Nowotwory głowy i szyi coraz częstsze u młodych dorosłych

Rozmawiała Monika Majewska
opublikowano: 31-05-2021, 13:15

W ciągu ostatnich lat drastycznie wrosła liczba zachorowań na nowotwory głowy i szyi. Większość chorych stanowią osoby powyżej 50. roku życia, które palą papierosy i nadużywają alkoholu. Coraz częściej jednak chorobę rozpoznaje się u młodszych osób. „Nie występują u nich takie czynniki ryzyka, jak alkohol i papierosy. W ich przypadku rozwijają się nowotwory HPV-zależne” – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Wojciech Golusiński, z którym rozmawiamy o profilaktyce i wczesnej diagnostyce nowotworów głowy i szyi.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Prof. dr hab. n. med. Wojciech Golusiński jest specjalistą w dziedzinie otolaryngologii, chirurgii głowy i szyi, otolaryngologii dziecięcej, kierownikiem Katedry i Kliniki Chirurgii Głowy, Szyi i Onkologii Laryngologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu w Wielkopolskim Centrum Onkologii, prezesem Polskiego Towarzystwa Nowotworów Głowy i Szyi, prezydentem European Head and Neck Society.

Jakie konkretnie nowotwory zalicza się do grupy nowotworów regionu głowy i szyi?

Nowotwory głowy i szyi to nowotwory zlokalizowane powyżej obojczyka - z wyjątkiem ośrodkowego układu nerwowego i gałki ocznej. Są to nowotwory skóry twarzy i szyi, węzłów chłonnych znajdujących się w tym obszarze, a także nowotwory tarczycy, jamy ustnej, gardła, krtani, nosa i zatok przynosowych, oczodołu i ucha oraz ślinianek.

W większości przypadków nowotwory głowy i szyi to raki płaskonabłonkowe. Poza tym są to nowotwory heterogenne, co oznacza, że ich biologia nie została do końca poznana i często jest nieprzewidywalna. Z tego względu ich leczenie jest bardzo trudne, wymaga dużego doświadczenia i bardzo dobrego przygotowania klinicznego.

Które z wymienionych nowotworów występują najczęściej?

Spośród nowotworów głowy i szyi najczęściej występują nowotwory jamy ustnej i gardła środkowego. Do tych pierwszych zalicza się nowotwory języka, dna jamy ustnej, podniebienia, wargi, błony śluzowej policzka. Z kolei do grupy nowotworów gardła środkowego należą: raki migdałka podniebiennego, nasady języka, podniebienia miękkiego oraz części ustnej gardła.

Tradycyjnymi czynnikami ryzyka rozwoju nowotworów jamy ustnej jest nadużywanie alkoholu i palenie papierosów. Typowy pacjent chorujący na nowotwory głowy i szyi jest palaczem nadużywającym alkoholu. Z bardzo dużych badań epidemiologicznych wynika, że u osób palących papierosy nowotwory głowy i szyi występują 6-8 razy częściej niż u osób niepalących. Jeśli palacze dodatkowo nadużywają alkoholu, wówczas to ryzyko jest 19-krotnie wyższe. Jest ono tak wysokie, ponieważ kancerogeny zawarte w dymie papierosowym są bardzo łatwo rozpuszczalne w alkoholu i szybko wnikają w błonę śluzową.

Natomiast rozwój raków gardła środkowego jest związany z nowym czynnikiem etiologicznym - wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). W tym przypadku za transformację nowotworową w procesie kancerogenezy odpowiedzialne są podtypy 16 i 18 wirusa HPV. Transformacja ta odbywa się na przestrzeni kilkunastu lat. Jednak infekcja wirusem HPV nie jest równoznaczna z rozwojem raka migdałka czy języka. Tylko u części zakażonych dochodzi do transformacji nowotworowej, która kończy się rozwojem złośliwego guza pierwotnego gardła środkowego.

Co jeszcze przyczynia się do rozwoju nowotworów głowy i szyi?

Ryzyko zachorowania zwiększa także zły stan higieniczny jamy ustnej, przede wszystkim braki w uzębieniu, próchnica, parodontoza, zmiany okołowierzchołkowe bardzo długo albo w ogóle nieleczone. Przyjmuje się, że jest to coraz bardziej istotny czynnik ryzyka rozwoju nowotworów głowy i szyi. Na rozwój tej grupy nowotworów może mieć wpływ także źle dobrana proteza zębowa, powodująca mechaniczne drażnienie błony śluzowej. Jeśli ten stan jest długotrwały, może wpływać na proces kancerogenezy, zwłaszcza gdy dodatkowo występują inne, wyżej wymienione czynniki ryzyka.

W jakiej grupie wiekowej najczęściej rozwijają się nowotwory głowy i szyi?

Jeszcze do niedawna największą liczbę zachorowań obserwowano tylko w jednej grupie wiekowej - u osób powyżej 50. roku życia. Obecnie wyróżnia się dwie takie grupy, bo do pierwszej dołączyły osoby poniżej 40. roku życia, które określamy jako młodych dorosłych. Nie występują u nich takie czynniki ryzyka, jak alkohol i papierosy. W ich przypadku rozwijają się nowotwory HPV-zależne.

Ile co roku odnotowuje się w Polsce przypadków zachorowań i zgonów z powodu nowotworów głowy i szyi?

W ciągu ostatnich lat zachorowalność na nowotwory głowy i szyi znacznie się zwiększyła. Obecnie w Polsce odnotowuje się ok. 11 tys. nowych przypadków zachorowań rocznie. Wyniki leczenia tej grupy chorych nie są dobre. Wielu pacjentów umiera. Przyjmuje się, że odsetek 5-letnich przeżyć wynosi ok. 50 proc., a 3-letnich – ok. 40 proc. Wynika to głównie z tego, że chorzy zgłaszają się do lekarza wtedy, gdy nowotwór jest już zaawansowany (III-IV stopień). Takich przypadków jest ok. 50 proc.

Pacjentów, u których choroba zostaje rozpoznana w I i II stopniu zaawansowania, jest mało. Wówczas możliwości leczenia jest dużo więcej. U takich chorych można zastosować nowoczesne metody leczenia, chociażby chirurgię robotową, którą z powodzeniem wdrożyliśmy w Wielkopolskim Centrum Onkologii. Dostępne są również nowoczesne metody radioterapii, np. cyberknife (nóż cybernetyczny). Mamy także możliwość leczenia skojarzonego. Wyniki takiego leczenia są dużo lepsze, a odsetek 5-letnich przeżyć przekracza 90 proc. Poza tym jakość życia chorych jest bardzo dobra. Trzeba pamiętać, że każdy nowotwór w obrębie głowy i szyi powoduje znaczne obniżenie jakości życia. W tym obszarze jest bardzo dużo naczyń krwionośnych, nerwów, tu znajdują się wszystkie narządy zmysłów. Nowotwór rozwijając się, powoduje uszkodzenie podstawowych funkcji życiowych, takich jak oddychanie, połykanie, porozumiewanie się.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Jakie objawy mogą wskazywać na rozwijający się nowotwór w obszarze głowy i szyi?

Wraz z europejskimi ekspertami wyselekcjonowaliśmy 5 podstawowych objawów nowotworów głowy i szyi. Należą do nich:

  • chrypka,
  • ból przy przełykaniu,
  • niegojące się owrzodzenia w obrębie jamy ustnej,
  • jednostronna niedrożność z nosa/krwawienie z nosa,
  • guz na szyi, w jej obrębie.

Niektóre z tych objawów mogą sugerować np. przeziębienie. Kiedy powinny pojawić się obawy, że nie wynikają one z infekcji wirusowej lub bakteryjnej?

W ramach kampanii Make Sense, będącej inicjatywą Europejskiego Towarzystwa Nowotworów Głowy i Szyi, zostało utworzone hasło „Jeden przez trzy”, tzn. jeżeli jeden z wymienionych objawów utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie, wtedy musi zapalić się czerwona lampka i należy zgłosić się do lekarza.

Źródło: www.oppngis.pl

Pacjent z takimi niepokojącymi objawami zapewne najpierw zgłosi się do lekarza rodzinnego. Czy jest on dobrze przygotowany do wczesnej diagnostyki nowotworów głowy i szyi?

Sytuacja jest szczególnie trudna w czasie pandemii, gdy drzwi do gabinetu lekarza rodzinnego są zamknięte. Trudno diagnozować w ramach teleporady, jeżeli nie widzi się pacjenta, nie można wykonać podstawowego badania ogólnego. Tymczasem filarem profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów jest lekarz rodzinny. Jestem autorem Ogólnopolskiego Programu Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. Jednym z jego założeń jest współpraca z tą grupą medyków. Po kilku latach trwania programu tę współpracę oceniam średnio. Sądzę, że lekarze rodzinni mają za dużo pracy i każdy dodatkowy program profilaktyczny ich obciąża.

Jak przebiega proces diagnostyczny nowotworów głowy i szyi?

Pacjent zostaje skierowany do poradni laryngologicznej, gdzie zostaje poddany rutynowym badaniom. Powinny być one uzupełnione badaniami endoskopowymi, które znacznie uwiarygadniają diagnostykę laryngologiczną. Jeśli istnieje podejrzenie choroby nowotworowej, pacjent jest kierowany z diagnostyki wstępnej do diagnostyki pogłębionej. Polega ona na pobraniu wycinka do badania histopatologicznego oraz wykonaniu badań obrazowych: tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego. Dopiero po otrzymaniu wyników badań wykonanych w ramach diagnostyki pogłębionej zbiera się konsylium, interdyscyplinarny zespół lekarzy, który stara się dobrać – jak krawiec na miarę - leczenie indywidualnie do pacjenta. Wszystko po to, aby uzyskać jak najlepszy efekt terapeutyczny.

W ramach Ogólnopolskiego Programu Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi opracowaliśmy standard onkologicznego badania laryngologicznego. Został on wdrożony przez wszystkie ośrodki realizujące ten program. Dzięki temu diagnostyka wykonana w Warszawie, Lublinie czy Poznaniu, zawiera te same elementy badania specjalistycznego. Stanowi to wielką wartość tego programu i świadczy o jego jakości. Obecnie jest on realizowany w 10 ośrodkach w Polsce, zarówno w większych, np. we Wrocławiu czy Poznaniu, jak i mniejszych, np. Tomaszowie Mazowieckim.

Jest to pierwszy program prowadzony w Europie na taką skalę. W trakcie jego trwania przebadaliśmy tysiące chorych. Wyniki programu zostaną opublikowane w czasopismach światowych, ponieważ nikt nie zebrał tak ogromnego materiału, jak my. Na jego podstawie będziemy mogli wyciągać wnioski, które będą stanowiły „mapę drogową” optymalnego postępowania profilaktycznego w tej grupie nowotworów.

Jakie działania można podjąć, by zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwory głowy i szyi?

Przede wszystkim należy podjąć działania edukacyjne, w najszerszym znaczeniu tego słowa. Należy edukować młodzież, szczególnie w szkołach średnich, na temat czynników ryzyka, tj. palenia papierosów, nadużywania alkoholu, a także wirusa brodawczaka ludzkiego, ponieważ zakażenie HPV jest związane z ryzykownymi zachowaniami seksualnymi. O tym wszystkim powinniśmy informować młodzież w sposób czytelny i zrozumiały. Edukować musimy także studentów, pielęgniarki i lekarzy, także specjalistów. W ramach krajowego i europejskiego Programu Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi znajdują się programy edukacyjne dla pracowników ochrony zdrowia.

Ważnym elementem profilaktyki są również szczepienia przeciw HPV. Powinny być one szeroko stosowane zarówno u chłopców, jak i u dziewcząt pomiędzy 12. a 21. rokiem życia, ponieważ dają one perspektywę zmniejszenia liczby zachorowań na nowotwory głowy i szyi.

Nowotwory głowy i szyi przed 30. rokiem życia nie są wyjątkiem

Źródło filmu: Facebook/Polskie Towarzystwo Nowotworów Głowy i Szyi

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.