Diagności laboratoryjni zablokują wykonywanie testów w aptekach? Jest stanowisko w tej sprawie

  • Marzena Sygut
opublikowano: 20-01-2022, 13:30

Czy apteki to odpowiednie miejsce do wykonywania badań? Czy w procesie kształcenia farmaceuci nabywają kompetencje do pobierania materiału analitycznego, wykonywania badań i interpretacji wyników? - pytają diagności laboratoryjni i kontestują rozważane obecnie rozszerzenie uprawnień farmaceutów o testowanie w kierunku SARS-CoV-2 w aptekach.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Diagności laboratoryjni wystosowali stanowisko w sprawie poszerzenia kompetencji farmaceutów. Chodzi o oddanie w ręce aptekarzy diagnostyki w kierunku SARS-COV-2.
FOT. Archiwum

Krajowy Związek Zawodowy Pracowników Medycznych Laboratoriów Diagnostycznych wypowiedział się w sprawie dyskutowanego ostatnio rozszerzenia uprawnień farmaceutów o wykonywanie badań diagnostycznych w kierunku SARS-CoV-2 w aptekach ogólnodostępnych. 17 stycznia zmianę tę zapowiedział wiceminister zdrowia Waldemar Kraska, a dzień później rzecznik resortu Wojciech Andrusiewicz przekazał, że trwają rozmowy z Naczelną Izbą Aptekarską na ten temat.

Swoje stanowisko związek zawodowy diagnostów zamieścił w mediach społecznościowych. Jak podkreślają autorzy stanowiska, farmaceuci nie mają odpowiednich kompetencji do pobierania materiału analitycznego, samodzielnego zlecania, wykonywania badań oraz interpretacji ich wyników. Ponadto, istniejące przepisy prawne nie dają im takich uprawnień.

Opieka farmaceutyczna nie oznacza przejęcia pełni kompetencji diagnostów

Dr n. med. Karolina Bukowska-Strakova, przewodniczącą Zarządu Krajowego KZZPMLD sygnująca stanowisko, wyjaśnia w piśmie, że w myśl znowelizowanej ostatnio ustawy z 10 grudnia 2020 r. Prawo farmaceutyczne farmaceuta nabywa prawo do udzielania świadczenia zdrowotnego pod nazwą - opieka farmaceutyczna.

Niemniej jednak, zgodnie z art. 4 pkt. 2 znowelizowanej ustawy, “opieka farmaceutyczna to świadczenie zdrowotne (...) udzielane przez farmaceutę i stanowiące dokumentowany proces, w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem i lekarzem prowadzącym leczenie pacjenta, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych czuwa nad prawidłowym przebiegiem indywidualnej farmakoterapii obejmującej (m.in.) wykonywanie badań diagnostycznych określanych w przepisach wydanych na podstawie ust.7 - w celu oceny skuteczności i bezpieczeństwa stosowanej przez pacjenta farmakoterapii oraz analizy problemów lekowych występujących u pacjenta oraz proponowania metod i badań diagnostycznych”.

Farmaceuta ma otrzymać tylko część uprawnień diagnostycznych

Autorzy stanowiska wskazują dalej, że minister zdrowia - zgodnie z zapisami ustawy - ma określić w drodze rozporządzenia "wykaz badań diagnostycznych, które mogą być wykonywane przez farmaceutę sprawującego opiekę farmaceutyczną, uwzględniając potrzeby pacjentów, ich bezpieczeństwa oraz możliwości lokalowe i techniczne, którymi dysponują apteki ogólnodostępne".

Listę zawierającą wykaz badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów ma wskazać zespół ministerialny powołany zarządzeniem z 6 października 2021 roku. Diagności laboratoryjni z przykrością stwierdzają, że w jego składzie nie ma dotąd przedstawiciela diagnostów laboratoryjnych.

Farmaceuci nie maja prawa do pobierania materiału do badań

Diagności laboratoryjni podkreślają, że zdziwienia Zarządu KZZ PMLD nie budzi sam fakt uprawnienia farmaceutów do wykonywania części badań diagnostycznych przydatnych w przesiewowej diagnostyce chorób cywilizacyjnych, ale medialne doniesienia i domysły w tej sprawie.

Zaznaczają, że zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami prawa farmaceuci uprawnieni są do wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej wyłącznie w laboratorium i w ograniczonym zakresie tj. wyłącznie pod nadzorem diagnosty laboratoryjnego. Nie są też uprawnieni do zlecania badań laboratoryjnych oraz do autoryzacji ich wyników (Ustawa z 27 lipca 2021 r. o diagnostyce laboratoryjnej).

Ustawa o zawodzie farmaceuty, pomimo zapisów, zgodnie z którymi farmaceuci mają możliwość wykonywania badań diagnostycznych, “wciąż nie daje im uprawnień do pobierania materiału analitycznego oraz do zlecania wykonywania badań laboratoryjnych samodzielnie oraz poza laboratorium, ponieważ pozostaje to w kolizji z innymi aktami prawnymi".

Badania w aptece tak, ale nie wszystkie

Diagności zaznaczają, że nie są przeciwni poszerzeniu kompetencji farmaceutów, ich obawy wynikają z doniesień medialnych, a zwłaszcza wypowiedzi wiceministra zdrowia Waldemara Kraski, który zapowiedział możliwość przeprowadzania testów genetycznych na obecność COVID-19 w aptekach.

Jak czytamy w ich stanowisku, diagności rozumieją, że “dla celów zwiększenia społecznej profilaktyki chorób cywilizacyjnych farmaceuci mogliby być uprawnieni, podobnie jak niektórych krajach Europy czy w USA, do wykonywania nieinwazyjnych badań diagnostycznych polegających na przykład na pomiarze ciśnienia krwi, tętna, wagi i wzrostu pacjenta w celu obliczenia BMI”.

Jednak już wypowiedź medialna wiceministra Kraski budzi ich niepokój, który jeszcze potęgują spekulacje o możliwości uprawnienia farmaceutów do tego, "by mogli zlecać wybrane badania laboratoryjne konieczne do kontroli skuteczności farmakoterapii w ramach świadczenia opieki farmaceutycznej, np. kreatyninę, INR, hemoglobinę glikowaną, lipidogram, próby wątrobowe, poziom elektrolitów: potas, żelazo, hormony tarczycy - TSH, płytki krwi (trombocytopenia), podstawową analizę krwi i moczu“.

Diagności zadają niewygodne pytania

W związku z mnożącymi się wątpliwościami, diagności laboratoryjni chcą wiedzieć:

  • które przepisy obowiązującego prawa uprawniałyby farmaceutów do pobierania materiału do badań, do przerywania ciągłości skóry w przypadku konieczności pobrania krwi żylnej i włośniczkowej oraz samodzielnego wykonania badań;
  • kto we wskazanej sytuacji odpowiadałby za błędy fazy przedanalitycznej, sprawdzenie jakości i typu materiału analitycznego, walidację, kwalifikacje i kalibrację metod i sprzętu diagnostycznego, odpowiedni proces kontroli, analizę i autoryzację wyników badań;
  • czy wyniki te będą rejestrowane jako zdarzenie medyczne, czy będą wydawane w postaci EDM i raportowane do P1;
  • czy kompetencje, które farmaceuci nabywają w toku studiów i kształcenia podyplomowego, pozwalają im na samodzielną ocenę, które testy diagnostyczne należałoby zlecić pacjentowi i na prawidłową interpretację ich wyników nie tylko w kontekście stosowanej farmakoterapii, ale również stanu klinicznego pacjenta;
  • kto ponosiłby koszty tak zlecanych i wykonywanych badań, skoro w systemie ochrony zdrowia nie istnieje ani rejestr, ani wycena badań laboratoryjnych;
  • w jaki sposób apteka hipotetycznie odpowie na wymogi dotyczące laboratorium, zawarte w rozporządzeniu MZ z 3 marca 2004 roku w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne oraz rozporządzeniu MZ z 23 marca 2006 r. w sprawie standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych.

Czy resort zdrowia chce ukarać diagnostów?

Jak zauważają diagności, oni sami od lat zabiegają o nowelizację Ustawy o diagnostyce laboratoryjnej i poszerzenie kompetencji diagnostów laboratoryjnych "z uwagi na ich wysokie kwalifikacje".

Niestety - w ich ocenie - w kręgach decydentów - nie ma woli politycznej dotyczącej zmian legislacyjnych, które są ważne dla ich grupy zawodowej.

“Konsekwentny brak zgody Ministerstwa Zdrowia na poszerzenie kompetencji diagnostów każą zastanawiać się, czy obecna praktyka legislacyjna nie wskazuje na próbę podzielenia rynku diagnostyki laboratoryjnej pomiędzy najbardziej wpływowe grupy zawodowe w ochronie zdrowia, bez zważania na specyfikę branży laboratoryjnej, a przede wszystkim dobro pacjenta” - zaznaczają w swoim stanowisku.

Puentują: "Chcemy, by to diagnosta był tą osobą, która konsultuje z pacjentem wyniki i przygotowuje go do wizyty lekarskiej".

PRZECZYTAJ TAKŻE: Test genetyczny wykrywający koronawirusa będzie można wykonać w aptece?

Andrusiewicz: testowanie pacjentów w aptekach zwiększy możliwości diagnostyki w kierunku SARS-CoV-2

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.