Projekt nowelizacji ustawy zdrowotnej. Anna Gołębicka: zostawiamy furtki, a prezesowi NFZ oddajemy ogromną władzę

Jak informowaliśmy, Ministerstwo Zdrowia przekazało do konsultacji publicznych projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dokument przewiduje nie tylko zapowiadane w tzw. pakiecie zdrowotnym ograniczenia dotyczące wynagrodzeń i czasu pracy lekarzy, ale także istotnie rozszerza kompetencje prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

System ochrony zdrowia jak zbiornik z brudną wodą

Anna Gołębicka z Centrum im. Adama Smitha, specjalistka zajmująca się między innymi mechanizmami w ochronie zdrowia, w rozmowie z „Pulsem Medycyny” ocenia zaproponowane w dokumencie rozwiązania.

- Wszyscy, którzy funkcjonujemy w systemie ochrony zdrowia, wiemy, że jest to system z brudną wodą. Są w nim ryby, które ledwo dyszą, ale i takie, które nauczyły się w niej pływać. Przygotowując strategię, która ma poprawić sytuację, należałoby więc zastanowić się, gdzie jest źródło problemu. Z pierwszych zdań uzasadnienia projektu wynika, że jest nim niedobór kadr medycznych. Czy to jest główne źródło problemów, a choćby powód przygotowania tej ustawy? A może mamy za dużo placówek, które biją się o lekarzy wykonujących najlepiej wyceniane usługi? A może problem tkwi w wycenie i sposobie płacenia? Oczywiście lekarzy nie jest za dużo, ale jesteśmy mniej więcej na poziomie średniej europejskiej. Gdybyśmy efektywniej zaplanowali system i lepiej wykorzystywali ich czas, gdyby nie zajmowali się organizacją, papierologią zamiast leczeniem pacjentów, gdyby system nie sprzyjał patologii, sytuacja kadrowa wyglądałaby znacznie lepiej – komentuje.

Jak podkreśla nasza rozmówczyni, dziś podstawowym wyzwaniem jest to, że system nie działa efektywnie z punktu widzenia prowadzenia pacjenta do jak najszybszej poprawy stanu zdrowia oraz transparentności. Skarżą się na to pacjenci, a jednocześnie powstała przestrzeń dla tych, którzy potrafią bardzo sprawnie poruszać się po systemie i organizować sobie działalność na koszt NFZ w sposób najbardziej korzystny dla siebie.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Limit 320 godzin pracy dla medyków. NFZ policzy także dyżury w prywatnych gabinetach

Projekt lekiem na objawy, nie chorobę

– To właśnie było źródłem słusznego społecznego oburzenia. Ludzie widzą, że system nie działa tak, jak powinien, a jednocześnie wielu jego uczestników dorabia się ogromnych pieniędzy. Projekt ustawy dotyka bieżących objawów choroby, ale nie ich źródeł – podkreśla Anna Gołębicka.

Dodaje, że wyzwaniem jest też brak kompletnych danych: - Dziś tak naprawdę nie wiadomo, ile dokładnie zarabiają wszyscy medycy - w tym lekarze finansowani z pieniędzy publicznych - już nie mówiąc o szerszych analizach dotyczących specjalizacji lub segmentu piramidy w zestawianiu z przepracowanymi godzinami lub udzielonymi świadczeniami. Nie wiadomo również, jakie realne oszczędności w płaceniu za pracę przyniosą proponowane rozwiązania i na co miałyby one zostać przeznaczone - wskazuje.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Informacje o zarobkach lekarzy będą powiązane z PESEL - prezydent podpisał ustawę

Miliardowe zmiany bez pogłębionych analiz

- Czy na leki? Czy na spłatę zadłużenia szpitali? Czy na zwiększenie dostępności świadczeń? Takich analiz nie przedstawiono. Tworzymy przepisy dotyczące miliardów złotych, a jednocześnie słyszymy, że skutków finansowych nie będzie, ponieważ zaoszczędzone środki pozostaną w systemie, a w dokumencie jedyne skutki finansowe to koszty rozszerzenia kontroli NFZ. To oczywiście może być prawda, ale dobrze byłoby oprzeć się na konkretnych bardziej pogłębionych danych, a nie na ogólnych deklaracjach - argumentuje ekspertka.

Odnosząc się do propozycji limitu zarobków do kwoty 240 zł za godzinę Anna Gołębicka pozytywnie ocenia odniesienie się w tym zakresie do minimalnego wynagrodzenia. Zwraca jednocześnie uwagę, że wielu lekarzy nigdy takich stawek nie widziało.

- Jednocześnie od tej zasady oraz od zatrudniania na minimum ½ etatu od razu przewidziano wyjątki. I są to wyjątki dotyczące właśnie tych sytuacji, które dotychczas budziły największe kontrowersje. Można będzie je stosować wobec osób koordynujących pracę na oddziałach albo wobec lekarzy uznanych za wyjątkowo potrzebnych - podkreśla ekspertka i dodaje, że o ile pewne wyjątki są potrzebne, o tyle trzeba będzie zbadać je na bazie rzeczywistych sytuacji i dokładniej je opisać.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Ministerialne 240 zł dla lekarza. Prezes ZSPWŚ: to sporo, dziś nie wszyscy mają takie stawki

Furtki do omijania przepisów pozostają otwarte

– Wprowadzenie wyjątków bez bardzo jasnych kryteriów daje przestrzeń do omijania zasad. Jest to szczególnie niebezpieczne w obszarach, w których przez lata wypracowano wręcz perfekcyjne sposoby obchodzenia przepisów. Powiedziałabym nawet, że omijanie prawa, ukształtowane przez doświadczenia zaborów, okupacji i komunizmu, stało się naszym sportem narodowym. Druga kwestia to coś, czego zwykle brakuje w rozwiązaniach dotyczących ochrony zdrowia – szersza perspektywa i jasna wizja tego, co proponowane zmiany mają przynieść pacjentom. Czy poprawią jakość opieki? Czy skrócą kolejki? Czy zwiększą bezpieczeństwo zdrowotne regionu? Czy usprawnią ścieżkę pacjenta? Takich wskaźników w projektach nie ma, a myślenie w skali makro jest bardzo ważne – komentuje Anna Gołębicka.

Planowane zmiany niepokoją lekarzy. "Byłem i będę frajerem"

Jak podkreśla, planowane rozwiązania budzą również niepokój wśród samych lekarzy. - Od kilku dni dostaję mnóstwo prywatnych wiadomości od nawet nieznanych mi lekarzy. Piszą jedno: „Byłem frajerem i nadal będę frajerem. Znowu wygrają najsilniejsi i najbardziej sprytni”. To pokazuje skalę problemu - mówi.

Odnosząc się do obowiązku pracy na co najmniej pół etatu w podmiocie mającym kontrakt z NFZ, ekspertka wskazuje, że również w tym przypadku pojawia się wiele niejasności.

– Przepis dotyczy podmiotów, które zawarły z NFZ umowę w zakresie leczenia szpitalnego. Od razu nasuwa się jednak kilka pytań. Czy nowe regulacje w ogóle nie obejmą lekarzy pracujących wyłącznie w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej? Co z podmiotami, które mają kontrakt z funduszem, a jednocześnie prowadzą działalność komercyjną? – pyta.

Szersze uprawnienia prezesa NFZ

Obawy budzi również rozszerzenie uprawnień prezesa NFZ. - Co do zasady dawanie takich uprawnień nie jest złe, bo skraca procesy decyzyjne i pozwala szybko reagować, ale z drugiej strony w kraju, gdzie jest niski poziom zaufania do instytucji publicznych i gdzie lata historii nauczyły nas, że z posiadającymi zbyt duże uprawienia bywało różnie, za duża władza skupiona w rękach jednej osoby nie brzmi dobrze. Powinna być rozłożona na więcej szczebli. To daje poczucie większego bezpieczeństwa i mechanizm wzajemnej kontroli - uważa Anna Gołębicka.

– Dobrze się stało, że ten projekt w ogóle powstał. Dobrze, że zaczęliśmy rozmawiać o problemach, o których wcześniej milczano. Nie powinniśmy jednak tworzyć kolejnych wyjątków i kolejnych furtek, ani przekazywać zbyt dużej władzy jednej osobie. Trzeba dokładnie wszystko zbadać, policzyć, szukać objawów i pamiętać, że aktualny projekt to powinny być jedynie bieżące poprawki, a duża zmiana wciąż przed nami – podsumowuje.

PRZECZYTAJ TAKŻE: NFZ chce praktykujących lekarzy jako kontrolerów. Sprawdzą także prywatne gabinety