniosła 52 proc.

Wpływ witaminy D na występowanie złamań: kilka uwag i wątpliwości

To ciekawe i ważne poznawczo informacje. Generalnie, najważniejszy jest pozytywny wpływ witaminy D na zmniejszenie występowania złamań. Brano pod uwagę trzy z czterech tzw. dużych złamań osteoporotycznych (pominięto złamania kości ramiennej). Sądzę, że warto omówić niektóre wyniki bardziej szczegółowo.

Po pierwsze, czas przebywania na słońcu, niezbędny do zapewnienia zmniejszenia występowania złamań, był bardzo długi. Według dostępnych danych, już 15-20 minut przebywania na słońcu ma zapewnić prawidłowe stężenie witaminy D. Skoro wymagany czas był tak długi, można postawić tezę, że efekt zdrowotny nie wiązał się tylko z samym procesem wiodącym do podniesienia stężenia witaminy D.

Po drugie, badanie dotyczyło osób z rozpoznaną osteoporozą i nie można wprost przekładać zaprezentowanych wyników na całą populację. Co więcej, dbanie o wystarczające nasłonecznienie jest zwykle tylko uzupełnieniem innych działań, w tym farmakoterapii osteoporozy. Można się zastanawiać, czy w ogólnej populacji, w której osteoporoza nie jest tak powszechna, na pewno można liczyć na tak spektakularny efekt zdrowotny, jak w wyselekcjonowanej grupie pacjentów z rozpoznaną osteoporozą.

Po trzecie, nie można wykluczyć, że inne czynniki, np. klimatyczne czy rasowe, typowe dla Korei, mogą odgrywać istotną rolę.

Po czwarte, zaskakująca jest obserwacja, że nawet przy braku uzyskania prawidłowego stężenia witaminy D wykazano pozytywny efekt czasu nasłonecznienia. To sugeruje jeszcze inne podłoże patogenetyczne tego zjawiska co wymaga dalszych badań. Można np. przypuszczać, że większe nasłonecznienie mogło pozytywnie wpływać na funkcję mięśni szkieletowych, co z kolei skutkowało zmniejszeniem częstości występowania upadków.

Na końcu uwaga dotyczącego innego aspektu zdrowotnego. Czy tak długie przebywanie na słońcu nie zwiększa ryzyka występowania nowotworów skóry?

Korzyści populacyjne są ewidentne

Niezależnie od powyższych uwag, omawiane wyniki badaczy koreańskich należy uznać za wartościowe. Dla nas, lekarzy, ale także dla większości pacjentów potrzeba zapewnienia podaży witaminy D jest oczywista. W naszych realiach odbywa się to raczej dzięki stosowaniu licznych preparatów witaminy D w postaci leków lub suplementów. Wydaje się, że mniejszą rolę przywiązujemy do czasu przebywania na słońcu. Także podaż wapnia chyba nie jest w centrum naszej uwagi. Zgodnie z wynikami moich własnych badań, podaż wapnia jest zbyt mała.

Efekty działań o powszechnym charakterze prewencyjnym, dedykowane milionom osób, nie są tak oczywiste, jak wyniki w wyselekcjonowanej grupie osób z osteoporozą. Ci ostatni to pacjenci z wysokim ryzykiem złamań, stąd można oczekiwać u nich większego efektu podejmowanych działań. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę liczbę złamań osteoporotycznych rocznie występujących w Polsce oraz liczbę osób z osteoporozą (odpowiednio: ponad 126 000 i 2,1 mln — według raportu NFZ z 2019 r.), to jasno widać, że wielkość populacji, mogąca odnieść korzyść zdrowotną dzięki zadbaniu o wystarczająco długie dzienne przebywanie na słońcu, jest duża.

ZOBACZ TAKŻE: Osteoporoza z unieruchomienia - niedoceniana przyczyna choroby

Choroba trzewna zwiększa ryzyko złamań

Wysoka aktywność fizyczna i stosowanie witaminy D w dużym stężeniu zapobiegną osteoporozie

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.