Polska zmniejsza lukę w dostępie do nowoczesnych terapii, w chorobach przewlekłych wypada jednak słabo

• Polska osiągnęła 61 pkt w indeksie Access GAP 2025, awansując na 2. miejsce wśród krajów Grupy Wyszehradzkiej – za Czechami, a przed Węgrami i Słowacją.

• Polska jako jedyny kraj V4 konsekwentnie zmniejsza lukę w dostępie do nowoczesnych terapii – w przeciwieństwie do Czech, Węgier i Słowacji, które zanotowały spadki.

• Największa luka dotyczy nadal chorób przewlekłych, w tym cukrzycy i wybranych terapii neurologicznych.

• Średni czas od rejestracji do refundacji leku w krajach V4 wydłużył się do 1086 dni (rok wcześniej było to 1029 dni). Średni okres wynosi od 2,3 roku w Czechach do 3,3 roku na Węgrzech. Dla Polski to jest 1176 dni, czyli 3,22 roku.

Wyniki kolejnej edycji aktualizacji danych na platformie Access GAP wskazują, że konsekwentnie zmniejszamy lukę w dostępie do nowoczesnych terapii i diagnostyki. Łączny wskaźnik KPI wzrósł do 61 pkt (z 58 pkt w 2024 r.) w 100-stopniowej skali, co przesuwa nasz kraj na 2. miejsce wśród państw Grupy Wyszehradzkiej. Efekty są widoczne w poszczególnych obszarach terapeutycznych. W onkologii, mimo niewielkiego spadku średniego wyniku, Polska utrzymała pozycję lidera w regionie, zwłaszcza dzięki postępowi w leczeniu raka prostaty. Luka w chorobach rzadkich zmniejszyła się do historycznego poziomu 72 pkt, z rekordową poprawą w leczeniu SMA. Natomiast w chorobach przewlekłych, mimo stopniowego wzrostu dostępności, Polska nadal pozostaje najsłabszym krajem w regionie, co pokazuje, że w tym obszarze potrzebne jest bardziej intensywne wyrównywanie luk w dostępie do innowacyjnych terapii.

Polska jest jedynym krajem Grupy Wyszehradzkiej, w którym luka w dostępie do innowacyjnych terapii się zmniejszyła. Na ten wynik wpłynęła szczególnie ocena obszarów, gdzie wdrażano kompleksowe zmiany: refundacja testów molekularnych utrzymała się na poziomie 95 proc., co czyni nas liderem w V4 (ex aequo z Czechami). Wskaźnik dotyczący dostępu do zaawansowanej diagnostyki pozostaje najwyższy w regionie (66,7 pkt). Coraz mniejsze są też restrykcje refundacyjne (48,9 pkt – wzrost o ponad 3 pkt).

Polska liderem w leczeniu raka prostaty

Wyniki Access GAP 2025 pokazują zróżnicowany obraz zmian w obszarze onkologii. W przypadku nowotworów średnia punktacja dla czterech monitorowanych jednostek chorobowych (rak płuca, rak piersi, rak jajnika, rak prostaty) spadła z 67 pkt w 2024 r. do 64,8 pkt obecnie, nadal jest to jednak najwyższy wynik wśród krajów V4. Spadki dotyczą raka płuca (z 68 do 63,3 pkt), raka jajnika (z 69,8 do 69,2 pkt) i raka piersi (z 63,5 do 56,2 pkt). W tym ostatnim przypadku, mimo spadku, Polska zachowuje drugie miejsce w regionie, zaś Węgry i Słowacja odnotowały znacznie większy wzrost ograniczeń w dostępie do nowych terapii i diagnozy. W raku jajnika luka dostępowa jest najmniejsza wśród badanych krajów. O 4 punkty do 70,6 pkt zmniejszyła się za to luka dostępowa w raku prostaty, co czyni Polskę liderem w leczeniu tej jednostki chorobowej.

Jeszcze lepsze wieści płyną z obszaru chorób rzadkich – wynik 72 pkt to najwyższy rezultat w historii pomiarów Access GAP i oznacza poprawę aż o 8 pkt r/r. Polska ustępuje tu jedynie Czechom (72,7 pkt). Szczególnie duży wzrost odnotowano w leczeniu SMA – z 75,9 do 91,8 pkt, co oznacza niemal pełne pokrycie potrzeb terapeutycznych. W przypadku białaczki luka dostępowa poprawiła się o blisko 9 pkt do 65,1 pkt, mukowiscydozy – o ponad 5 pkt do 73,2 pkt, a chłoniaka o 2 pkt do 58 pkt.

Choroby przewlekłe wymagają zmian

Mimo postępów, dostępność nowoczesnych terapii w chorobach przewlekłych pozostaje najniższa spośród trzech analizowanych kategorii terapeutycznych. W tym roku średni wynik dla tej grupy chorób wyniósł 47,7 pkt, co oznacza zmniejszenie luki o blisko 5 pkt. Ten obszar wciąż wyraźnie odstaje jednak od onkologii i chorób rzadkich. Mimo poprawy, luka w obszarze chorób przewlekłych jest też największa wśród wszystkich krajów Grupy Wyszehradzkiej.

Wyzwania szczególnie wyraźnie widać w przypadku cukrzycy – jednej z najpowszechniejszych chorób cywilizacyjnych. Według danych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego w Polsce na cukrzycę choruje już ponad 3,1 mln osób, z czego ponad milion nie jest tego świadomych. Liczba nowych przypadków stale rośnie – szacuje się, że do 2030 roku liczba chorych może przekroczyć 4 miliony. Jednocześnie dostęp do nowoczesnych terapii diabetologicznych w Polsce nadal pozostaje ograniczony. Choć w tegorocznym pomiarze Access GAP luka w tym obszarze zmniejszyła się aż o 10 pkt – do 41,2 pkt – to jednak wiele innowacyjnych terapii przeciwcukrzycowych wciąż nie jest objętych refundacją. Oznacza to, że wielu pacjentów nie ma dostępu do leków, które mogłyby znacząco poprawić ich kontrolę glikemii, zmniejszyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i poprawić komfort życia. Eksperci wskazują, że bez szerszego włączenia innowacyjnych leków do systemu refundacyjnego nie uda się powstrzymać rozwoju epidemii tej przewlekłej choroby.

Podobna sytuacja dotyczy niektórych terapii neurologicznych, gdzie dostępność zależy od ograniczeń programowych lub braku dedykowanych ścieżek refundacyjnych. W chorobie Parkinsona luka utrzymała się na tym samym poziomie 22,7 pkt. Potwierdza to potrzebę szerszego dostępu do nowoczesnych terapii w obszarach niezwiązanych z onkologią i chorobami rzadkimi.

Z drugiej strony pozytywne zmiany objęły inne przewlekłe jednostki chorobowe, m.in. astmę, w której wynik wzrósł z 62 do 68,9 pkt, oraz stwardnienie rozsiane (SM), gdzie odnotowano wzrost z 52,9 do 58,2 pkt.