Pracownicy ochrony zdrowia w traumie trzech epidemii

opublikowano: 02-12-2020, 10:15

Biorąc pod uwagę ponad 14 mln zainfekowanych ludzi na całym świecie i ciągłe rozprzestrzenianie się COVID-19, coraz ważniejsze stają się badania nad psychologicznym wpływem tej pandemii na pracowników ochrony zdrowia. Jak często wśród medyków występuje zespół stresu pourazowego i czego możemy się spodziewać po ustaniu pandemii COVID-19?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Pięć badań (4 dotyczące epidemii SARS i 1 pandemii COVID-19) oceniło narażenie zawodowe jako główny czynnik ryzyka PTSD lub PTSS wśród pracowników medycznych.
RyanKing999, iStock

Grupa naukowców z Włoch i USA dokonała systematycznego przeglądu badań, analizujących potencjalne czynniki ryzyka i odporność na rozwój objawów zespołu stresu pourazowego (posttraumatic stress disorder, PTSD) u pracowników ochrony zdrowia, którzy mieli do czynienia z dwoma epidemiami, występującymi na świecie w ostatnich dwóch dekadach — SARS i MERS, a także z trwającą pandemią COVID-19. Założeniem analizy było wskazanie środków, mających na celu zmniejszenie skutków obciążenia psychicznego pracowników służby zdrowia podczas obecnej pandemii COVID-19.

Naukowcy wybrali badania i artykuły, zindeksowane w elektronicznej bazie PubMed do 20 kwietnia 2020 r., które były związane z wystąpieniem PTSD, PTSS (post-traumatic stress) u pracowników służb medycznych w kontekście epidemii SARS-CoV, MERS-CoV, COVID-19. Po wstępnym wytypowaniu 263 publikacji na ten temat, za potencjalnie istotne uznano 47. Ostatecznie w przeglądzie uwzględniono 24 omówienia badań, opublikowane w latach 2004-2020.

Czynniki ryzyka rozwoju PTSD

Na podstawie analizy badań oceniono występowanie PTSD u białego personelu na 10-20 proc., z wyższymi wskaźnikami (8-30 proc.) wśród pracujących na oddziałach intensywnej terapii. Chociaż większość osób okazuje się odporna na traumatyczne wydarzenia, to istnieją pewne czynniki ryzyka, które mogą wpływać na skuteczność adaptacji i radzenia sobie w stresujących momentach. Są to np.: obciążony wywiad psychiatryczny, płeć żeńska, brak wsparcia społecznego, posiadanie małych dzieci, przeżywanie poczucia bezradności podczas traumy lub intensywności emocji po ekspozycji (np. złość, cierpienie okołotrumatyczne).

Odporność, definiowana jako zdolność do zdrowego reagowania na stres, dzięki której osiąga się cele minimalnym kosztem psychologicznym i fizycznym, odgrywa kluczową rolę w łagodzeniu skutków traumatycznych wydarzeń. Wpływa tym samym na zmniejszenie stresu związanego z traumą, poprawiając jednocześnie jakość opieki medycznej. Ta wzajemna zależność czynników ryzyka i odporności staje się jeszcze bardziej złożona i trudna w kontekście epidemii. Jak wskazywały poprzednie badania, podczas epidemii u 1 na 6 osób opiekujących się chorymi pacjentami pojawiają się istotne objawy stresu.

Pierwsza czy druga linia frontu

Dziesięć analizowanych badań podkreśliło rolę poziomu narażenia jako głównego czynnika ryzyka rozwoju PTSS i PTSD. Za czynniki pośredniczące uznano: postrzegane zagrożenie dla zdrowia i życia oraz przeżywane poczucie bezbronności/bezradności. Większość z tych badań dotyczyła epidemii SARS w 2003 r. Naukowcy wykazali wyższe wskaźniki PTSD (21,7 proc.) wśród pracowników oddziałów ratunkowych w porównaniu z personelem z oddziałów innych niż ratunkowe, np. psychiatrycznego (13 proc.)

W jednym z badań ankietowano 549 pracowników ochrony zdrowia z Pekinu (Chiny), w tym też zatrudnionych w administracji, stwierdzając 2-3 razy wyższe wskaźniki PTSS wśród pracujących w miejscach wysokiego ryzyka zakażenia. Badania w Toronto potwierdziły obciążający wpływ pracy na oddziale wysokiego ryzyka. Po raz pierwszy wykazały też, że opieka tylko nad jednym pacjentem z SARS była związana z większym ryzykiem niż opieka nad wieloma pacjentami z tym zakażeniem.

Kolejne badanie, w którym uczestniczyło 147 pielęgniarek pracujących na oddziałach zakaźnych w czasie wybuchu epidemii MERS, ujawniło wyższe wskaźniki PTSD wśród personelu pomocniczego obsługującego nagłe wypadki niż u pielęgniarek poza tą służbą.

Dwa badania analizowały ten problem w pandemii COVID-19. Li i wsp. (2020), ankietujący grupę 526 pielęgniarek, stwierdzili, że na rozwój zespołu stresu pourazowego wydawały się być mniej podatne te, które pracowały na pierwszej niż osoby z drugiej linii. Z kolei Kang i wsp. (2020) w dużym badaniu, obejmującym 994 pracowników ochrony zdrowia z Wuhan, wykazali, że to poziom narażenia na zakażone osoby, w tym także współpracowników, krewnych lub przyjaciół, jest czynnikiem ryzyka problemów ze zdrowiem psychicznym, także PTSD.

Pielęgniarki bardziej narażone na PTSS

Pięć badań (4 dotyczące epidemii SARS i 1 pandemii COVID-19) oceniło narażenie zawodowe jako główny czynnik ryzyka PTSD lub PTSS wśród pracowników medycznych. W grupie 1557 pracowników z Toronto badacze stwierdzili wyższy wskaźnik występowania PTSS wśród pielęgniarek, wyjaśniając tę zależność większą ekspozycją na bezpośredni kontakt z pacjentami. Również badanie, któremu poddano 96 pracowników sześć miesięcy po wybuchu epidemii SARS w 2003 r., ujawniło większe obciążenie PTSS wśród pielęgniarek niż wśród lekarzy.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Do tego samego wniosku doprowadziło jeszcze jedno badanie, w którym uczestniczyło 1257 lekarzy szpitalnych i pielęgniarek opiekujących się pacjentami z COVID-19.

Słaba płeć? Niekoniecznie

Trzy badania dotyczące okresu epidemii SARS i jedno pandemii COVID-19 wykazały większe niebezpieczeństwo rozwoju PTSS wśród młodszych pracowników POZ. Rozszerzona analiza ukazała korelację między mniejszą liczbą lat doświadczenia zawodowego i zwiększonym ryzykiem PTSS (2 badania SARS oraz 1 COVID-19).

W jednym z ostatnich badań dotyczących COVID-19 stwierdzono większe zagrożenie wystąpieniem PTSS wśród kobiet. Jednak wcześniejsze badanie, z udziałem 1257 pracowników ze szpitala trzeciego stopnia dotkniętym SARS, wykazało zwiększone ryzyko PTSS wśród mężczyzn.

Izolacja i stygmatyzacja pogłębiają kryzys

Trzy badania dotyczące pracowników chińskich szpitali podczas epidemii SARS i jedno z czasu epidemii MERS dokumentowały wysoki wskaźnik PTSS wśród osób, które zostały poddane kwarantannie. Odpowiedzi 338 pracowników szpitala we wschodnim Tajwanie dowodziły, że 5 proc. z nich cierpiało na ostry stres, przy czym kwarantanna była najczęściej towarzyszącym czynnikiem. 20 proc. ankietowanych czuło się napiętnowanych i odrzucanych w swoim sąsiedztwie z powodu pracy w szpitalu, przy czym 9 proc. zgłaszało niechęć do pracy i/lub rozważało jej rzucenie.

Podobne ustalenia przyniosło kanadyjskie badanie, przeprowadzone w okresie epidemii SARS w grupie 1057 pracowników ochrony zdrowia — więcej przypadków PTSS notowano wśród osób będących na kwarantannie niż u niepoddanych temu przymusowi.

Ogólnie stwierdzono, że izolacja społeczna, w tym oddzielenie od rodziny były związane z wyższymi wskaźnikami PTSS podczas epidemii SARS. Wskaźnik ten podnosiło także występowanie zakażenia u bliskich krewnych lub przyjaciół.

Czynniki odporności na PTSD i PTSS wśród białego personelu

Wsparcie rodzinne i społeczne

W dwóch badaniach dotyczących epidemii SARS podkreślono, że wsparcie rodziny i przyjaciół odgrywa główną rolę w ochronie przed rozwojem PTSD. Ankietowane 102 pielęgniarki wskazały, że silne wsparcie społeczne i rodzinne chroni je przed ostrym stresem, co pozytywnie wpływa na funkcjonowanie.

Wsparcie współpracowników i przełożonych

Trzy badania z czasu epidemii SARS i jedno MERS donosiły o ochronnej roli wsparcia ze strony przełożonych/współpracowników. Badanie przeprowadzone w 2018 r. w grupie 139 pracowników służby zdrowia w Kanadzie wykazało, że wsparcie w pracy jest czynnikiem utrzymania sprawności systemu również w perspektywie długoterminowej. W innym badaniu stwierdzono, że strategie zarządzania oparte na wsparciu przełożonych okazały się pomocne w zmniejszeniu PTSS u 147 pielęgniarek w trzech szpitalach izolacyjnych w Korei Południowej podczas wybuchu epidemii MERS.

Szkolenie

W dwóch badaniach dotyczących okresu epidemii SARS poczucie bycia odpowiednio przeszkolonym zostało zidentyfikowane jako czynnik potencjalnie ochronny. Naukowcy potwierdzili wagę interwencji wspierających w zapobieganiu PTSD i PTSS, zwracając szczególną uwagę na style radzenia sobie na schematy nieadaptacyjne.

Organizacja pracy

Z badań wynika również, że praca w dobrze zorganizowanych jednostkach i bezpiecznym środowisku to kolejne czynniki, które wydają się zwiększać odporność pracowników ochrony zdrowia. Ponadto zaobserwowano, że wyraźne poinformowanie o nakazach i wymaganych środkach ostrożności wiązało się z lepszymi wynikami w zakresie ochrony przed PTSS.

Na podstawie: Carmassi C., Foghi C., Dell’Oste V., Cordone A., Bertelloni C.A., Bui E., Dell’Osso L.: PTSD symptoms in healthcare workers facing the three coronavirus outbreaks: What can we expect after the COVID-19 pandemic. Psychiatry Res. 2020; 292, 113312.

ZOBACZ TAKŻE: Dr Agata Rudnik: Dla wielu osób pandemia COVID-19 jest traumą

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.