Psychoonkolog pomaga na każdym etapie leczenia

Dr Justyna Deręgowska
opublikowano: 24-04-2018, 17:52
aktualizacja: 24-04-2018, 17:54

Profesjonalną pomocą psychologiczną kierowaną do onkologicznie chorych i ich bliskich zajmują się obecnie specjalnie przygotowani do tego psychologowie, a coraz częściej też psychoonkolodzy.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Psychoonkologia jako interdyscyplinarna dziedzina medycyny zajmuje się psychologicznymi aspektami choroby nowotworowej. Jej rozwój w krajach europejskich przypada na lata 80. XX wieku, a zainteresowania oscylują wokół specjalistycznych szkoleń, nauki i prowadzenia badań.

Podstawowym kryterium przyjętym w psychoonkologii jest jakość życia, dlatego głównym jej celem jest poprawa opieki psychosocjalnej nad pacjentem onkologicznym. Psychoonkologia skupia się więc przede wszystkim na obciążeniach psychospołecznych chorego onkologicznie oraz na jego subiektywnych i obiektywnych, psychosomatycznych i psychoterapeutycznych potrzebach w okresie leczenia i rehabilitacji. Stąd działania psychoonkologów ukierunkowane są na usuwanie i łagodzenie psychologicznych konsekwencji choroby nowotworowej i jej leczenia zarówno u pacjenta, jak i jego bliskich. Najczęściej są to działania doradcze i interwencyjne zorientowane na teraźniejszość i niedaleką przyszłość. Od niedawna w ramy psychoonkologii włączone zostały także metody terapii służące radzeniu sobie ze stresem1).

Przywrócenie zakłóconej równowagi psychicznej

Metody pracy o charakterze doradztwa i interwencji przede wszystkim pomagają choremu w odreagowaniu emocji. Przydatne są zatem w łagodzeniu jego cierpienia oraz w skonfrontowaniu z rzeczywistością. Ma to służyć przede wszystkim przeciwdziałaniu tendencjom do zaprzeczania i zniekształcania, „uporządkowaniu” wraz z pacjentem jego sytuacji oraz sformułowaniu najważniejszego w tym momencie dla chorego problemu. Sprzyja także dokonaniu oceny jego dotychczasowych sposobów radzenia sobie i stworzeniu planu pomocy2). Działania te, jeśli istnieje taka potrzeba, są działaniami dyrektywnymi, podejmowanymi tak szybko, jak to możliwe i z dużą intensywnością.

Sama interwencja jako złożona działalność, przebiegająca na płaszczyźnie psychologicznej, medycznej i środowiskowej, ma charakter stricte praktyczny. W pracy z pacjentem onkologicznym bowiem, szczególnie gdy zostaje ona podjęta tuż po diagnozie, w trakcie leczenia szpitalnego bądź po objęciu opieką paliatywną, najbardziej wartościowe są właśnie konkretne działania.

Tak więc interwencja podejmowana przez psychoonkologa jest działaniem kompleksowym, intensywnym, ale też ograniczonym w czasie. Do pewnego stopnia pomaga przywrócić mocno zakłóconą równowagę psychiczną chorego i sprzyja jego samodzielnemu radzeniu sobie z zaistniałą sytuacją. W długoterminowym procesie zmagania się z chorobą i jej konsekwencjami może ona przeciwdziałać trwałym negatywnym ich następstwom. Co warte podkreślenia, najczęściej poprzedza też dalsze i głębsze oddziaływania psychologiczne i dlatego traktuje się ją jako istotny rodzaj pomocy psychologicznej.

W sieci wsparcia społecznego

Wsparcie może być rozumiane jakościowo jako „poczucie zaspokojenia potrzeb społecznych podmiotu przez interakcje z osobami znaczącymi, dające uczucie przynależności, bezpieczeństwa i aprobaty”3) lub ilościowo — w rozumieniu liczby osób w otoczeniu społecznym podmiotu.

Warto wskazać, iż wsparcie społeczne funkcjonuje niezależnie od wystąpienia krytycznego wydarzenia życiowego czy kryzysu, ale zapotrzebowanie na nie wzrasta gwałtownie w sytuacjach trudnych i wtedy odgrywa ono dużą rolę. Uznaje się bowiem, że indywidualne reakcje jednostki w sytuacji wydarzenia krytycznego zależą nie tylko od natężenia stresu i aktualnej siły człowieka, ale też od oparcia emocjonalnego i możliwości pomocy ze strony struktury społecznej.

Wsparcie społeczne może działać na człowieka przeżywającego krytyczne wydarzenie życiowe ochraniająco, neutralizująco, wspomagająco w ramach procesu zdrowienia oraz w sposób zaradczy4). Jest więc czynnikiem zaliczanym do tzw. zasobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

Pomoc adekwatna do potrzeb

Podstawowymi warunkami efektywności wsparcia są adekwatne do potrzeb jednostki jego poziom i jakość. O jego skuteczności decyduje też uruchomienie wewnętrznych zasobów człowieka do radzenia sobie w sytuacji trudnej. Zbyt silne wsparcie może obciążać jednostkę, może być powodem zmniejszania jej poczucia kompetencji do samodzielnego radzenia sobie z problemami, a nawet zniesienia poczucia odpowiedzialności za ich rozwiązywanie. Co więcej, może być też powodem uzależnienia od pomocy5).

Pacjenci zmagający się z chorobami nowotworowymi i ich bliscy wymagają wieloobszarowego, fachowego i odpowiedniego do potrzeb wsparcia, w tym o charakterze informacyjnym, materialnym, emocjonalnym, instrumentalnym i duchowym. Uważa się też, że w pierwszej kolejności powinny go dostarczać naturalne grupy odniesienia, jednak nie mniej ważne jest wsparcie profesjonalne.

Jak wynika z badań (także własnych), pomimo istnienia w Polsce systemu wsparcia społecznego w postaci organizacji rządowych i samorządowych, uzyskanie pomocy przez chorych onkologicznie, szczególnie pomocy fachowej psychologicznej, bywa niezmiernie trudne6). O ile bowiem podczas leczenia szpitalnego pacjenci ci mają zwykle dostęp do takiej pomocy (bezpłatnej), o tyle w czasie leczenia ambulatoryjnego dostęp ten staje się niezwykle utrudniony, przez co jakość ich życia spada.

Stowarzyszenie PSYCHE SOMA POLIS wychodzi naprzeciw tym potrzebom poprzez działania związane ze wsparciem społecznym, dając możliwość skorzystania z pomocy pozamedycznej. Oprócz indywidualnych konsultacji psychoonkologicznych, stowarzyszenie prowadzi m.in.: zajęcia ruchowe, warsztaty zdrowego odżywiania oraz filozoficzne, grupy terapeutyczne i samopomocy. Ponadto realizuje projekty mające na celu przywrócenie osób chorujących onkologicznie do pełnienia przez nie różnych ról społecznych. Więcej informacji na stronie www.psychesomapolis.org

 

Dr Justyna Deręgowska

Autorka jest pedagogiem, psychoonkologiem, coachem, terapeutą, wykładowcą akademickim. W Stowarzyszeniu PSYCHE SOMA POLIS prowadzi konsultacje indywidualne oraz grupy terapeutyczne (m.in. Cancer Coaching).

 

Piśmiennictwo

1. Dorfmuller M.: O historii i rozwoju psychoonkologii. W: Dorfmuller D., Dietzfelbinger H. (red.): Psychoonkologia. Diagnostyka. Metody terapeutyczne. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2011.

2. Badura-Madej W.: Problematyka utraty, osierocenia i żałoby w praktyce interwencji kryzysowej. W: Badura-Madej W. (red.): Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej. Wyd. Naukowe Śląsk, Katowice 1999.

3. Pommersbach J.: Wzór zachowania „A” a wsparcie społeczne i gotowość do korzystania z pomocy. Przegląd Psychologiczny 1990, 2, 353.

4. Wysocka-Pleczyk M.: Psychologiczna problematyka grup samopomocy na przykładzie klubów „Amazonek”. W: Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.): Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej. Wyd. UJ, Kraków 1997.

5. Sęk H.: O wieloznacznych funkcjach wsparcia społecznego. W: Cierpiałkowska L., Sęk H. (red.): Psychologia kliniczna i psychologia zdrowia. Wyd. Fundacji Humaniora, Poznań 2001.

6. Deręgowska J.: Kobieta z chorobą nowotworową piersi w sieci wsparcia społecznego. Kontekst jakościowy. Nowiny Lekarskie 2012, 3.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Dr Justyna Deręgowska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.