Otyłość przyczynia się do występowania zespołów bólowych kręgosłupa

dr hab. n. med. prof. nadzw. Robert Gasik, kierownik Kliniki Neuroortopedii i Neurologii oraz Poradni Leczenia Bólu w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie
opublikowano: 21-03-2018, 00:00

Ból lędźwiowego odcinka kręgosłupa należy do najczęstszych problemów zdrowotnych w społeczeństwach krajów uprzemysłowionych. Zachorowalność na zespoły bólowe kręgosłupa wykazywana w niektórych badaniach sięga aż 82,5 proc. analizowanej populacji. W tej grupie są osoby, u których ból ma charakter przewlekły. Dominującą grupę stanowią jednak osoby z bólem kręgosłupa występującym sporadycznie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Zespoły bólowe kręgosłupa, poza dużą częstością występowania, stają się także coraz poważniejszym problemem zdrowotnym, istotnie zaburzającym jakość życia pacjentów. W opublikowanych przez GUS w 2016 roku wynikach badania zespoły bólowe dolnego odcinka kręgosłupa znalazły się na pierwszym miejscu wśród najczęściej występujących dolegliwości zdrowotnych mieszkańców Polski, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. 

Przyczyny bólu kręgosłupa: genetyka, psychika, środowisko

Dolegliwości bólowe kręgosłupa dotyczą w większym stopniu kobiet niż mężczyzn i występują najczęściej w wieku 40-70 lat. Wśród wielu czynników mających wpływ na wystąpienie chorób kręgosłupa wymienia się czynniki genetyczne, środowiskowe, psychologiczne. Wpływ czynników genetycznych na wystąpienie dolegliwości bólowych kręgosłupa oceniany jest przez różnych autorów na 0-67 proc. Uważa się, że dziedziczenie ma szczególne znaczenie w występowaniu przewlekłego, a nie ostrego, krótkotrwałego bólu kręgosłupa. Najczęściej wymieniane czynniki środowiskowe i psychologiczne, dotyczące stylu życia przedstawia tabela.

Coraz więcej osób z BMI powyżej 25

Heterogenność przebiegu i polietiologiczny charakter zespołów bólowych kręgosłupa sprawiają, że stale poszukiwane są informacje na temat wpływu czynników etiologicznych na występowanie i specyfikę tych bólów. Do takich niejednoznacznie opisanych czynników etiologicznych, oddziałujących na występowanie i przebieg zespołów bólowych kręgosłupa należą nadwaga i otyłość.

Z opublikowanej przez „Lancet” w maju 2016 roku analizy dotyczącej zjawiska nadwagi i otyłości na świecie wynika, że epidemia otyłości (określanej jako BMI ≥30 kg/m2) narasta. W ciągu ostatnich 40 lat odsetek otyłych mężczyzn wzrósł z 3,2 proc. w 1975 roku do 10,8 proc. w 2014 roku, a odsetek kobiet z 6,4 proc. do 14,9 proc. Prognozy przewidują nasilanie się problemu. Szacuje się, że w 2025 roku otyłość będzie dotykać 18 proc. mężczyzn i 21 proc. kobiet na świecie.

W Polsce — jak wynika z najnowszego raportu Światowego Indeksu Bezpieczeństwa Żywnościowego — problem otyłości również narasta. Poziom otyłości — określany jako odsetek otyłych osób powyżej 20. roku życia — w 2016 roku wyniósł 25,2 proc. i wzrósł w ciągu ostatnich dwóch lat o ponad 2 punkty procentowe. O rozległości tego zjawiska świadczą dane dotyczące nadwagi (BMI ≥25 kg/m2). Według informacji Instytutu Żywności i Żywienia, już prawie połowa kobiet (49 proc.) w Polsce ma nadwagę. W przypadku mężczyzn odsetek ten wynosi 64 proc.

Otyłość a bóle kręgosłupa - wyniki badań 

Zależność między otyłością a bólami krzyża to temat zajmujący badaczy od wielu lat. Analiza licznych badań epidemiologicznych i publikacji naukowych, przeprowadzona w 2000 roku przez prof. Charlottę Leboeuf-Yde, nie była jednoznaczna i nie wykazała silnego związku między otyłością a bólem dolnego odcinka kręgosłupa. Nadmierna, podwyższona masa ciała została uznana za słaby czynnik ryzyka wystąpienia bólu krzyża. Badania przeprowadzone w Polsce w 2005 roku wskazywały na niewielką zależność nadwagi i częstości występowania bólu kręgosłupa oraz na znaczący związek nadwagi i cięższego przebiegu bólu kręgosłupa, jeżeli już wystąpi. 

W 2010 roku Shiri i wsp. opublikowali wyniki metaanalizy wykazujące, że zarówno nadwaga, jak i otyłość powodują wyraźny wzrost ryzyka częstszego występowania bólu krzyża. Szczególnie wyraźny związek łączył otyłość i nadwagę oraz przewlekłe utrzymywanie się zespołu bólowego. Iloraz szans pojawienia się bólu krzyża w ciągu 12 miesięcy u osób z otyłością (w porównaniu z grupą osób o prawidłowym BMI) wyniósł 1,33, a przewlekłego bólu krzyża u osób otyłych — 1,43. Wykazano ponadto, że związek między nadwagą i otyłością a częstością występowania zespołów bólowych kręgosłupa jest silniejszy u kobiet niż u mężczyzn. Wyniki te potwierdzili także inni badacze. 

We wnioskach metaanalizy przedstawionej w „Clinical Spine Surgery” w 2016 roku wskazano na większe ryzyko wystąpienia bólu kręgosłupa u osób z nadwagą lub otyłością niż u osób z prawidłową masą ciała. W analizie tej również wykazano większy związek otyłości z wystąpieniem bólu krzyża u kobiet niż u mężczyzn. Jednak w jednym z najnowszych badań dotyczących zależności między otyłością a dolegliwościami bólowymi dolnej części kręgosłupa stwierdzono, że ani BMI, ani inne parametry związane z otyłością (po uwzględnieniu czynników genetycznych i środowiskowych) nie zwiększają ryzyka przewlekłego bólu kręgosłupa. Jest to więc ciągle problem wymagający wyjaśnienia i kolejnych badań. 

Ból kręgosłupa u osób z nadwagą i otyłych to skutek przemieszczenia środka ciężkości ciała

Odpowiedzialne za występowanie zależności między nadmierną masą ciała i zespołami bólowymi kręgosłupa jest oczywiście przewlekłe przeciążenie kręgosłupa i stawów. Nie wynika ono tylko z noszenia niepotrzebnych kilogramów, ale także ze zmian biomechanicznych, do których dochodzi wskutek przemieszczenia się środka ciężkości ciała za przednią ścianę brzucha. W wyniku tego dodatkowe kilogramy oddziałują niekorzystnie z jeszcze większą siłą. Prowadzi to do szybszego rozwoju zmian zwyrodnieniowych tkanki kostnej kręgosłupa, chrząstki stawów międzywyrostkowych, krążków międzykręgowych, mięśni, więzadeł i ścięgien. 

Wydawałoby się więc, że zredukowanie masy ciała do wartości prawidłowej mogłoby pomóc w zmniejszeniu odsetka pacjentów z przewlekłym bólem kręgosłupa. Nie jest to jednak takie proste. Z zasady nadwaga rozwija się i utrzymuje przez długi okres, powodując utrwalone zmiany w biomechanice kręgosłupa. Gwałtowne zmniejszanie masy ciała, bez korygowania tych nieprawidłowych zmian biomechanicznych, często prowadzi do zaostrzenia dolegliwości bólowych kręgosłupa. 

Ból krzyża to nie tylko problem jakości życia. To także problem zwiększonej śmiertelności. Szacuje się, że ryzyko wczesnej śmierci wzrasta u osób z bólem krzyża dwukrotnie w stosunku do całej populacji, a otyłość dodatkowo jeszcze zwiększa liczbę zgonów.

Czynniki nabyte wpływające na częstość występowania chorób kręgosłupa

ogólny stan zdrowia i styl życia

  • palenie papierosów
  • otyłość
  • niska aktywność fizyczna
  • współwystępowanie innych chorób (cukrzyca, astma, osteoporoza, zapalenie stawów, bóle głowy)

czynniki psychospołeczne

  • rodzaj wykonywanej pracy (praca fizyczna)
  • status socjoekonomiczny
  • zadowolenie z pracy zawodowej
  • stosunki interpersonalne w pracy

 

Piśmiennictwo

1. Hoy D., Brooks P., Blyth F., Buchbinder R.: The Epidemiology of low back pain. Best Pract. Res. Clin. Rheumatol. 2010, vol. 24, no. 6, 769-781.

2. GUS: Zdrowie i zachowanie zdrowotne mieszkańców Polski w świetle Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia (EHIS) 2014 r., 2015.

3. Hoy D. et al.: A systematic review of the global prevalence of low back pain. Arthritis Rheum. 2012, vol. 64, no. 6. 2028-2037.

4. Ferreira P.H., Beckenkamp P., Maher C.G., Hopper J.L., Ferreira M. L.: Nature or nurture in low back pain? Results of a systematic review of studies based on twin samples. Eur. J. Pain 2013, vol. 17, no. 7, 957-971.

5. Taylor J.B., Goode A.P., George S.Z., Cook C.E.: Incidence and risk factors for first-time incident low back pain: A systematic review and meta-analysis. Spine J. 2014, vol. 14, no. 10, 2299-2319.

6. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC) et al.: Trends in adult body-mass index in 200 countries from 1975 to 2014: a pooled analysis of 1698 population-based measurement studies with 19•2 million participants. Lancet 2016, vol. 387, no. 10026, 1377-1396.

7. www.foodsecurityindex.eiu.com. 

8. www.izz.waw.pl. 

9. Leboeuf-Yde C.: Body weight and low back pain. A systematic literature review of 56 journal articles reporting on 65 epidemiologic studies. Spine 2000, vol. 25, no. 2, 226-237.

10. Gasik R., Styczyński T.: Some specific traits of clinical course of low back pains caused by lumbar discopathy in patients with obesity. Reumatologia 2005, vol. 43, no. 5, 252-256.

11. Shiri R., Karppinen J., Leino-Arjas P., Solovieva S., Viikari-Juntura E.: The association between obesity and low back pain: A meta-analysis. Am. J. Epidemiol. 2010, vol. 171, no. 2, 135-154.

12. Zhang T.-T., Liu Z., Liu Y.-L., Zhao J.-J., Liu D.-W., Tian Q.-B.: Obesity as a Risk Factor for Low Back Pain: A Meta-Analysis. Clin. Spine Surg. 2016.

13. Dario A.B., Loureiro Ferreira M., Refshauge K., Luque-Suarez A., Ordoñana J.R., Ferreira P.H.: Obesity does not increase the risk of chronic low back pain when genetics are considered. A prospective study of Spanish adult twins. Spine J. 2017, vol. 17, no. 2, 282-290.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr hab. n. med. prof. nadzw. Robert Gasik, kierownik Kliniki Neuroortopedii i Neurologii oraz Poradni Leczenia Bólu w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.