Prof. Helwich: czas na wprowadzenie kompleksowej opieki nad dziećmi urodzonymi przedwcześnie

opublikowano: 01-11-2021, 12:09

Od jakiegoś czasu zabiegamy o wprowadzenie kompleksowej opieki rozwojowej nad dzieckiem urodzonym przedwcześnie. Opracowaliśmy projekt świadczenia KORD odnoszący się do populacji ok. 3,5-4 tysiąca dzieci rocznie z bardzo niską masą ciała i przedwcześnie urodzonych - mówi prof. Ewa Helwich.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Jak wskazuje prof. Ewa Helwich, bardzo ważne jest stworzenie polskiego rejestru problemów noworodkowych, który pozwoliłby na lepszą ocenę częstości nasilenia problemów zdrowotnych w populacji noworodków urodzonych przedwcześnie.
iStock

Neonatologia jako osobna dziedzina medycyny powstała w latach 80. ubiegłego wieku, jest więc stosunkowo młodą dyscypliną. Właśnie wtedy zaczęły powstawać technologie medyczne dostosowane do potrzeb najmłodszych pacjentów oraz oddziały intensywnej terapii przeznaczone dla noworodków.

Sukcesywna poprawa wskaźnika umieralności niemowląt

Ważnym parametrem w ocenie jakości opieki medycznej nad noworodkami w danym kraju jest umieralność niemowląt (czyli umieralności w pierwszym roku życia).

- W latach 50., a więc w okresie niemal tuż po zakończeniu II wojny światowej, ta umieralność wynosiła 108 na 1000 niemowląt. Oznacza to, że co dziesiąte dziecko umierało w pierwszym roku swojego życia. W kolejnych dekadach wraz z postępem medycyny i szerszym udostępnieniem różnych technologii lekowych, m.in. antybiotyków, ten wskaźnik się poprawiał. Niemniej jednak w latach 90. umieralność niemowląt kształtowała się na poziomie 19,4 na 1000 dzieci, była tym samym dwukrotnie wyższa niż w krajach starej Unii Europejskiej - przypomina prof. dr hab. n. med. Ewa Helwich, konsultant krajowa w dziedzinie neonatologii.

W 1993 roku powstał Ogólnopolski Program Poprawy Opieki Perinatalnej. Jego celem było uzyskanie poprawy jakości opieki okołoporodowej i tej nad noworodkiem głównie poprzez zapewnienie optymalnych warunków infrastrukturalnych oraz możliwości diagnostyczno-terapeutycznych. Powołano w tym celu ministerialny zespół specjalistów.

- W latach 90. przeprowadzono w Polsce w trzech kolejnych etapach podział kompetencji pomiędzy oddziałami położniczymi i noworodkowymi, dzięki czemu powstały trzy poziomy opieki perinatalnej. Autorami tej koncepcji byli prof. Janusz Gadzinowski oraz prof. Grzegorz Bręborowicz. System trójstopniowy jest najbardziej racjonalny z punktu widzenia dyscypliny finansów publicznych, co w kraju takim jak Polska, o nadal ograniczonych nakładach na zdrowie, ma spore znaczenie. Był wzorowany na rozwiązaniach wprowadzonych już m.in. w Kanadzie i niektórych krajach starej UE. Jego wdrażanie odbyło się w ścisłej współpracy z nadzorem krajowym, czyli konsultantami w dziedzinach ginekologii i położnictwa, neonatologii, pediatrii i kardiologii – wyjaśniła prof. Helwich.

Efektem programu było obniżenie wskaźnika umieralności niemowląt do poziomu 3,06 na 1000 – podobny ma obecnie Francja, udało się więc dogonić pod tym względem Europę.

PRZECZYTAJ TAKŻE: W kilka dekad umieralność niemowląt w Polsce spadła 30-krotnie. Ale ten sukces można zmarnować

Szybka diagnostyka wrodzonych wad serca

Jakie elementy złożyły się na ten sukces? W latach 2003-2008 zrealizowany wieloośrodkowy i wielozadaniowy program POLKARD, którego elementem były działania zmierzające do wczesnej diagnostyki wrodzonych wad serca. Jak podkreśla prof. Helwich, to właśnie wady serca należą do najczęstszych wad wrodzonych w populacji noworodków i płodów. Często przebiegają bezobjawowo w okresie zaraz po urodzeniu, mogą jednak prowadzić do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia dziecka i w konsekwencji do zgonu.

- W ramach tego programu wprowadzono test pulsoksymetryczny, który w tej chwili jest wykonywany w każdym oddziale w celu oceny saturacji. Jeśli jest zbyt niska, to pierwszy sygnał, że dane dziecko będzie potrzebowało dalszej diagnostyki. Co więcej, kardiolodzy w bardzo wielu miastach w Polsce przeszkolili neonatologów w zakresie wykonywania prostych procedur diagnostyki obrazowej, co również poprawiło poziom diagnostyki dziecka zaraz po porodzie. Kolejnym bardzo ważnym etapem było wprowadzenie i przestrzeganie reżimu sanitarnego na oddziałach noworodkowych, co polegało m.in. na wdrożeniu racjonalnej antybiotykoterapii. Dzięki temu uzyskaliśmy istotne ograniczenie śmiertelności z powodu infekcji wrodzonych i nabytych – przypomniała prof. Ewa Helwich.

Focus na zakażenia w oddziałach neonatologicznych

W latach 2008-2009 w sześciu ośrodkach o różnej wielkości w Polsce prowadzony był pilotaż sieci neonatologicznej. Jego celem było określenie wskaźników częstości zakażeń w oddziałach. Wyniki pilotażu pomogły również w precyzyjnym określeniu tego, w jakich przypadkach zasadne jest przeprowadzenie badania mikrobiologicznego dla ustalenia etiologii zakażenia. Jak podkreśla prof. Helwich, to kluczowe działanie z punktu widzenia zapobiegania wzrostowi umieralności z powodu infekcji.

- Od 12 lat prowadzony jest w Polsce program profilaktyki zakażeń RSV u noworodków urodzonych przedwcześnie, który skutecznie zapobiega ciężkim infekcjom dolnych dróg oddechowych o zagrażającym życiu przebiegu, które powoduje zakażenie wirusem RS. Wirus ten w sposób szczególny zagraża noworodkom urodzonym przedwcześnie i z wadami wrodzonymi serca. Wiadomo przy tym, że skuteczna profilaktyka wprowadzona w okresie zwiększonego ryzyka zakażenia (a więc w okresie jesienno-zimowym) skutecznie zapobiega infekcjom o ciężkim przebiegu. W ostatnim sezonie już 3400 dzieci z tej populacji było skutecznie chronionych. W ciągu ostatnich 12 lat skuteczną profilaktyką objęto ponad 15 tysięcy dzieci – wskazała prof. Ewa Helwich.

Następnym istotnym krokiem w kierunku poprawy opieki nad matką i noworodkiem było opublikowanie w 2012 roku standardu postępowania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej.

Czego brakuje polskiej neonatologii?

Jakie wnioski wypływają z aktualnych analiz z zakresu perinatologii i neonatologii? Na czym obecnie należałoby się skupić korygując system? Jak podkreśla prof. Ewa Helwich, wskaźniki umieralności okołoporodowej i umieralności niemowląt poprawiają się sukcesywnie. Dotyczy też dzieci urodzony ze skrajnie niską masą ciała.

- Cały czas zastanawiamy się, w jaki sposób zorganizować opiekę, aby poprawić jej wyniki. Zdajemy sobie sprawę z tego, że powinna ona być skoncentrowana wokół rodziny, ścisła współpraca z rodzicami jest bowiem niezbędna. Wdrożenie rodziców do opieki ma ogromne znaczenie, szczególnie dla dzieci urodzonych przedwcześnie. Musimy uczyć się potrzeb dziecka, nierzadko ważna dla ukierunkowania diagnostyki jest wymiana obserwacji pomiędzy rodzicami i specjalistami. Ogromną rolę - zwłaszcza w relacji z rodzicami, dla których jest mentorem – ma tutaj do odegrania pielęgniarka – zwraca uwagę prof. Ewa Helwich.

Jak przyznaje ekspertka, w neonatologii nadal pozostają obszary i kwestie wymagające poprawy. Przykładowo, brakuje rejestru problemów perinatalnych noworodków urodzonych przedwcześnie z ciąży 23/07 do 32/07 oraz noworodków z okołoporodową encefalopatią niedotlenieniowo-niedokrwienną (OENN). Istotnym brakiem jest również niewystarczająca liczba badań populacyjnych przeprowadzanych w regularnych odstępach czasu.

- Od jakiegoś czasu zabiegamy o wprowadzenie kompleksowej opieki rozwojowej nad dzieckiem urodzonym przedwcześnie. Opracowaliśmy projekt świadczenia KORD odnoszący się do populacji ok. 3,5-4 tysięcy dzieci rocznie z bardzo niską masą ciała i przedwcześnie urodzonych. Jest to ok. 5-7 proc. wszystkich urodzeń w Polsce. Szczególnie w okresie do 3. roku życia należy te dzieci bardzo pilnie obserwować i ewentualnie leczyć, aby zredukować ryzyko nieharmonijnego lub nieprawidłowego rozwoju. W tym czasie należy dążyć do wyrównania niedoborów żywieniowych, zminimalizowania lub usunięcia deficytów rozwoju ruchowego, emocjonalnego lub poznawczego oraz pełnej realizacji kalendarza szczepień ochronnych – wskazuje prof. Ewa Helwich.

Jak dodaje, bardzo ważne jest stworzenie polskiego rejestru problemów noworodkowych. Byłoby to rozwiązanie pozwalające na lepszą ocenę częstości nasilenia problemów zdrowotnych w populacji noworodków urodzonych przedwcześnie. Rejestr byłby również pomocny w określeniu zakresu opieki specjalistycznej oraz analizie przyczyn niepowodzeń leczniczych i opracowaniu propozycji zmian postępowania lub organizacji opieki.

Na podstawie wykładu wygłoszonego podczas Kongresu Zdrowie Polaków 25 października 2021 roku.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Ewa Helwich: neonatologia to jedna z bardziej wymagających ścieżek kształcenia

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.