Aktywność fizyczna osób z problemami kardiologicznymi - wytyczne ESC

Rozmawiała Ewa Kurzyńska
opublikowano: 16-10-2020, 13:56

Podczas kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego 2020 ogłoszono wytyczne dotyczące kardiologii sportowej i aktywności fizycznej osób z problemami sercowo-naczyniowymi. O przybliżenie zaleceń poprosiliśmy kardiolog dr hab. n. med. Renatę Główczyńską.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Jakie są ogólne zalecenia europejskich kardiologów na temat aktywności fizycznej osób zdrowych?

ESC zaleca regularną aktywność fizyczną w wymiarze co najmniej 150 minut w tygodniu ćwiczeń o umiarkowanej intensywności lub 75 minut ćwiczeń aerobowych o wysokiej intensywności - w przypadku osób zdrowych.
Wyświetl galerię [1/2]

ESC zaleca regularną aktywność fizyczną w wymiarze co najmniej 150 minut w tygodniu ćwiczeń o umiarkowanej intensywności lub 75 minut ćwiczeń aerobowych o wysokiej intensywności - w przypadku osób zdrowych. iStock

Ogólne przesłanie, które płynie z wytycznych, to zalecenie regularnej aktywności fizycznej w wymiarze co najmniej 150 minut w tygodniu ćwiczeń o umiarkowanej intensywności lub 75 minut ćwiczeń aerobowych o wysokiej intensywności. Należy przy tym dążyć do wydłużenia tego czasu dwukrotnie, ponieważ układ sercowo-naczyniowy odnosi wówczas jeszcze większe korzyści. Wytyczne mówią także, jak powinna wyglądać aktywność fizyczna osób powyżej 65. roku życia. Ma być ona podobna jak w przypadku osób młodszych, ale wzbogacona o trening siłowy, poprawiający równowagę i koordynację u osób starszych, narażonych na upadki.

Wskazano, żeby wszystkie zalecenia dotyczące aktywności sportowej uwzględniały komponenty wydolności fizycznej i intensywność wysiłku. Wytyczne kategoryzują dyscypliny sportowe na: techniczne, siłowe, mieszane i wytrzymałościowe oraz o różnym stopniu intensywności. 

Dużym problemem naszych czasów jest tzw. siedzący tryb życia. Nierzadko osoby, które wcześniej nie trenowały, nagle postanawiają np. biegać. Jak, w świetle wytycznych ESC, powinna wyglądać ocena kardiologiczna osoby po 35. roku życia, która chce rozpocząć aktywność fizyczną?

Zważywszy, że choroba wieńcowa jest główną przyczyną nagłych zgonów sercowych u sportowców powyżej 35. roku życia, ocena kardiologiczna powinna uwzględniać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, stopień intensywności wybranej dyscypliny sportowej, jak również ocenę ryzyka na podstawie chociażby skali SCORE i badanie EKG. U osób z przewlekłym zespołem wieńcowym należy rozważyć indywidualną ocenę kliniczną, która powinna uwzględniać: obecność niedokrwienia mięśnia sercowego i arytmie wywołane wysiłkiem fizycznym, obecność dowodów na dysfunkcje mięśnia sercowego. Znaczenie ma indywidualny poziom sprawności i profil czynników ryzyka, a także wywiad kliniczny przebytego zawału serca czy zabiegów rewaskularyzacyjnych. 

Należy zidentyfikować osoby wysokiego ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych wywołanych wysiłkiem. Są to osoby z obniżoną frakcją wyrzutową, odcinkowymi zaburzeniami kurczliwości, zmianami niedokrwiennymi w teście wysiłkowym, obecnością krytycznych zwężeń w koronarografii, jak również z wywiadem przebytego zawału serca i rewaskularyzacji w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Algorytm, który przedstawiają wytyczne, uwzględnia obecność indukowalnego niedokrwienia mięśnia sercowego i w przypadku braku takiego niedokrwienia większość osób może uczestniczyć w intensywnych ćwiczeniach. Natomiast decyzje odnośnie do osób, które mają stwierdzone indukowalne niedokrwienie mięśnia sercowego, muszą być uwarunkowane obrazowaniem tętnic wieńcowych i decyzją o potencjalnej rewaskularyzacji. 

Nie zaleca się uprawiania sportów przez osoby z wysokim ryzykiem wystąpienia zdarzeń niepożądanych wywołanych wysiłkiem, natomiast osobom z niskim ryzykiem tych zdarzeń można zalecać sporty zawodnicze i rekreacyjne. Bardzo ważna kwestia, która została poruszona w wytycznych, to zalecenia rehabilitacji kardiologicznej u pacjentów po ostrym zespole wieńcowym w celu redukcji śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych i ponownej hospitalizacji.

A jak powinna wyglądać aktywność fizyczna osób z niewydolnością serca?

W przypadku pacjenta z niewydolnością serca należy uwzględnić przeciwwskazania do rozpoczęcia ćwiczeń fizycznych. Zalecana natomiast jest rehabilitacja kardiologiczna w celu poprawy wydolności fizycznej, jakości życia i zmniejszenia częstości hospitalizacji. Niewątpliwie udział w zawodach osób z niewydolnością serca jest trudną decyzją. Przed jej rozważeniem zalecana jest optymalizacja kontroli czynników ryzyka niewydolności serca, leczenie, stabilizacja stanu pacjenta. Sporty siłowe i wytrzymałościowe o wysokiej intensywności nie są zalecane pacjentom z niewydolnością serca z obniżoną frakcją wyrzutową. 

Co mówią wytyczne na temat aktywności fizycznej w takich chorobach serca, jak kardiomiopatia przerostowa i zapalenie mięśnia sercowego, czyli schorzeniach będących najczęstszymi przyczynami nagłych zgonów sercowych u sportowców?

Faktycznie, kardiomiopatia przerostowa jest główną przyczyną nagłych zgonów sercowych u sportowców, aczkolwiek obecne wytyczne złagodziły trochę nasze podejście do pacjentów z takim rozpoznaniem. Dzięki temu udział we wszystkich sportach wyczynowych można rozważać w przypadku osób z kardiomiopatią przerostową potwierdzoną genetycznie, ale ujemną fenotypowo. Udział pacjentów z takim rozpoznaniem w ćwiczeniach o wysokiej aktywności i zawodach sportowych jest możliwy, o ile nie mają oni żadnych markerów ryzyka nagłego zgonu sercowego. 

Kardiologia
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
×
Kardiologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Co do zapalenia mięśnia sercowego, to ono również znajduje się w czołówce przyczyn nagłych zgonów sercowych u sportowców, szczególnie w Europie. Dlatego w przypadku takiego rozpoznania nie zaleca się ćwiczeń o umiarkowanej czy wysokiej intensywności przez 3-6 miesięcy po ostrym zapaleniu mięśnia sercowego. Natomiast powrót do aktywności fizycznej należy rozważyć po tym okresie u osób bezobjawowych, z prawidłowym stężeniem troponiny i biomarkerów zapalenia, z prawidłową funkcją skurczową lewej komory w badaniu echo serca, z dobrą wydolnością fizyczną oraz w przypadku braku dowodów na trwające zapalenie lub zwłóknienia w obrazie rezonansu magnetycznego, jak również przy nieobecności złożonych arytmii komorowych w badaniu Holter EKG, EKG lub teście wysiłkowym.

Czy ruch to zdrowie dla osób z wadami serca i patologiami aorty?

Nie sposób się z tym nie zgodzić. Zalecenia dotyczące aktywności fizycznej u pacjentów z wrodzonymi wadami serca zależą od rodzaju wady, jej złożoności, przebytego zabiegu naprawczego i jego konsekwencji. W ramach oceny klinicznej sportowca należy uwzględnić takie parametry, jak funkcje komór, ciśnienie w tętnicy płucnej, wymiar aorty, arytmie, saturację. Również w kontekście komponenty statycznej danej dyscypliny sportowej, jak i względnej intensywności ćwiczeń, także biorąc pod uwagę badania ergospirometryczne.

Łagodne i umiarkowane wady zastawkowe na ogół nie powinny stanowić przeciwwskazania do uprawiania aktywności fizycznej, szczególnie u osób z prawidłową funkcją lewej komory serca, z dobrą wydolnością fizyczną i prawidłowym wynikiem testu wysiłkowego, aczkolwiek u tych pacjentów preferowane są badania ergospirometryczne. Te zalecenia odnoszą się również do bezobjawowej stenozy aortalnej i dotyczą zarówno sportów rekreacyjnych, jak i wyczynowych. W przypadku ciężkich wad taka aktywność i udział w ćwiczeniach wyczynowych na ogół nie są zalecane. Ciekawa jest kwestia wypadania płatków zastawki mitralnej, który zidentyfikowano jako wskaźnik ryzyka nagłego zgonu sercowego. Są to m.in.: załamki T w odprowadzeniach znad ściany dolnej, przedłużenie czy wydłużenie odstępu QT, wywiad rodzinny w kierunku nagłych zgonów sercowych, obecność zwłóknienia w rezonansie magnetycznym, obecność ciężkiej niedomykalności mitralnej czy ciężkiej dysfunkcji lewej komory. 

Wytyczne zwracają uwagę na zwiększone ryzyko aktywności fizycznej osób z poszerzeniem aorty. Takie osoby powinny unikać raczej sportów siłowych i kontaktowych. Osobom z zespołem Marfana, ze znacznym poszerzeniem aorty nie zaleca się intensywnej aktywności fizycznej, sport może być czasowo wręcz przeciwwskazany. 

A jak dawkować aktywność fizyczną pacjentom z migotaniem przedsionków?

Migotanie przedsionków występuje częściej u sportowców, szczególnie wytrzymałościowych, sportowców weteranów, ale musimy też pamiętać, że regularna aktywność fizyczna jest wręcz zalecana w celu prewencji tej arytmii. Sportowcom z nawracającymi, objawowymi napadami migotania przedsionków zaleca się ablację. Leczenie zabiegowe jest zalecane także u osób, które nie zgadzają się na farmakoterapię, biorąc pod uwagę jej wpływ na wyniki sportowe. Osobom z migotaniem przedsionków, które przyjmują leki przeciwkrzepliwe, należy również odradzać sporty kontaktowe czy urazowe. Ważne, aby u osób zgłaszających kołatanie serca, w ramach kompleksowej oceny wykluczyć utajoną preekscytację, strukturalną chorobę serca czy komorowe zaburzenia rytmu. W przypadku bezobjawowej preekscytacji u sportowców zaleca się badanie elektrofizjologiczne i w wielu przypadkach wskazana jest również ablacja. 

Jak widać, żadna choroba serca nie wyklucza aktywności fizycznej. Tylko rodzaj dyscypliny sportowej i intensywność ćwiczeń muszą być indywidualnie „dobierane”. Czy tak?

Owszem. Celem wytycznych jest przede wszystkim promocja bezpiecznych ćwiczeń i bezpiecznego udziału w zawodach sportowych. Oprócz rozpoznania i stratyfikacji ryzyka, decyzje odnośnie do uprawiania sportu przez osobę z chorobami układu sercowo-naczyniowego powinny być podejmowane wspólnie, przez lekarza i sportowca. Takie postępowanie pozwoli nie tylko na bezpieczne uprawianie sportu, ale pomoże także w osiąganiu najlepszych wyników.

O kim mowa
Dr hab. n. med. Renata Główczyńska jest specjalistą w dziedzinie chorób wewnętrznych i kardiologii w I Katedrze i Klinice Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. 

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Ewa Kurzyńska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.