Brakuje ośrodków diagnozowania obturacyjnego bezdechu sennego

Rozmawiała Monika Rachtan
opublikowano: 21-04-2021, 15:02

Obturacyjny bezdech senny (OBS) jest powodem odległych powikłań w postaci nadciśnienia tętniczego, udarów mózgu, zawałów serca oraz innych schorzeń związanych z układem sercowo-naczyniowym. OBS wpływa także na jakość życia, powodując u danej osoby zmęczenie, rozdrażnienie, niekiedy depresję. O możliwościach rozpoznawania tego schorzenia rozmawiamy z dr. n. med. Pawłem Nastałkiem.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
O KIM MOWA

Dr n. med. Paweł Nastałek jest specjalistą w dziedzinie chorób wewnętrznych i chorób płuc, starszym asystentem w Oddziale Klinicznym Kliniki Pulmonologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz adiunktem naukowo-dydaktycznym na Wydziale Lekarskim Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Klinice Pulmonologii II Katedry Chorób Wewnętrznych im. prof. A. Szczeklika.

Na czym polega obturacyjny bezdech senny?

Bezdech senny to częsta przypadłość w dzisiejszych czasach. Samo schorzenie polega na tym, że w czasie snu dochodzi do zapadania się górnych dróg oddechowych. Zapadanie się oraz wiotkość górnych dróg oddechowych skutkują tym, że chory, mimo iż próbuje oddychać w nocy, to powietrze nie trafia do dolnych dróg oddechowych i płuc. To powoduje niedotlenienie i dalsze tego następstwa, objawiające się najczęściej w postaci zaburzeń struktury sny i wtórnego ciągu niekorzystnych zdarzeń w organizmie, związanych z niedoborem tlenu. O bezdechu możemy mówić wtedy, gdy przerwa w oddychaniu trwa powyżej 10 sekund. W praktyce przerwy te są znacznie dłuższe i trwają nawet ponad minutę, a bezdechy mogą występować nawet kilkadziesiąt razy w ciągu jednej godziny snu.

Jakie objawy bezdechu może zgłaszać lekarzowi sam pacjent?

Zazwyczaj pacjenci sami nie zgłaszają się z objawami bezdechu do lekarza, chyba że zaczynają je u siebie obserwować. Objawy obturacyjnego bezdechu sennego zasadniczo można podzielić na dwie grupy. Pierwsze z nich występują w godzinach nocnych i najczęściej są zauważane przez partnerów, z którymi śpią pacjenci. Najbardziej charakterystycznym objawem nocnym jest głośne chrapanie z przerwami. U chorych obserwuje się także wzmożoną aktywność ruchową podczas snu. Sami pacjenci mogą doświadczać koszmarnych snów, w których się dusza lub topią — to bardzo charakterystyczny obraz, często zgłaszany lekarzom. Chorzy mogą także świadomie wybudzać się z uczuciem duszenia się i braku tchu.

Opisywane objawy są już bardziej niepokojące dla samych pacjentów i często są powodem samodzielnego zgłaszania się do lekarzy specjalistów. Pacjent może też odczuwać w nocy wzmożoną potliwość, a rano, po przebudzeniu — suchość w ustach i gardle, wynikające z chrapania i oddychania przez usta. Po nocy, podczas której występowały wielokrotne bezdechy, pacjent często budzi się bardziej zmęczony, niż wówczas, gdy kładł się spać.

Z pewnością rzutuje to na sprawność danej osoby w ciągu dnia...

Drugą grupę objawów OBS stanowią objawy dzienne, które nasilają się w zależności od tego, jak ciężki jest bezdech i ile razy występuje podczas jednej nocy. Do objawów tych zaliczamy senność i przewlekłe zmęczenie w ciągu dnia. Senność często bywa drastycznie nasilona — pacjent potrafi zasnąć w trakcie rozmowy z drugim człowiekiem, nie mówiąc już o zasypianiu w trakcie wykonywania monotonnych czynności, takich jak praca przy komputerze czy jazda samochodem jako pasażer, ale także jako kierowca. Znane są przykłady, że prowadzący auto zasypia czekając na zmianę świateł lub podczas jednostajnej jazdy na autostradzie, co bywa częstą i udowodnioną przyczyną wypadków komunikacyjnych.

Pacjenci cierpiący na bezdech senny zgłaszają także zaburzenia pamięci, problemy z koncentracją, roztargnienie, kłopoty w kontaktach z innymi ludźmi. OBS może także powodować zmiany w zachowaniu chorego, sugerujące demencję.

Innym, bardzo częstym objawem, choć rzadko kojarzonym z bezdechem, jest wielokrotne oddawanie moczu w nocy. Jest to stały objaw ciężkiego bezdechu, który ma związek z niedotlenieniem oraz skokami ciśnienia i pulsu, a także z uwalnianiem pewnych substancji w organizmie, co skutkuje tym, że produkcja moczu jest wzmożona. Często pacjent sądzi, że jego niewyspanie jest związane wlaśnie z częstą potrzebą oddawania moczu, a nie dostrzega przyczyny tego problemu w zaburzeniach oddychania. W związku z tym nierzadko szuka pomocy u innych specjalistów, np. urologa, ponieważ wiąże ten problem np. z przerostem prostaty.

Kolejnym objawem bezdechu sennego może być nadciśnienie tętnicze, wykazujące bardzo wysoką oporność na leczenie. Charakteryzuje się ono częstymi skokami wartości, które pacjent wiąże z problemami z doborem odpowiednich leków. A nadciśnienie to jest najczęściej skutkiem ciężkich powikłań w organizmie pacjenta, związanych z występującym od wielu lat bezdechem sennym.

Kogo najczęściej dotyczy obturacyjny bezdech senny?

Istnieją grupy pacjentów, które cechuje podwyższone ryzyko zachorowania na bezdech. Typowym pacjentem cierpiącym na bezdech jest mężczyzna ok. 40. roku życia, chorujący na otyłość bądź mający nadwagę. Zazwyczaj u takiego mężczyzny stwierdza się także występowanie nadciśnienia tętniczego i obserwuje chrapanie. Płeć męska i otyłość są najbardziej istotnymi czynnikami ryzyka rozwoju bezdechu sennego.

Na bezdech senny chorują także bardzo młodzi mężczyźni, nawet w wieku 20 lat, głównie z problemem otyłości. Bezdechy są u nich bardzo nasilone, a odległe powikłania związane z występowaniem OBS w tak młodym wieku są niezwykle niebezpieczna dla zdrowia i życia chorego.

Na OBS mogą cierpieć także kobiety. W ich przypadku szczyt zachorowań występuje później, zazwyczaj w wieku pomenopauzalnym, ok. 50. roku życia. Bezdech u kobiet jest trudniejszy do zdiagnozowania. Znacznie rzadziej wywołuje takie dolegliwości, jak senność w trakcie dnia, częściej zmęczenie, a nawet stany depresyjne. Zdecydowaną rzadkością jest chrapanie zgłaszane u kobiet w wywiadzie, nieczęsto bowiem się zdarza, aby to mężczyźni w nocy, nie śpiąc, obserwowali taki objaw u swojej partnerki.

Na jakich jeszcze pacjentów lekarze specjaliści i podstawowej opieki zdrowotnej powinni zwrócić uwagę pod kątem wykrywania bezdechu sennego?

Taką szczególną, ale także bardzo szeroką grupą pacjentów, są osoby z różnymi problemami kardiologicznymi. To pacjenci, którzy mają kłopoty z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, wykazują zaburzenia rytmu serca, w szczególności migotania przedsionków. Najczęściej chorzy ci źle odpowiadają na leczenie hipotensyjne, a nadciśnienie nawraca u nich, pomimo terapii. Warto także zwrócić uwagą na nieswoiste zaburzenia, o których wspominałem, takie jak depresja, demencja czy nykturia.

Jakich odległych skutków występowania OBS może doświadczać chory?

Odległe powikłania bezdechu to głównie schorzenia sercowo-naczyniowe: nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko występowania udaru mózgu, migotania przedsionków, zawału serca czy rozwoju niewydolności serca. Dość częstym powikłaniem bezdechu, obserwowanym u mężczyzn, są dysfunkcję seksualne, które wiążą się z wahaniami testosteronu i zaburzeniami libido.

Istotną kwestią dla lekarzy rodzinnych może być fakt, że każdy pacjent ze względu na uwarunkowania rodzinne może wykazywać podatność na zachorowanie na bezdech senny. Bardzo ważną grupą chorych w tym kontekście są kobiety ciężarne, zwłaszcza te, które dodatkowo zmagają się z problemem nadwagi bądź chorują na otyłość. Zmiany fizjologiczne zachodzące w ciąży mogą nasilać występujące już chrapanie, a także sprzyjać pojawianiu się bezdechu. Takie bezdechy są dużym zagrożeniem zarówno dla kobiety, jak i dla prawidłowego przebiegu ciąży, zatem także dla zdrowia dziecka. Chrapania z przerwami u kobiet ciężarnych nie należy więc ignorować.

Czy same objawy i obserwacja pacjenta są podstawą do rozpoznania bezdechu?

Diagnozę bezdechu można przeprowadzić na wiele sposobów. Tradycyjną i najpopularniejszą u nas ścieżką jest hospitalizacja i wykonanie badania snu w ramach opieki szpitalnej. Związane jest to z obecnie obowiązującymi zasadami finansowania, nakładanymi przez płatnika.

W ostatnim czasie obserwujemy jednak trend, który wskazuje na potrzebę przesuwania diagnostyki bezdechu sennego do domu pacjenta. W innych krajach europejskich taki model funkcjonuje w ramach publicznej opieki zdrowotnej, w Polsce nie jest on refundowany. Istnieje jednak prosty sposób wykonania w krótkim czasie tego badania oraz omówienia go ze specjalistą zajmującym się diagnostyką i leczeniem chorób snu. Wystarczy zgłosić się do poradni zajmującej się chorobami snu, a lekarz skieruje pacjenta na domowy test chorób snu. Zapis z tego badania jest następnie analizowany przez lekarza, który stawia ostateczne rozpoznanie oraz wdraża leczenie.

Jaki jest dostęp do diagnostyki i leczenia bezdechu sennego w Polsce?

Dostęp do diagnostyki bezdechu sennego jest w naszym kraju na bardzo niskim poziomie. W Polsce brakuje placówek zajmujących się rozpoznawaniem tego schorzenia, ale także specjalistów z tego zakresu. W związku z tym, że jedyną finansowaną przez płatnika formą rozpoznawania bezdechu sennego jest hospitalizacja pacjenta i wykonanie badania na oddziale szpitalnym, wciąż jeszcze zbyt mało osób ma stawiane to rozpoznanie.

Jeśli chodzi o leczenie bezdechu sennego, to w Polsce mamy dostęp do najnowocześniejszych i najlepszych urządzeń do tego służących. Zastosowanie tych metod pozwala praktycznie całkowicie zatrzymać rozwój choroby oraz zniwelować objawy z nią związane. Leczenie to poprawia nie tylko stan zdrowia chorego, ale także wpływa na jego jakość życia i lepsze samopoczucie. Leczenie bezdechu sennego jest w Polsce finansowane na bardzo dobrym poziomie. Płatnik refunduje znaczną część kosztów związanych z zakupem urządzeń do terapii bezdechu sennego. Tym bardziej zaskakujące jest, że dostęp do diagnostyki tego schorzenia jest na tak niskim poziomie. Problem związany z dostępem do diagnostyki bezdechu sprawia, że zasoby nowoczesnych terapii nie są odpowiednio wykorzystywane.

Michał Grzybowski: Lekarze mogą skierować pacjenta na test bezdechu sennego wykonany w jego domu [KOMENTARZ]

Michał Grzybowski, prezes zarządu Philips Polska

Zaburzenia snu są coraz częstszym problemem i dotykają coraz większej liczby osób. Jak pokazuje tegoroczny raport przeprowadzony przez firmę Philips, od początku pandemii COVID-19 aż 70 proc. ludzi doświadczyło minimum jednego nowego problemu związanego ze snem, przy czym 60 proc. wprost wskazuje, że jest ona główną przyczyną uniemożliwiającą im wysypianie się.

To bardzo niepokojące dane. Konsekwencji długotrwałych zaburzeń snu nie należy bagatelizować. Poza rozdrażnieniem, zmęczeniem i problemami z koncentracją, mogą one prowadzić do ogólnego spadku odporności organizmu i poważniejszych schorzeń, takich jak np. bezdech obturacyjny.

Niezdiagnozowany bezdech obturacyjny jest dużym zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjenta, dlatego nie powinno się go lekceważyć. Niezdiagnozowany i nieleczony prowadzi do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, nadciśnienia, cukrzycy typu 2. Z drugiej strony, wpływa na codzienną jakość życia pacjenta i jego samopoczucie, a także na możliwość koncentracji, gdyż prowadzi do chronicznego niewyspania. Mówiąc o tym, jakim zagrożeniem jest bezdech senny, można wyobrazić sobie pacjenta, który cierpi na to schorzenie od 10 lat i nie został zdiagnozowany. Ten pacjent praktycznie od dekady nie miał szansy się wyspać, a takie problemy, jak rozdrażnienie i niski poziom energii, towarzyszą mu na co dzień.

U pacjentów z nieleczonym bezdechem sennym pojawiają się tzw. mikrodrzemki, np. w trakcie pracy albo podczas prowadzenia samochodu. W wielu krajach osoby, które zawodowo zajmują się prowadzeniem pojazdów, są diagnozowane pod kątem występowania bezdechu sennego. W Polsce w przeszłości też powstał projekt, który zakładał, że podczas badań medycyny pracy, lekarz miał diagnozować obturacyjny bezdech senny u zawodowych kierowców. Obecnie w tej grupie zawodowej, zgodnie z wytycznymi, przeprowadza się wywiad w celu rozpoznania bezdechu sennego, nie są jednak wykonywane żadne testy diagnostyczne.

Warto jednak zauważyć, że mikrodrzemki podczas jazdy samochodem nie są problemem tylko niektórych kierowców zawodowych, ale mogą dotyczyć wszystkich uczestników ruchu drogowego. Wydaje się, że brak powszechnej diagnostyki w kierunku obturacyjnego bezdechu sennego, w odniesieniu do omawianego zagrożenia komunikacyjnego, jest poważnym problemem, który powinien w końcu zostać wzięty pod uwagę.

Z pomocą dla pacjentów cierpiących na bezdech senny mogą przyjść takie innowacyjne rozwiązania, jak Domowy Test Bezdechu firmy Philips. Dzięki niemu pacjent, bez wychodzenia z domu, może sam zdiagnozować się pod kątem obturacyjnego bezdechu sennego. Test diagnostyczny jest prowadzony we współpracy z placówkami medycznymi, zatem pacjent, zamawiając go, zawsze jest pod opieką lekarza specjalisty. Urządzenie diagnostyczne dostarczane jest do domu pacjenta za pośrednictwem kuriera.

Zasadnicza różnica pomiędzy testem wykonywanym w domu, a testem w warunkach szpitalnych polega na tym, że test domowy pacjent może sam wykonać w swoim własnym łóżku. Taka możliwość sprzyja uzyskaniu wyniku, który obrazuje faktyczny stan pacjenta, gdyż przeprowadzany jest w jego naturalnym środowisku. Gdy test jest wykonywany w warunkach szpitalnych, często trudno o zachowanie naturalnego środowiska, choćby ze względu na stres związany z przeprowadzanym badaniem, który może u pacjenta powodować np. bezsenność.

Rozwiązanie diagnostyczne, o którym mowa, jest również wygodne i bezpieczne w dobie pandemii COVID-19, ponieważ cała diagnostyka odbywa się bez wychodzenia z domu, a pacjent po przeprowadzonym teście, dzięki narzędziom telemedycznym, może zostać skonsultowany przez lekarza, niezależnie od miejsca, gdzie się znajduje i gdzie pracuje lekarz.

Procedura zamawiania i przeprowadzenia testu jest bardzo prosta. Pacjent, po zgłoszeniu potrzeby wykonania Domowego Testu Bezdechu, otrzyma sprzęt diagnostyczny za pośrednictwem kuriera. Następnie przedstawiciel Zespołu Wsparcia Pacjentów skontaktuje się z pacjentem telefonicznie w celu przeprowadzenia instruktażu. W nocy pacjent śpi z urządzeniem diagnostycznym, a kolejnego dnia sprawdzana jest poprawność zapisanych danych. Jeśli podczas zapisu wystąpiły błędy, urządzenie pozostaje z pacjentem na kolejną noc w celu ponownego badania. Jeżeli wszystko przebiegnie pomyślnie, ponownie umawiamy kuriera, który odbiera sprzęt diagnostyczny.

Kolejny etap polega na sczytaniu danych zapisanych na urządzeniu i umieszczeniu ich na bezpiecznych serwerach, aby lekarz zlecający test mógł odczytać dane i poinformować pacjenta o wyniku badania. Zapis testu pozwala na potwierdzenie bądź wykluczenie obturacyjnego bezdechu sennego, a także na ewentualne stwierdzenie, na jaką postać bezdechu cierpi pacjent.

Okres oczekiwania na badanie w ramach domowego testu bezdechu jest bardzo krótki, wymaga tylko konsultacji z Zespołem Wsparcia Pacjenta w celu umówienia dogodnego terminu. Procedura najczęściej trwa ok. 1-2 dni.

W Polsce diagnozą bezdechu sennego zajmują się najczęściej lekarze chorób płuc, gdyż to oni zlecają przeprowadzenie nocnego badania poligraficznego w domu pacjenta. Funkcjonują także centra diagnostyczne, pracownie badania snu, które skupiają specjalistów zajmujących się zarówno diagnostyką, jak i leczeniem obturacyjnego bezdechu sennego oraz innych zaburzeń snu. Część z tych pracowni oferuje Domowy Test Bezdechu, dzięki czemu pacjenci mogą odbyć tę procedurę bez wychodzenia z domu.

Ścieżka diagnostyczna pacjenta rozpoczyna się znacznie wcześniej, najczęściej w gabinecie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Niestety, na tym etapie bardzo często dochodzi do przeoczenia pewnych objawów obturacyjnego bezdechu sennego, które nie są swoiste i mogą być związane z innymi czynnikami: wiekiem, innymi schorzeniami współistniejącymi czy płcią.

Najprostszym działaniem, jakie lekarz POZ lub rodzinny może wykonać w swoim gabinecie, jest wypełnienie z pacjentem kwestionariusza, na podstawie którego będzie w stanie ocenić, czy u danej osoby jest ryzyko występowania bezdechu sennego. Takie kwestionariusze są dostępne na wielu stronach internetowych, także na naszej stronie www.philips.pl/bezdech.

Następnym krokiem jest skierowanie pacjenta na badanie diagnostyczne pod kątem bezdechu sennego. W publicznym systemie opieki zdrowotnej badanie to może zostać zlecone przez specjalistę: pulmonologii, laryngologii, neurologii lub pediatrii. Okres oczekiwania na taki test w szpitalu lub pracowni bezdechu sennego może być jednak długi, nawet do dwóch lat. Takie kolejki obserwowaliśmy w okresie przed pandemią COVID-19, obecnie mogą być jeszcze dłuższe.

W systemie prywatnym domowe badanie bezdechu sennego można wykonać bez skierowania, a okres oczekiwania wynosi zaledwie kilka dni. Warto także podkreślić, że badanie to jest bezinwazyjne i bezpieczne, zatem nie ma żadnych ograniczeń dotyczących grupy pacjentów, u których można je wykonywać.

Po uzyskaniu raportu diagnostycznego po przeprowadzonym teście, konieczne jest omówienie jego wyników ze specjalistą, który będzie w stanie ocenić i zweryfikować jego zapis oraz zaproponować odpowiednią terapię. Jeśli lekarz zdiagnozuje u pacjenta obturacyjny bezdech senny, może rozpocząć wdrożenie leczenia oraz wystawić wniosek refundacyjny na terapię w postaci zestawu do leczenia tego schorzenia.

Diagnostyka obturacyjnego bezdechu sennego jest istotnym problemem w systemie opieki zdrowotnej w naszym kraju. Pomimo dostępu do nowoczesnych rozwiązań terapeutycznych, wciąż wielu pacjentów pozostaje bez prawidłowego rozpoznania. Celem firmy Philips jest szerokie informowanie lekarzy POZ, specjalistów i diagnostów o konieczności diagnostyki bezdechu sennego i o zagrożeniach, z jakimi jest związane to schorzenie.

Zależy nam, aby lekarze wiedzieli, że mają możliwość skierowania pacjenta na test bezdechu sennego, który zostanie przeprowadzony w jego domu. Nasze rozwiązanie zostało wdrożone i jest dostępne dla pacjentów w całej Polsce. Jednak nie wszyscy lekarze mieli okazję zapoznać się z możliwościami Domowego Testu Bezdechu. Chcielibyśmy dotrzeć z tymi informacjami do wszystkich, którzy w swojej praktyce mogą spotykać pacjentów z niezdiagnozowanym obturacyjnym bezdechem sennym.

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.