Pacjent jako konsument – o wyzwaniach na rynku usług zdrowotnych debatowali eksperci podczas międzynarodowej konferencji w Krakowie

W panelu dotyczącym zdrowia i rynku farmaceutycznego udział wzięli przedstawiciele środowiska medycznego, prawniczego i akademickiego: dr hab. Kinga Michałowska (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie), dr Joanna Wiszniewska (Uniwersytet Jagielloński), mec. Barbara Jaworska (Nutricia Polska) oraz Mariusz Kisiel (Związek Aptek Franczyzowych). Dyskusja skupiła się na potrzebie rzetelnej edukacji pacjentów, przejrzystej komunikacji i adekwatnych regulacjach prawnych – zarówno z perspektywy jednostkowej, jak i systemowej.

Przeregulowany rynek przyczyną gorszej dostępności do świadczeń

Jednym z kluczowych wątków poruszanych przez mecenas Barbarę Jaworską była kwestia dezinformacji i tzw. „przesytu informacyjnego” w przestrzeni publicznej, szczególnie w mediach społecznościowych. Ekspertka zwróciła uwagę, że wiele osób poszukuje dziś informacji o zdrowiu i leczeniu w Internecie, nie weryfikując źródeł ani kompetencji autorów. Dodatkowym problemem są mechanizmy algorytmiczne, które – jak pokazał przykład zablokowania treści edukacyjnych na temat cesarskiego cięcia – mogą utrudniać dostęp do rzetelnej wiedzy. Zdaniem Jaworskiej konieczne jest promowanie świadomego korzystania z informacji i podkreślanie faktu, że komunikacja marketingowa (np. ze strony influencerów) rzadko bywa neutralna.

„Ludzie nie zdają sobie sprawy, że bycie influencerem to też praca, więc konsumenci zakładają, że promowane przez influencerów produkty są reklamowane rzetelnie, są dobre i warte uwagi – a często jest to płatna promocja” - mówiła Barbara Jaworska.

Z kolei Mariusz Kisiel z ZAF wskazał na pogłębiające się trudności na rynku aptecznym. Podkreślił, że mimo rosnącego zapotrzebowania na usługi farmaceutyczne – takie jak przeglądy lekowe czy szczepienia – zawód farmaceuty jest systemowo osłabiany. Problemem jest nie tylko spadek zainteresowania studiami farmaceutycznymi, lecz także systemowe wykluczenie terytorialne. Kisiel wskazał, że obecna polityka regulacyjna prowadzi do spadku konkurencji, a tym samym – pogorszenia jakości usług i ograniczenia dostępności do świadczeń.

„W dużych miastach nie zdajemy sobie sprawy, że aptek jest coraz mniej. Nie widzimy wykluczenia lekowego, a skala tego problemu z roku na rok rośnie. Zapowiada się, że 2025 rok będzie rekordowy pod względem zamykania aptek. Według najnowszych danych Instytutu Finansów Publicznych i IQVIA już teraz w ponad 500 gminach nie ma aptek – to ponad 3 mln pacjentów bez dostępu do leków. Wadliwe prawo spowodowało brak konkurencji, a co za tym idzie – aptekom nie opłaca się zapewniać dobrych warunków dla pacjenta” - podkreślał Mariusz Kisiel.

Problematyce edukacji i przejrzystości przepisów poświęciła swoje wystąpienie również dr Joanna Wiszniewska, farmaceutka i prawniczka z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zwróciła uwagę na fundamentalne różnice między statusem pacjenta a konsumenta, które – choć pozornie mogą dotyczyć podobnych sytuacji (np. reklamacja produktu a zwrot leku) – podlegają zupełnie odmiennym regulacjom. Wiszniewska zaznaczyła, że nierówny poziom wiedzy pacjentów i brak świadomości przysługujących im praw prowadzi do licznych nieporozumień i naruszeń. Dlatego konieczna jest konsekwentna i systemowa edukacja zdrowotna, prowadzona z uwzględnieniem różnych poziomów kompetencji społecznych i prawnych.

Rzetelna edukacja to skuteczna ochrona praw pacjentów

Temat edukacji, zwłaszcza w kontekście żywienia dzieci, rozwinęła dr hab. Kinga Michałowska. Bazując na wynikach badań, wskazała, że aż 80 proc. odpowiedzialności za sposób żywienia dzieci spoczywa na rodzicach, a tylko 20 proc. na instytucjach takich jak szkoły czy przedszkola. Michałowska podkreśliła, że odpowiedzialność za zdrowie dziecka to nie tylko rola opiekunów, ale także całego systemu – w tym lekarzy, nauczycieli i instytucji publicznych. Przypomniała również, że istnieją jasne procedury interwencyjne w przypadku podejrzenia zaniedbania zdrowotnego, a kluczowym elementem profilaktyki jest budowanie świadomości i kultury zdrowego odżywiania.

Wspólnym mianownikiem wypowiedzi wszystkich uczestników panelu była potrzeba wzmocnienia pozycji pacjenta jako świadomego konsumenta. Rzetelna edukacja, profesjonalna i przejrzysta komunikacja oraz legislacja uwzględniająca realne potrzeby i wyzwania – to elementy, które eksperci wskazywali jako fundamenty skutecznej ochrony praw pacjentów.

Konferencję zorganizowało Stowarzyszenie Rzeczników Konsumentów we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim, Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie i Fundacją Mercatus et Civis. Patronat honorowy nad wydarzeniem objął m.in. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.