Diagnoza psychologiczna może stanowić uzupełnienie całości procesu diagnostycznego zaburzeń psychicznych

opublikowano: 04-02-2021, 11:56

„Włączenie w proces diagnostyczny psychologa klinicznego pozwala nierzadko szerzej spojrzeć na dane zaburzenie: pod kątem czynników psychologicznych, środowiskowych. Niezwykle ważne jest, aby uwzględnić to jak pacjent funkcjonuje w rodzinie, szkole i grupie rówieśniczej” - mówi Dagmara Zbroch, psycholog i psychoterapeuta z Kliniki Psychomedic, specjalizująca się w pracy z dziećmi i młodzieżą, z którą rozmawiamy o współpracy lekarzy psychiatrów z psychologami klinicznymi.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Czym od siebie różnią się diagnoza psychologiczna i psychiatryczna? Jaką rolę pełni ta pierwsza w procesie diagnostycznym i terapeutycznym młodych pacjentów?

Diagnoza psychiatryczna wiąże się najczęściej z postawieniem określonego rozpoznania klinicznego lub próbą postawienia takiego rozpoznania. Psychiatra podczas wywiadu zbiera informacje dotyczące ewentualnych objawów rozwijających się zaburzeń, ich przebiegu oraz nasilenia – uwzględniając czynniki biologiczne sprzyjające ich rozwojowi. Dla lekarza ważne jest także to na ile manifestowane przez pacjenta symptomy przejawiają się w destrukcyjny sposób w codziennym życiu, zaburzając prawidłowe funkcjonowanie. Psychatra stawia diagnozę w oparciu o Międzynarodową Klasyfikację Chorób i Zaburzeń Psychicznych, stąd każde jego rozpoznanie opatrzone jest stosownym kodem klasyfikacyjnym.

Cele diagnozy psychologicznej są nieco bardziej różnorodne i nie tak skoncentrowane na postawieniu konkretnego rozpoznania. Oczywiście, w ramach diagnozy psycholog kliniczny ocenia kondycję psychiczną i nazywa trudności powodujące jej pogorszenie, ale skupia się na całościowym funkcjonowaniu dziecka. Na diagnozę psychologiczną, której postawienie bardzo rzadko zamyka się w jednym spotkaniu, składa się też sformułowanie zaleceń dotyczących dalszej pracy terapeutycznej oraz wstępnych prognoz odnośnie procesu leczenia. Jest to więc pewna próba określenia z wyprzedzeniem potencjalnych kryzysów psychicznych i jednocześnie ocena na ile zasoby danego dziecka czy młodego człowieka pozwolą mu te kryzysowe sytuacje przezwyciężyć. Podczas pierwszego spotkania psycholog zazwyczaj zbiera szczegółowy wywiad, który umożliwia mu lepsze zrozumienie przyczyn i mechanizmów trudności w funkcjonowaniu psychospołecznym zgłaszającej się do niego osoby. Narzędziem wykorzystywanym w diagnozie psychologicznej są testy, które pomagają zidentyfikować przyczyny ewentualnych zaburzeń i nasilenie objawów.

Dagmara Zbroch
Dagmara Zbroch

Jakie są rodzaje diagnozy psychologicznej i w jakich sytuacjach klinicznych się po nią sięga?

Rodzaje diagnoz psychologicznych bywają różne, podobnie jak cele pracy terapeutycznej psychologa z dzieckiem. Naszym głównym zadaniem jest postawienie na podstawie informacji wynikających z zebranego wywiadu hipotezy, którą następnie weryfikujemy w kontekście precyzyjnie wskazanego obszaru funkcjonowania osoby badanej. Diagnoza psychologiczna może więc dotykać wielu obszarów np. inteligencji, osobowości, predyspozycji zawodowych czy kompetencji społecznych. Oczywiście, zawsze należy ustalić z osobą badaną rodzaj diagnozy i poinformować o jej celach.

Jakie metody wykorzystuje się w diagnozie psychologicznej w zależności od jej rodzaju?

Podstawą pracy psychologa klinicznego w zakresie diagnozy są zebranie wywiadu, rozmowa kliniczna i obserwacja. W kolejnym kroku, po zarejestrowaniu objawów potencjalnych trudności, należy dokonać ich interpretacji i weryfikacji wyników obserwacji przy pomocy różnorodnych kwestionariuszy, formularzy, testów czy metod projekcyjnych. Jednym z narzędzi są także eksperyment kliniczny i analiza wytworów działania dziecka powstających podczas nauki, zabawy lub wykonywania innych czynności.

W jaki sposób diagnoza psychologiczna może być pomocna w dalszym procesie diagnostyki i opieki psychiatrycznej dla specjalistów z dziedziny psychiatrii dzieci i młodzieży?

Praca lekarza psychiatry opiera się w dużej mierze na biologicznym czy fizjologicznym rozumieniu procesu chorobowego. Włączenie w proces diagnostyczny psychologa klinicznego pozwala nierzadko szerzej spojrzeć na dane zaburzenie: pod kątem czynników psychologicznych, środowiskowych. Niezwykle ważne jest, aby uwzględnić to jak pacjent funkcjonuje w rodzinie, szkole i grupie rówieśniczej. Zdarza się, że źródeł manifestowanych przez dziecko objawów należy szukać właśnie w czynnikach środowiskowych. Ponadto podczas ustalania celów terapeutycznych i przebiegu leczenia powinno się brać pod uwagę funkcjonowanie psychospołeczne, nie koncentrować się jedynie na fizjologicznym aspekcie zaburzenia.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Jaka jest specyfika diagnozy psychologicznej w populacji pediatrycznej?

W przypadku pracy z dzieckiem niezwykle ważna jest, poza zebraniem wywiadu, prawidłowo przebiegająca obserwacja – a więc nie tylko w gabinecie psychologa, który nie jest dla małego pacjenta środowiskiem naturalnym, ale w domu i szkole. Tylko to pozwoli nam ocenić czy dziecko wchodzi w interakcje we właściwy sposób.

Często zdarza się, że pierwszym specjalistą, do którego zgłaszają się rodzice z dzieckiem jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub pediatra – zwłaszcza gdy zgłasza ono objawy psychosomatyczne np. ze strony układu pokarmowego lub dolegliwości bólowe o nieznanym źródle. Psycholog bywa także proszony o interwencję, gdy młody człowiek ujawnia niepokojące zachowania w środowisku szkolnym. W obu tych sytuacjach w pierwszej kolejności należy ustalić czy te objawy lub zachowanie mają charakter incydentalny lub powtarzalny. Konsultacja psychologiczna i psychiatryczna nie są oczywiście pierwszym krokiem, czasami wystarczy rozmowa nauczyciela z rodzicami (przy ewentualnym wsparciu psychologa). Jeśli jednak zidentyfikowane trudności się nasilają lub powtarzają (a lekarz rodzinny wykluczył przyczyny somatyczne), warto już zasięgnąć opinii psychologa, który zweryfikuje czy problemowe zachowanie dziecka ujawnia się np. jedynie w szkole czy również w środowisku rodzinnym. Psycholog będzie też tym specjalistą, który może pomóc w decyzji o zasadności konsultacji psychiatrycznej.

Praca psychologa to oczywiście nie tylko diagnoza i terapia, ale też edukacja, profilaktyka prowadzona w środowisku szkolnym i rodzinnym, czyli np. poinformowanie rodziców na co powinni zwrócić uwagę. Jakie są sygnały alarmowe mogące świadczyć, że dziecko doświadcza trudności? Będą to przede wszystkim zaburzenia rytmu dobowego, zmniejszony lub zwiększony apetyt, problemy ze snem, poczucie niepokoju i lęku, zaburzenia koncentracji, zachowania agresywne (w tym autoagresywne). Najogólniej mówiąc, niepokoić powinny zachowania, które pojawiają się nagle i nie są dla danego dziecka normą. Zawsze warto zweryfikować w jakich okolicznościach objawy się pojawiają lub nasilają: tylko w domu, szkole lub grupie rówieśniczej.

Pandemia COVID-19 sprawiła, że spora część aktywności szkolnej i społecznej przeniosła się do sfery online, przez co w populacji dzieci i młodzieży wzrasta ryzyko rozwoju uzależnienia behawioralnego. Jego pierwszymi symptomami może być właśnie rozregulowanie rytmu dobowego, trudności z zasypianiem, potrzeba stałego „bycia online” – nawet do późnych godzin nocnych, z czego pozostali domownicy mogą sobie nawet nie zdawać sprawy. W takich przypadkach także zasadna jest konsultacja z psychologiem, który pomoże ustalić czy w życiu dziecka wydarzyło się coś, co skłoniło je do ograniczenia rzeczywistych kontaktów na rzecz tych wirtualnych.

Jaką rolę odgrywa dziś psycholog kliniczny w zespole opiekującym się dzieckiem lub młodym człowiekiem z zaburzeniami psychicznymi?

Z mojej praktyki wynika, że ostatnie lata to znacząca poprawa współpracy pomiędzy psychologami i specjalistami z obszaru psychiatrii. Dla młodych pacjentów, zwłaszcza w obliczu poważnych braków kadrowych, oznacza to wiele korzyści. Psycholog może być pierwszym specjalistą, do którego trafia dziecko z rozwijającymi się zaburzeniami odżywania, uzależnieniami czy stanami depresyjnymi. Szersze korzystanie z wiedzy i umiejętności psychologów klinicznych jest wpisane również w ideę trwającej reformy psychiatrii dzieci i młodzieży, która w centrum stawia pomoc dziecku właśnie w jego naturalnym środowisku: rodzinie, szkole i grupie rówieśniczej.

PRZECZYTAJ TAKŻE: “Oblicza Medycyny”. Jak lekarz lub pielęgniarka mogą rozpoznać przemoc wobec dzieci

Premier Morawiecki zapowiada wzrost nakładów na psychiatrię dzieci i młodzieży o 220 mln zł

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.