ChAD u dzieci i młodzieży rozpoczyna się zwykle epizodem depresji

Katarzyna Matusewicz
opublikowano: 12-10-2020, 15:30

Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) w najmłodszej populacji pacjentów stanowi dla psychiatrów pewne wyzwanie. Tymczasem 30-60 proc. dorosłych z ChAD zgłasza początek wystąpienia objawów przed ukończeniem 20 lat, a u 15 proc. chorych pierwszy epizod pojawia się przed 13. rokiem życia.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Badania prowadzone w Czechach wykazały, że pierwszy epizod choroby afektywnej dwubiegunowej u ankietowanych wystąpił w wieku 14,9 roku (14,6 dla depresji, 15,6 dla hipomanii). 90 proc. pierwszych epizodów ma charakter depresyjny. Występowanie ChAD wśród dzieci i młodzieży różni się jednak w poszczególnych krajach.

Dzieci i młodzież z ChAD zwykle podejmują impulsywne, nieprzemyślane działania, a w celu złagodzenia napięcia, lęku czy smutku sięgają po alkohol, narkotyki lub dopalacze.
Zobacz więcej

Dzieci i młodzież z ChAD zwykle podejmują impulsywne, nieprzemyślane działania, a w celu złagodzenia napięcia, lęku czy smutku sięgają po alkohol, narkotyki lub dopalacze. iStock

Bardzo widoczny wzrost rozpoznawania choroby w populacji pediatrycznej obserwuje się w USA: z 0,42 proc. w 1994 r. do 6,7 proc. w 2003 r. Jej pojawienie się przed 13. rokiem życia stanowi w USA 31,1 proc. ogółu przypadków ChAD, a w Europie — 5,6 proc., natomiast między 13. a 18. rokiem życia: w USA 38,1 proc., w Europie zaś 26,6 proc.

„Może to być związane z nadrozpoznawalnością, czyli pomyłkami diagnostycznymi klinicystów, ale też pewnymi uwarunkowaniami społecznymi” — komentuje prof. dr hab. n. med. Małgorzata Janas-Kozik, kierownik Oddziału Klinicznego Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu — Katedry Psychiatrii i Psychoterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, pełnomocnik ministra zdrowia ds. reformy w psychiatrii dzieci i młodzieży.

Kryteria diagnostyczne dotyczące ChAD

W klasyfikacji DSM-5 kryteria diagnostyczne dotyczące ChAD są jednakowe, niezależnie od wieku chorego. Jedynie w wypadku kryteriów dla epizodu depresyjnego podana jest informacja, że u dzieci oraz osób dorastających może występować zamiast nastroju obniżonego — nastrój drażliwy, a zamiast spadku masy ciała — niepowodzenie w osiągnięciu oczekiwanej masy ciała. Istnieją jednak przesłanki, że niektóre objawy ChAD występują z różną częstością w całej populacji dzieci, młodzieży i osób dorosłych.

U osób poniżej 18. roku życia ChAD rozpoczyna się zwykle epizodem depresji. „Jest to wielka pułapka w codziennej praktyce klinicznej, zwłaszcza jeżeli nie zbierze się dokładnego wywiadu. Przekłada się to na nieodpowiednie leczenie, które może indukować kolejną fazę choroby” — tłumaczy prof. Janas-Kozik.

Chorobie afektywnej dwubiegunowej towarzyszy często wysoki wskaźnik współwystępowania innych chorób psychicznych. Co więcej, większość młodych pacjentów jest początkowo leczona z powodu innego schodzenia psychiatrycznego, m.in. zaburzeń depresyjnych, ostrej psychozy, epizodu mieszanego lub maniakalnego, zaburzeń adaptacyjnych, myśli i czynności natrętnych, ADHD, jadłowstrętu psychicznego, zaburzeń lękowych, zaburzeń zachowania czy zaburzeń osobowości.

Niepokojące sygnały mogące wskazywać na ChAD

Za najważniejsze kliniczne predyktory rozwoju spektrum zaburzeń afektywnych dwubiegunowych uważa się objawy lękowe, depresję i labilność emocjonalną.

Do niepokojących sygnałów u młodych osób zalicza się m.in.:

  • zaburzenia snu,
  • zmiany energii do działania,
  • zaburzenia poznawcze,
  • a także pogorszenie funkcjonowania szkolnego.

Prof. Janas-Kozik podkreśla, że u młodych pacjentów z ChAD występuje najczęściej skrócenie snu nocnego, w odróżnieniu od przedwczesnego rannego budzenia u osób z typowymi zaburzeniami depresyjnymi.

Zwiększone ryzyko zachorowania występuje też w populacji dzieci i młodzieży, których rodzice mają zaburzenia afektywne.

„Wczesny początek choroby wiąże się ze zwiększoną częstością stosowania substancji psychoaktywnych. Z badań przeprowadzonych w 2013 r. wynika, że nadużywa ich aż 32 proc. młodych pacjentów z ChAD. Osoby depresyjne sięgają po nie, aby sobie poprawić jakość życia, a osoby w manii — ze względu na skłonność do podejmowania zachowań ryzykownych” — tłumaczy specjalistka.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Zespół depresyjny a zespół maniakalny

Zespół depresyjny charakteryzuje się obniżeniem nastroju (smutkiem, przygnębieniem, zobojętnieniem), spowolnieniem myślenia, spowolnieniem ruchowym, odczuciem pogorszenia wydolności psychofizycznej, trudnościami w podejmowaniu decyzji, znużeniem, brakiem chęci i energii. Towarzyszą temu często: wspomniane zaburzenia snu, zaburzenia hormonalne, dobowe wahania nastroju, dolegliwości somatyczne, utrata łaknienia, negatywna ocena własnej wartości, teraźniejszości i przyszłości, urojenia depresyjne.

Zespół maniakalny to podwyższony nastrój (radosny, euforyczny, drażliwy), przyspieszenie myślenia, podejmowanie wielu aktywności jednocześnie, wzmożenie napędu ruchowego, zwiększenie wydolności psychofizycznej, szybkość i łatwość podejmowania decyzji, poczucie energii i braku zmęczenia. Objawy te współwystępują ze skróceniem snu, nadmiernie optymistyczną oceną własnych kompetencji, osiągnięć i możliwości, licznymi pomysłami, urojeniami wielkościowymi i prześladowczymi.

„Bardzo często wśród młodzieży występuje stan mieszany, czyli naprzemienne pojawianie się objawów zespołu depresyjnego i epizodu maniakalnego lub kilku objawów zespołu maniakalnego podczas epizodu depresyjnego bądź odwrotnie. Natomiast przy szybkiej zmianie faz mamy do czynienia z naprzemiennym występowaniem objawów zespołu depresyjnego i hipomaniakalnego. Często są to objawy bardzo trudne do zdiagnozowania” — mówi prof. Janas-Kozik.

Obraz ChAD swoisty dla nastolatków

U nastolatków obraz kliniczny zbliża się do obrazu depresji/manii u dorosłych, jednak bardzo często dominuje drażliwość, łatwe wpadanie w złość lub rozpacz. Pojawia się demonstrowanie wrogości wobec otoczenia, poczucie krzywdy bez poczucia winy, zachowanie w sposób odpychający, zniechęcający do nawiązania kontaktu. Występują również impulsywne zachowania, nadmierna reakcja na uwagi, krytykę, łatwość reagowania rozpaczą lub złością, nawet wtedy, gdy interwencję przeprowadza się w bardzo delikatny sposób i dotyczy ona błahej sprawy. Dzieci i młodzież z ChAD zwykle podejmują impulsywne, nieprzemyślane działania („i tak na niczym mi nie zależy”), a w celu złagodzenia napięcia, lęku czy smutku sięgają po alkohol, narkotyki lub dopalacze.

Zauważalne jest u nich wycofanie się z życia towarzyskiego, ograniczenie kontaktu z rówieśnikami, zaniedbywanie obowiązków szkolnych. Często podejmują działania autoagresywne, np. samookaleczenia (rozmyślne uszkadzanie swojego ciała przez cięcie się ostrymi przedmiotami, przypalanie zapalniczką lub papierosem, drapanie, gryzienie), rozmyślne zadawanie sobie bólu, zażywanie w nadmiarze leków w celu zatrucia się.

„Warto podkreślić, że młodzi pacjenci z ChAD nie robią tego, aby odebrać sobie życie, mimo iż 70 proc. z nich ma myśli rezygnacyjne — tłumaczy prof. Janas-Kozik. — Plany i próby samobójcze są niebezpieczne, jeżeli w rodzinie lub najbliższym środowisku takie sytuacje miały miejsce”.

Specjalistka podkreśla, że w wieku adolescencyjnym istnieje cienka granica między zachowaniami, które są jeszcze w szerokiej normie oraz tymi, które poza nią wykraczają. „Dlatego tak ważna, a wręcz konieczna jest obserwacja pacjenta w czasie. Postawienie rozpoznania i jego weryfikacja może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat” — podsumowuje prof. Janas-Kozik.

ZOBACZ TAKŻE: Choroba afektywna dwubiegunowa - ważna jest wczesna diagnoza i terapia [WIDEO]



Artykuł powstał na podstawie wykładu wygłoszonego przez prof. dr hab. n. med. Małgorzatę Janas-Kozik podczas XXIV Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej Bieszczadzkie Dni Psychiatryczne w Arłamowie.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Katarzyna Matusewicz

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.